Deze samenvattingen bestaat uit de hoofdstukken 2,
3, 7 en 12 uit het boek Ontwikkelingspathologie bij
kinderen en jeugdigen van Jakop Rigter en Malou
van Hintum. De samenvatting bevat alle informatie
die in de hoofdstukken is vermeld en is handig voor
het leren van tentamens.
Hoofdstuk 2, 3, 7 en 12
,INHOUDSOPGAVE
Classificatie, diagnostiek en epidemiologie ..................................................................................................... 2
De DSM ........................................................................................................................................................ 2
Diagnostiek................................................................................................................................................... 3
Betrouwbaarheid en validiteit ..................................................................................................................... 3
Epidemiologie .............................................................................................................................................. 3
Theorieën over ontwikkeling ........................................................................................................................... 4
Bio-ecologische systeemtheorie - Bronfenbrenner ..................................................................................... 4
Ontwikkelingsopgaven ................................................................................................................................. 5
Risico-en beschermende factoren ............................................................................................................... 5
Beschermende factoren............................................................................................................................... 6
Ontwikkelingstrajecten ................................................................................................................................ 7
Hulpverlening ............................................................................................................................................... 7
Gehechtheid en hechtingsstoornissen ............................................................................................................ 8
Kenmerken en functies van gehechtheid .................................................................................................... 8
Hechtingsprocessen ..................................................................................................................................... 9
Vormen gehechtheid op basis van het experiment van Ainsworth .......................................................... 10
Differentiaaldiagnose – waar lijkt het op? ................................................................................................. 11
Culturele en maatschappelijke invloeden ................................................................................................. 12
Beschermende- en risicofactoren .............................................................................................................. 12
Preventie .................................................................................................................................................... 12
Behandeling ............................................................................................................................................... 12
Agressie en gedragsstoornissen..................................................................................................................... 13
Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit ............................................................. 13
Gedragsstoornissen ................................................................................................................................... 14
Risico- en beschermende factoren ............................................................................................................ 15
Preventie en behandeling .......................................................................................................................... 16
1
,CLASSIFICATIE, DIAGNOSTIEK EN EPIDEMIOLOGIE
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen – hoofdstuk 2
Classificeren: het in kaart brengen van mogelijk problematisch gedrag.
Diagnosticeren: het proberen te begrijpen en te verklaren van mogelijk problematisch gedrag.
Classificatie: een persoon/voorwerp/situatie herkennen, er een naam aangeven en indelen in een
categorie.
Ontwikkelingspsychopathologie heeft als doel afwijkend of ‘vreemd’ gedrag goed in kaart te brengen.
Psychische stoornissen worden herkend, van elkaar onderscheiden en ingedeeld – deze worden
ingedeeld in stoornissen (groepen) bijv. angststoornissen subgroepen bijv. paniekstoornis.
De DSM
DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – handboek dat is te beschouwen als een
omvangrijk classificatiesysteem voor psychische stoornissen.
Emil Kreaplin (1856-1926) is de grondlegger van het moderne classificatiesysteem.
DSM-I: vooral psychoanalytische theorieën
DSM-III: wereldwijd dezelfde criteria om stoornissen te categoriseren
DSM-V: afspraken die gemaakt zijn voor elke groep stoornissen
Symptomen beschrijven de stoornis – de soort, de mate, de termijn, afspraken.
Vuistregel: hoe meer en hoe ernstiger de symptomen, hoe ernstiger de stoornis.
Comorbiditeit: meer stoornissen tegelijkertijd
Psychische stoornissen hebben invloed op het functioneren van ons immuunsysteem.
Kanttekeningen DSM-systeem:
Er wordt onvoldoende rekening gehouden met de ontwikkelingscontext waarin een stoornis
ontstaat.
Er wordt te weinig rekening gehouden met de culturele context. Ook culturele normen en
opvattingen hebben invloed – bijv. homoseksualiteit.
Categoriale indeling: zijn symptomen wel of niet voldoende aanwezig?
Dimensionale indeling: wat is de mate van de ernst? De dimensionale indeling is afhankelijk van de
ernst en de hoeveelheid symptomen.
CBCL – Child Behavior CheckList
Voordelen CBCL DSM
De CBCL sluit beter aan bij de ontwikkelingspathologische ideeën.
De CBCL heeft geen harde criteria voor psychische stoornissen.
Bij de CBCL worden er gegevens vanuit 3 bronnen gebruikt.
Nadelen CBCL DSM
De mondiale verspreiding van de CBCL is lager dan die van de DSM.
Met de DSM lukt het opsporen van zeldzame symptomen beter.
2
, Diagnostiek
Diagnose is een aanzet om te kunnen verklaren en begrijpen wat hulpverleners zien HOE?
Classificatie kan een eerste aanzet voor behandeling geven WAT?
Diagnostische methoden:
1. Diagnostisch gesprek
Het gesprek is het belangrijkste instrument bij classificatie en diagnostiek. Drie belangrijke
dingen van een gesprek zijn: luisteren, vragen stellen en observeren. Het diagnostisch
gesprek en hulpverleningsproces begint met een intakegesprek door een psychiater of
psycholoog. Deze neemt een anamnese af – hij brengt de voorgeschiedenis van de
problemen in kaart op grond van informatie die hij krijgt van ouders en kind. Na het gesprek
kan een interview volgen waarin een hulpverlener een aantal gestandaardiseerde vragen
stelt.
2. Observeren
Observeren is doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen. Hoe kijkt iemand?
Waarom loopt hij rood aan? Etc.
3. Psychodiagnostiek
Het psychodiagnostische onderzoek wordt uitgevoerd door een psycholoog. Bij de
psychodiagnostiek worden functietesten – testen die bijv. intelligentie of IQ kunnen meten,
zelf-invullijsten en projectieve testen – hoe reageert iemand op iets, gebruikt.
4. Lichamelijk onderzoek
Lichamelijk onderzoek wordt gedaan om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk
een lichamelijk probleem is. Alleen artsen mogen dit uitvoeren.
Betrouwbaarheid en validiteit
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: je spreekt hiervan wanneer verschillende onderzoekers het met
elkaar eens zijn. Deze onderzoekers hebben onafhankelijk van elkaar een conclusie getrokken.
Test-hertestbetrouwbaarheid: wanneer één hulpverlener een uitspraak doe en deze gedurende een
bepaalde periode geldig blijft waardoor de uitspraak standvastig is.
Een betrouwbare uitspraak hoeft niet valide te zijn. Voor de hand liggende conclusies zijn ook niet
altijd valide. Een hulpverlener moet daarom goed kijken naar iemands specifieke kenmerken, zijn
ontwikkelingsfase en zijn culturele achtergrond.
Alle informanten brengen verschillende informatie. Al die informatie is een belangrijke bron. Zo is het
voor een goede classificatie en diagnostiek belangrijk om te weten dat een kind thuis minder
hyperactief is dan op school. Gedrag is dus contextafhankelijk. In elke context gedraagt men zich
anders.
Epidemiologie
Een hulpverlener gebruikt kennis over wat we ‘normaal’ en ‘abnormaal’ gedrag vinden gezien de
leeftijd van een kind. Deze kennis wordt verzameld m.b.v. epidemiologisch onderzoek. De
epidemiologie werkt met het begrip prevalentie – het percentage van een groep mensen dat een
bepaalde stoornis heeft op een bepaald moment in de tijd. Hiermee kun je factoren als afkomst,
woonplaats, opleiding etc. gebruiken om groepen te creëren. Je hebt prevalentie die het voorkomen
van ziekten of stoornissen in een bepaalde periode meet en je hebt puntprevalentie – het voorkomen
van stoornissen op een bepaald moment.
Incidentie: het aantal nieuwe ziektegevallen in een bepaalde periode.
3
3, 7 en 12 uit het boek Ontwikkelingspathologie bij
kinderen en jeugdigen van Jakop Rigter en Malou
van Hintum. De samenvatting bevat alle informatie
die in de hoofdstukken is vermeld en is handig voor
het leren van tentamens.
Hoofdstuk 2, 3, 7 en 12
,INHOUDSOPGAVE
Classificatie, diagnostiek en epidemiologie ..................................................................................................... 2
De DSM ........................................................................................................................................................ 2
Diagnostiek................................................................................................................................................... 3
Betrouwbaarheid en validiteit ..................................................................................................................... 3
Epidemiologie .............................................................................................................................................. 3
Theorieën over ontwikkeling ........................................................................................................................... 4
Bio-ecologische systeemtheorie - Bronfenbrenner ..................................................................................... 4
Ontwikkelingsopgaven ................................................................................................................................. 5
Risico-en beschermende factoren ............................................................................................................... 5
Beschermende factoren............................................................................................................................... 6
Ontwikkelingstrajecten ................................................................................................................................ 7
Hulpverlening ............................................................................................................................................... 7
Gehechtheid en hechtingsstoornissen ............................................................................................................ 8
Kenmerken en functies van gehechtheid .................................................................................................... 8
Hechtingsprocessen ..................................................................................................................................... 9
Vormen gehechtheid op basis van het experiment van Ainsworth .......................................................... 10
Differentiaaldiagnose – waar lijkt het op? ................................................................................................. 11
Culturele en maatschappelijke invloeden ................................................................................................. 12
Beschermende- en risicofactoren .............................................................................................................. 12
Preventie .................................................................................................................................................... 12
Behandeling ............................................................................................................................................... 12
Agressie en gedragsstoornissen..................................................................................................................... 13
Normale ontwikkeling: agressie, gehoorzaamheid en moraliteit ............................................................. 13
Gedragsstoornissen ................................................................................................................................... 14
Risico- en beschermende factoren ............................................................................................................ 15
Preventie en behandeling .......................................................................................................................... 16
1
,CLASSIFICATIE, DIAGNOSTIEK EN EPIDEMIOLOGIE
Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen – hoofdstuk 2
Classificeren: het in kaart brengen van mogelijk problematisch gedrag.
Diagnosticeren: het proberen te begrijpen en te verklaren van mogelijk problematisch gedrag.
Classificatie: een persoon/voorwerp/situatie herkennen, er een naam aangeven en indelen in een
categorie.
Ontwikkelingspsychopathologie heeft als doel afwijkend of ‘vreemd’ gedrag goed in kaart te brengen.
Psychische stoornissen worden herkend, van elkaar onderscheiden en ingedeeld – deze worden
ingedeeld in stoornissen (groepen) bijv. angststoornissen subgroepen bijv. paniekstoornis.
De DSM
DSM: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders – handboek dat is te beschouwen als een
omvangrijk classificatiesysteem voor psychische stoornissen.
Emil Kreaplin (1856-1926) is de grondlegger van het moderne classificatiesysteem.
DSM-I: vooral psychoanalytische theorieën
DSM-III: wereldwijd dezelfde criteria om stoornissen te categoriseren
DSM-V: afspraken die gemaakt zijn voor elke groep stoornissen
Symptomen beschrijven de stoornis – de soort, de mate, de termijn, afspraken.
Vuistregel: hoe meer en hoe ernstiger de symptomen, hoe ernstiger de stoornis.
Comorbiditeit: meer stoornissen tegelijkertijd
Psychische stoornissen hebben invloed op het functioneren van ons immuunsysteem.
Kanttekeningen DSM-systeem:
Er wordt onvoldoende rekening gehouden met de ontwikkelingscontext waarin een stoornis
ontstaat.
Er wordt te weinig rekening gehouden met de culturele context. Ook culturele normen en
opvattingen hebben invloed – bijv. homoseksualiteit.
Categoriale indeling: zijn symptomen wel of niet voldoende aanwezig?
Dimensionale indeling: wat is de mate van de ernst? De dimensionale indeling is afhankelijk van de
ernst en de hoeveelheid symptomen.
CBCL – Child Behavior CheckList
Voordelen CBCL DSM
De CBCL sluit beter aan bij de ontwikkelingspathologische ideeën.
De CBCL heeft geen harde criteria voor psychische stoornissen.
Bij de CBCL worden er gegevens vanuit 3 bronnen gebruikt.
Nadelen CBCL DSM
De mondiale verspreiding van de CBCL is lager dan die van de DSM.
Met de DSM lukt het opsporen van zeldzame symptomen beter.
2
, Diagnostiek
Diagnose is een aanzet om te kunnen verklaren en begrijpen wat hulpverleners zien HOE?
Classificatie kan een eerste aanzet voor behandeling geven WAT?
Diagnostische methoden:
1. Diagnostisch gesprek
Het gesprek is het belangrijkste instrument bij classificatie en diagnostiek. Drie belangrijke
dingen van een gesprek zijn: luisteren, vragen stellen en observeren. Het diagnostisch
gesprek en hulpverleningsproces begint met een intakegesprek door een psychiater of
psycholoog. Deze neemt een anamnese af – hij brengt de voorgeschiedenis van de
problemen in kaart op grond van informatie die hij krijgt van ouders en kind. Na het gesprek
kan een interview volgen waarin een hulpverlener een aantal gestandaardiseerde vragen
stelt.
2. Observeren
Observeren is doelgericht, opzettelijk en systematisch waarnemen. Hoe kijkt iemand?
Waarom loopt hij rood aan? Etc.
3. Psychodiagnostiek
Het psychodiagnostische onderzoek wordt uitgevoerd door een psycholoog. Bij de
psychodiagnostiek worden functietesten – testen die bijv. intelligentie of IQ kunnen meten,
zelf-invullijsten en projectieve testen – hoe reageert iemand op iets, gebruikt.
4. Lichamelijk onderzoek
Lichamelijk onderzoek wordt gedaan om uit te sluiten dat een psychisch probleem eigenlijk
een lichamelijk probleem is. Alleen artsen mogen dit uitvoeren.
Betrouwbaarheid en validiteit
Interbeoordelaarsbetrouwbaarheid: je spreekt hiervan wanneer verschillende onderzoekers het met
elkaar eens zijn. Deze onderzoekers hebben onafhankelijk van elkaar een conclusie getrokken.
Test-hertestbetrouwbaarheid: wanneer één hulpverlener een uitspraak doe en deze gedurende een
bepaalde periode geldig blijft waardoor de uitspraak standvastig is.
Een betrouwbare uitspraak hoeft niet valide te zijn. Voor de hand liggende conclusies zijn ook niet
altijd valide. Een hulpverlener moet daarom goed kijken naar iemands specifieke kenmerken, zijn
ontwikkelingsfase en zijn culturele achtergrond.
Alle informanten brengen verschillende informatie. Al die informatie is een belangrijke bron. Zo is het
voor een goede classificatie en diagnostiek belangrijk om te weten dat een kind thuis minder
hyperactief is dan op school. Gedrag is dus contextafhankelijk. In elke context gedraagt men zich
anders.
Epidemiologie
Een hulpverlener gebruikt kennis over wat we ‘normaal’ en ‘abnormaal’ gedrag vinden gezien de
leeftijd van een kind. Deze kennis wordt verzameld m.b.v. epidemiologisch onderzoek. De
epidemiologie werkt met het begrip prevalentie – het percentage van een groep mensen dat een
bepaalde stoornis heeft op een bepaald moment in de tijd. Hiermee kun je factoren als afkomst,
woonplaats, opleiding etc. gebruiken om groepen te creëren. Je hebt prevalentie die het voorkomen
van ziekten of stoornissen in een bepaalde periode meet en je hebt puntprevalentie – het voorkomen
van stoornissen op een bepaald moment.
Incidentie: het aantal nieuwe ziektegevallen in een bepaalde periode.
3
