Begrippenlijst Methoden en Technieken I
Begrip Definitie
Explorerend onderzoek Een onderzoek waar weinig beschikbare kennis over bestaat (verkennend)
Exploratief onderzoek
Toetsend onderzoek Een onderzoek waarbij voldoende kennis aanwezig is, dus er wordt getoetst of de
kennis of hypothesen al dan niet juist zijn.
Fundamenteel onderzoek Onderzoekers beogen meer kennis te verkrijgen om daarmee een kennisprobleem
Kennisprobleem te kunnen oplossen (wetenschappelijke relevantie). Te herkennen aan het
uitgesproken voornemen om via het geplande onderzoek nieuwe kennis aan het
bestaande geheel van wetenschappelijke kennis toe te voegen. Wetenschappers
hebben hier meer vrijheid dan bij praktijkgericht onderzoek.
Toegepast onderzoek Onderzoekers beogen kennis en inzichten aan te dragen die gebruikt kunnen
Praktijkgericht onderzoek worden bij het vinden en uitproberen van praktische oplossingen voor problemen
Praktijkprobleem (maatschappelijke relevantie). Te herkennen aan de notatie van personen die baat
kunnen hebben bij de resultaten van het onderzoek.
Cross-sectioneel design Het onderzoeken van één groep of meerdere groepen op één meetmoment
(momentopname).
Trend onderzoek design Het onderzoeken van één groep of meerdere groepen op meerdere
meetmomenten (longitudinaal).
Panel design Het onderzoeken van één groep op meerdere meetmomenten, je volgt een groep
dus door de tijd heen (longitudinaal)
Valorisatie Impact van het onderzoek op bepaalde personen: voor wie kan het onderzoek
waardevol zijn.
Retrospectief onderzoek Data verzamelen uit het verleden.
Prospectief onderzoek Data verzamelen over de toekomst.
Longitudinaal onderzoek Een onderzoek met meerdere meetmomenten.
Kwalitatief onderzoek Kwalitatieve data hebben vaak de vorm van woorden. Dit type onderzoek wordt
gebruikt om concepten, gedachten of ervaringen te begrijpen. Met kwalitatief
onderzoek kun je inzicht verkrijgen in onderwerpen waar nog weinig kennis over is.
Kwantitatief onderzoek Kwantitatieve data worden uitgedrukt in getallen, tabellen, grafieken en
diagrammen. Dit type onderzoek wordt gebruikt om theorieën en hypothesen te
bevestigen of te verwerpen. Kwantitatief onderzoek kan worden ingezet om feiten
te verzamelen die kunnen worden gegeneraliseerd naar een grotere populatie.
Gemengde methoden Kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden worden met elkaar
onderzoek gecombineerd.
Mixed method design
Inclusief onderzoek Leden uit de te onderzoeken populatie dragen niet alleen bij aan het ontwikkelen
van relevante vraagstellingen, maar ook aan het bedenken en uitvoeren van
wetenschappelijk onderzoek.
Onderzoekseenheden Participanten of deelnemers
Respondenten
Primaire onderzoek Je gaat als onderzoeker zelf data verzamelen voor een bepaald doel.
Secundaire onderzoek Je maakt gebruik van data die voor een eerder ander doel is verzameld, bv
politiegegevens en gemeentelijke basisadministratie.
Beschrijvende vraagstelling Vragen over in hoeverre iets voorkomt. Te herkennen aan formuleringen die
beginnen met ‘wie, wat voor, welke, wanneer en hoe?’
, Beschrijvende trend Te herkennen aan de ten minste twee vergeleken tijdstippen.
vraagstelling
Beschrijvende vergelijkende Te herkennen aan de ten minste twee vergeleken locaties of groepen.
of comparatieve
vraagstelling
Verklarende vraagstelling Men zoekt verklaringen voor een verschijnsel. De vraag begint met het gevolg. Te
herkennen aan ‘waarom, waardoor, hoe komt het dat en wat is de reden voor?’
Voorspellende vraagstelling Concrete voorspellingen die je in het onderzoek verwacht aan te treffen. De vraag
begint met de oorzaak. Te herkennen aan ‘tot welke … leidt … en wat gebeurt er
als gevolg van?’
Causale vraagstelling Er wordt gekeken naar een causale relatie tussen een bepaalde oorzaak (factor)
Oorzakelijke vraagstelling en het gevolg daarvan (uitkomst). Hieronder vallen verklarende en voorspellende
vraagstellingen.
Dataverzamelingsplan (1) Antwoord geven op de vraag wat voor data je wilt verzamelen om de
verschijnselen waarvoor jij belangstelling hebt te onderzoeken in de sociale
werkelijkheid, (2) operationaliseren en (3) de aard van de data of variabelen
beschrijven (kwantitatief/kwalitatief en welk meetniveau).
Operationaliseren Abstracte theoretische concepten meetbaar, waarneembaar of bevraagbaar
maken.
Steekproefplan Beschrijft (1) bij welke eenheden je data wilt verzamelen, (2) hoe je deze eenheden
(bv mensen) identificeert en benadert om deel te nemen aan je onderzoek en (3)
geeft voorlopige informatie over de praktische uitvoering (wanneer je de date gaat
verzamelen en waar).
Data-analyseplan Beschrijft hoe je de verzamelde data (kwantitatief of kwalitatief) wilt analyseren.
Rapportageplan Beschrijft hoe je onderzoek, van probleemstelling t/m jouw antwoorden op de
vraagstelling, wilt delen met anderen.
Theoretisch raamwerk De collectie van concepten en hun onderlinge samenhang die jij wilt gebruiken in je
onderzoek; een schematische weergave van je vraagstelling. Een versimpelde
weergave van de denkbeelden die je gedurende je literatuuronderzoek en ander
werk aan jouw probleemstelling hebt ontwikkeld.
Intermediaire factoren Zijn een tussenstap voor twee variabelen. Deze kunnen mogelijke en voorlopige
Mediërende factoren antwoorden geven op je vraagstellingen in een theoretisch raamwerk. (pijl van
variabele naar variabele)
Interacterende factoren Beïnvloeden de relatie tussen twee variabelen, waardoor de richting, kracht of
Modererende factoren aanwezigheid van het verband kan veranderen. Deze kunnen voorheen
tegenstrijdige bevindingen verklaren in een theoretisch raamwerk. (pijl naar midden
van pijl van correlatie)
Paradigma Een stelsel van opvattingen over wat de juiste of de beste wetenschap is, waar een
Benadering wetenschappelijke theorie aan moet voldoen, de manier waarop je zo’n theorie zou
moeten ontwikkelen respectievelijk confronteren met de werkelijkheid en hoe je
zo’n onderzoek ontwerpt.
Methodologische Beslissingen over het ontwerp van het onderzoek.
beslissingen
Literatuuronderzoek Voorafgaand aan het onderzoek, gericht op het verkennen van wat er zoal bekend
is over het onderwerp van je keuze.
Stakeholders Personen die bij je onderzoek betrokken zijn.
State of art De huidige stand van zaken; de al bekende kennis over je onderwerp.
Begrip Definitie
Explorerend onderzoek Een onderzoek waar weinig beschikbare kennis over bestaat (verkennend)
Exploratief onderzoek
Toetsend onderzoek Een onderzoek waarbij voldoende kennis aanwezig is, dus er wordt getoetst of de
kennis of hypothesen al dan niet juist zijn.
Fundamenteel onderzoek Onderzoekers beogen meer kennis te verkrijgen om daarmee een kennisprobleem
Kennisprobleem te kunnen oplossen (wetenschappelijke relevantie). Te herkennen aan het
uitgesproken voornemen om via het geplande onderzoek nieuwe kennis aan het
bestaande geheel van wetenschappelijke kennis toe te voegen. Wetenschappers
hebben hier meer vrijheid dan bij praktijkgericht onderzoek.
Toegepast onderzoek Onderzoekers beogen kennis en inzichten aan te dragen die gebruikt kunnen
Praktijkgericht onderzoek worden bij het vinden en uitproberen van praktische oplossingen voor problemen
Praktijkprobleem (maatschappelijke relevantie). Te herkennen aan de notatie van personen die baat
kunnen hebben bij de resultaten van het onderzoek.
Cross-sectioneel design Het onderzoeken van één groep of meerdere groepen op één meetmoment
(momentopname).
Trend onderzoek design Het onderzoeken van één groep of meerdere groepen op meerdere
meetmomenten (longitudinaal).
Panel design Het onderzoeken van één groep op meerdere meetmomenten, je volgt een groep
dus door de tijd heen (longitudinaal)
Valorisatie Impact van het onderzoek op bepaalde personen: voor wie kan het onderzoek
waardevol zijn.
Retrospectief onderzoek Data verzamelen uit het verleden.
Prospectief onderzoek Data verzamelen over de toekomst.
Longitudinaal onderzoek Een onderzoek met meerdere meetmomenten.
Kwalitatief onderzoek Kwalitatieve data hebben vaak de vorm van woorden. Dit type onderzoek wordt
gebruikt om concepten, gedachten of ervaringen te begrijpen. Met kwalitatief
onderzoek kun je inzicht verkrijgen in onderwerpen waar nog weinig kennis over is.
Kwantitatief onderzoek Kwantitatieve data worden uitgedrukt in getallen, tabellen, grafieken en
diagrammen. Dit type onderzoek wordt gebruikt om theorieën en hypothesen te
bevestigen of te verwerpen. Kwantitatief onderzoek kan worden ingezet om feiten
te verzamelen die kunnen worden gegeneraliseerd naar een grotere populatie.
Gemengde methoden Kwantitatieve en kwalitatieve onderzoeksmethoden worden met elkaar
onderzoek gecombineerd.
Mixed method design
Inclusief onderzoek Leden uit de te onderzoeken populatie dragen niet alleen bij aan het ontwikkelen
van relevante vraagstellingen, maar ook aan het bedenken en uitvoeren van
wetenschappelijk onderzoek.
Onderzoekseenheden Participanten of deelnemers
Respondenten
Primaire onderzoek Je gaat als onderzoeker zelf data verzamelen voor een bepaald doel.
Secundaire onderzoek Je maakt gebruik van data die voor een eerder ander doel is verzameld, bv
politiegegevens en gemeentelijke basisadministratie.
Beschrijvende vraagstelling Vragen over in hoeverre iets voorkomt. Te herkennen aan formuleringen die
beginnen met ‘wie, wat voor, welke, wanneer en hoe?’
, Beschrijvende trend Te herkennen aan de ten minste twee vergeleken tijdstippen.
vraagstelling
Beschrijvende vergelijkende Te herkennen aan de ten minste twee vergeleken locaties of groepen.
of comparatieve
vraagstelling
Verklarende vraagstelling Men zoekt verklaringen voor een verschijnsel. De vraag begint met het gevolg. Te
herkennen aan ‘waarom, waardoor, hoe komt het dat en wat is de reden voor?’
Voorspellende vraagstelling Concrete voorspellingen die je in het onderzoek verwacht aan te treffen. De vraag
begint met de oorzaak. Te herkennen aan ‘tot welke … leidt … en wat gebeurt er
als gevolg van?’
Causale vraagstelling Er wordt gekeken naar een causale relatie tussen een bepaalde oorzaak (factor)
Oorzakelijke vraagstelling en het gevolg daarvan (uitkomst). Hieronder vallen verklarende en voorspellende
vraagstellingen.
Dataverzamelingsplan (1) Antwoord geven op de vraag wat voor data je wilt verzamelen om de
verschijnselen waarvoor jij belangstelling hebt te onderzoeken in de sociale
werkelijkheid, (2) operationaliseren en (3) de aard van de data of variabelen
beschrijven (kwantitatief/kwalitatief en welk meetniveau).
Operationaliseren Abstracte theoretische concepten meetbaar, waarneembaar of bevraagbaar
maken.
Steekproefplan Beschrijft (1) bij welke eenheden je data wilt verzamelen, (2) hoe je deze eenheden
(bv mensen) identificeert en benadert om deel te nemen aan je onderzoek en (3)
geeft voorlopige informatie over de praktische uitvoering (wanneer je de date gaat
verzamelen en waar).
Data-analyseplan Beschrijft hoe je de verzamelde data (kwantitatief of kwalitatief) wilt analyseren.
Rapportageplan Beschrijft hoe je onderzoek, van probleemstelling t/m jouw antwoorden op de
vraagstelling, wilt delen met anderen.
Theoretisch raamwerk De collectie van concepten en hun onderlinge samenhang die jij wilt gebruiken in je
onderzoek; een schematische weergave van je vraagstelling. Een versimpelde
weergave van de denkbeelden die je gedurende je literatuuronderzoek en ander
werk aan jouw probleemstelling hebt ontwikkeld.
Intermediaire factoren Zijn een tussenstap voor twee variabelen. Deze kunnen mogelijke en voorlopige
Mediërende factoren antwoorden geven op je vraagstellingen in een theoretisch raamwerk. (pijl van
variabele naar variabele)
Interacterende factoren Beïnvloeden de relatie tussen twee variabelen, waardoor de richting, kracht of
Modererende factoren aanwezigheid van het verband kan veranderen. Deze kunnen voorheen
tegenstrijdige bevindingen verklaren in een theoretisch raamwerk. (pijl naar midden
van pijl van correlatie)
Paradigma Een stelsel van opvattingen over wat de juiste of de beste wetenschap is, waar een
Benadering wetenschappelijke theorie aan moet voldoen, de manier waarop je zo’n theorie zou
moeten ontwikkelen respectievelijk confronteren met de werkelijkheid en hoe je
zo’n onderzoek ontwerpt.
Methodologische Beslissingen over het ontwerp van het onderzoek.
beslissingen
Literatuuronderzoek Voorafgaand aan het onderzoek, gericht op het verkennen van wat er zoal bekend
is over het onderwerp van je keuze.
Stakeholders Personen die bij je onderzoek betrokken zijn.
State of art De huidige stand van zaken; de al bekende kennis over je onderwerp.
