Goed bestuur
Waar moet een bestuurder op worden getoetst?
Vrije Universiteit Amsterdam
Faculteit Sociale Wetenschappen
Goed bestuur (P3)
6800 woorden
Inhoud
,INHOUD......................................................................................................................................................... 1
INHOUD......................................................................................................................................................... 1
INLEIDING...................................................................................................................................................... 3
INLEIDING...................................................................................................................................................... 3
HET ANALYTISCH RAAMWERK........................................................................................................................ 5
HET ANALYTISCH RAAMWERK........................................................................................................................ 5
1.1 DEUGDEN(ETHIEK)...............................................................................................................................................5
1.1 DEUGDEN(ETHIEK)............................................................................................................................................5
1.2 HET BESTUURLIJK VAKMANSCHAP.........................................................................................................................6
1.2 HET BESTUURLIJK VAKMANSCHAP.........................................................................................................................6
2.1 ONVERENIGBARE WAARDEN................................................................................................................................8
2.1 ONVERENIGBARE WAARDEN................................................................................................................................8
2.2 COPINGSTRATEGIEËN.........................................................................................................................................9
2.2 COPINGSTRATEGIEËN.........................................................................................................................................9
3.1 PUBLIEKE WAARDE(N).....................................................................................................................................10
3.1 PUBLIEKE WAARDE(N).....................................................................................................................................10
3.2 VOOROORDELEN.............................................................................................................................................12
3.2 VOOROORDELEN.............................................................................................................................................12
HET THEORETISCH RAAMWERK.................................................................................................................... 13
HET THEORETISCH RAAMWERK.................................................................................................................... 13
DE VISIE VAN DE GASTSPREKER.................................................................................................................... 14
DE VISIE VAN DE GASTSPREKER.................................................................................................................... 14
CONCLUSIE.................................................................................................................................................. 17
CONCLUSIE.................................................................................................................................................. 17
REFERENTIES................................................................................................................................................ 18
REFERENTIES................................................................................................................................................ 18
2
, Inleiding
De Nederlandse Code voor Goed Openbaar Bestuur is een document waarin richtlijnen en
normen zijn opgenomen voor het handelen van overheid en politieke partijen. De code is
opgesteld door de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten en is gericht op het bevorderen van ‘goed’ bestuur. De aanleiding voor het
ontwikkelen van deze code is dat de overheid met uitvoeringsproblemen van beleid kampt
(Ministerie van BZK, 2009). Met name de informatieverstrekking en behandelingsduur zijn
nog altijd problematisch. De code omvat onder andere richtlijnen voor bestuurlijke
besluitvorming (doelmatig en efficiënt), transparantie, verantwoording, legitimiteit, integriteit,
professionaliteit en in gesprek gaan met burgers. Het is bedoeld als leidraad voor het handelen
van bestuurlijke functionarissen en beleidsmakers in het openbaar bestuur.
De afgelopen jaren zijn er steeds meer lijsten met codes voorbij gekomen, denk aan de
Gedragscode Integriteit Rijk of Code Interbestuurlijke Verhoudingen. Soortgelijke codes
bestaan dus al. Het blijkt dat bestuurders deze lijsten geen oplossing vinden voor bestuurlijke
problemen (Ministerie van BZK, 2009). Codes voor goed bestuur eindigen meestal met een
lijst van publieke waarden waar niemand zich tegen kan verzette (Paanakker, 2019, p. 5).
Vervolgens lijken bestuurders moeite te hebben om in overeenstemming met al deze waarden
te handelen (De Graaf & Meijer, 2018, p. 4). Totdat ‘goed’ bestuur concreet is ingevuld, heeft
het produceren van (nieuwe) lijsten met codes dan ook weinig waarde. Het enkel benoemen
en opstellen van (publieke) waarden voor bestuurders leidt immers niet bij aan het oplossen
van de problemen.
Het gevolg is dat goed bestuur een te alomvattend concept is dat uitgaat van een
perfecte situatie, terwijl besturen in de praktijk vaak in verband wordt gebracht met conflicten
en spanningsvelden (Bovens et al., 2007, pp. 8-9). Dit maakt goed bestuur een ‘leeg’ concept.
Welke overheid wil nou bijvoorbeeld niet legitiem besturen (Ringeling, 2017, p. 7)? Het
vaststellen van een code is dus geen garantie voor goed bestuur in de praktijk. Koppenjan
(2022) benadrukt dat er een opeenstapeling te zien is van maatschappelijke problemen en
crises. Overheidsorganisaties dreigen te bezwijken. De afgelopen jaren hebben verschillende
crisissen zich voorgedaan als gevolg van affaires en beleidsfalen, zoals de Stikstofcrisis, de
Kinderopvangtoeslagenaffaire en de Groningse gaswinning.
Het bestuur in Nederland laat dan ook eerder kenmerken zien van ‘slecht’ bestuur
(Schudde, 2021). Daarnaast is de wetenschappelijke literatuur nog relatief onbekend met het
concept van ‘goed’ bestuur (en good governance). Er bestaat dan ook veel onenigheid over de
(publieke) waarden die hieraan worden gekoppeld, alsmede hoe bestuurders nou het beste
kunnen omgaan met conflicterende waarden. Het doel van dit paper is dus om orde te
scheppen in de chaos. In de wetenschappelijke literatuur wordt er naar mijns inziens ook te
3
Waar moet een bestuurder op worden getoetst?
Vrije Universiteit Amsterdam
Faculteit Sociale Wetenschappen
Goed bestuur (P3)
6800 woorden
Inhoud
,INHOUD......................................................................................................................................................... 1
INHOUD......................................................................................................................................................... 1
INLEIDING...................................................................................................................................................... 3
INLEIDING...................................................................................................................................................... 3
HET ANALYTISCH RAAMWERK........................................................................................................................ 5
HET ANALYTISCH RAAMWERK........................................................................................................................ 5
1.1 DEUGDEN(ETHIEK)...............................................................................................................................................5
1.1 DEUGDEN(ETHIEK)............................................................................................................................................5
1.2 HET BESTUURLIJK VAKMANSCHAP.........................................................................................................................6
1.2 HET BESTUURLIJK VAKMANSCHAP.........................................................................................................................6
2.1 ONVERENIGBARE WAARDEN................................................................................................................................8
2.1 ONVERENIGBARE WAARDEN................................................................................................................................8
2.2 COPINGSTRATEGIEËN.........................................................................................................................................9
2.2 COPINGSTRATEGIEËN.........................................................................................................................................9
3.1 PUBLIEKE WAARDE(N).....................................................................................................................................10
3.1 PUBLIEKE WAARDE(N).....................................................................................................................................10
3.2 VOOROORDELEN.............................................................................................................................................12
3.2 VOOROORDELEN.............................................................................................................................................12
HET THEORETISCH RAAMWERK.................................................................................................................... 13
HET THEORETISCH RAAMWERK.................................................................................................................... 13
DE VISIE VAN DE GASTSPREKER.................................................................................................................... 14
DE VISIE VAN DE GASTSPREKER.................................................................................................................... 14
CONCLUSIE.................................................................................................................................................. 17
CONCLUSIE.................................................................................................................................................. 17
REFERENTIES................................................................................................................................................ 18
REFERENTIES................................................................................................................................................ 18
2
, Inleiding
De Nederlandse Code voor Goed Openbaar Bestuur is een document waarin richtlijnen en
normen zijn opgenomen voor het handelen van overheid en politieke partijen. De code is
opgesteld door de Nederlandse Vereniging voor Raadsleden en de Vereniging Nederlandse
Gemeenten en is gericht op het bevorderen van ‘goed’ bestuur. De aanleiding voor het
ontwikkelen van deze code is dat de overheid met uitvoeringsproblemen van beleid kampt
(Ministerie van BZK, 2009). Met name de informatieverstrekking en behandelingsduur zijn
nog altijd problematisch. De code omvat onder andere richtlijnen voor bestuurlijke
besluitvorming (doelmatig en efficiënt), transparantie, verantwoording, legitimiteit, integriteit,
professionaliteit en in gesprek gaan met burgers. Het is bedoeld als leidraad voor het handelen
van bestuurlijke functionarissen en beleidsmakers in het openbaar bestuur.
De afgelopen jaren zijn er steeds meer lijsten met codes voorbij gekomen, denk aan de
Gedragscode Integriteit Rijk of Code Interbestuurlijke Verhoudingen. Soortgelijke codes
bestaan dus al. Het blijkt dat bestuurders deze lijsten geen oplossing vinden voor bestuurlijke
problemen (Ministerie van BZK, 2009). Codes voor goed bestuur eindigen meestal met een
lijst van publieke waarden waar niemand zich tegen kan verzette (Paanakker, 2019, p. 5).
Vervolgens lijken bestuurders moeite te hebben om in overeenstemming met al deze waarden
te handelen (De Graaf & Meijer, 2018, p. 4). Totdat ‘goed’ bestuur concreet is ingevuld, heeft
het produceren van (nieuwe) lijsten met codes dan ook weinig waarde. Het enkel benoemen
en opstellen van (publieke) waarden voor bestuurders leidt immers niet bij aan het oplossen
van de problemen.
Het gevolg is dat goed bestuur een te alomvattend concept is dat uitgaat van een
perfecte situatie, terwijl besturen in de praktijk vaak in verband wordt gebracht met conflicten
en spanningsvelden (Bovens et al., 2007, pp. 8-9). Dit maakt goed bestuur een ‘leeg’ concept.
Welke overheid wil nou bijvoorbeeld niet legitiem besturen (Ringeling, 2017, p. 7)? Het
vaststellen van een code is dus geen garantie voor goed bestuur in de praktijk. Koppenjan
(2022) benadrukt dat er een opeenstapeling te zien is van maatschappelijke problemen en
crises. Overheidsorganisaties dreigen te bezwijken. De afgelopen jaren hebben verschillende
crisissen zich voorgedaan als gevolg van affaires en beleidsfalen, zoals de Stikstofcrisis, de
Kinderopvangtoeslagenaffaire en de Groningse gaswinning.
Het bestuur in Nederland laat dan ook eerder kenmerken zien van ‘slecht’ bestuur
(Schudde, 2021). Daarnaast is de wetenschappelijke literatuur nog relatief onbekend met het
concept van ‘goed’ bestuur (en good governance). Er bestaat dan ook veel onenigheid over de
(publieke) waarden die hieraan worden gekoppeld, alsmede hoe bestuurders nou het beste
kunnen omgaan met conflicterende waarden. Het doel van dit paper is dus om orde te
scheppen in de chaos. In de wetenschappelijke literatuur wordt er naar mijns inziens ook te
3
