Samenvatting hoofdstuk 1 – Wat is sociologie? Sociologie Periode 1
1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie = systematisch onderzoek van menselijke samenleving
Sociologische visie/perspectief = een geheel eigen gezichtspunt van de discipline sociologie
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien
De sociologie helpt ons om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te ontdekken. Elk
individu is uniek, maar de wijze waarop de samenleving inhoudelijk het leven van mensen die tot
uiteenlopende categorieën behoren, beïnvloedt, kan zeer sterk verschillen.
1.1.2 Hoe we het ongewone in het bekende kunnen zien
Het sociologisch perspectief brengt met zich mee dat we het bekende idee dat we zelf bepalen hoe
ons leven eruitziet moeten loslaten voor de in eerste instantie vreemde gedachte dat de samenleving
onze beslissingen en al onze ervaringen beïnvloedt.
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context
Zelfdoding is een uiterst persoonlijke keuze/handeling, maar ook dit is onderhevig aan de invloed van
sociale factoren. Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan dan
meer individualistische mensen. Je moet dan denken aan het karakter van de groepsnormen.
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis
Hoe groter de marginaliteit van een individu, hoe beter hij of zij vaak in staat is om het sociologisch
perspectief te hanteren. Mensen met een dominante etniciteit genieten vaak veel privileges waar ze
niet bij stil staan. Mensen die gebruikmaken van de ‘sociologische verbeeldingskracht’ krijgen een
beter inzicht in het functioneren van de samenleving en de wijze waarop deze hun leven beïnvloedt.
Marginaliteit = de afstand die een individu heeft tot de samenleving
1.2 Het belang van een mondiale visie
Mondiaal of globaal perspectief = het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats die onze
samenleving daarin inneemt
Bij het sociologisch perspectief laat ons zien dat onze positie in de samenleving zeer veel invloed
heeft op de ervaringen die we in ons leven opdoen. We mogen aannemen dat de positie die onze
samenleving in de wereld inneemt alle leden van de samenleving beïnvloedt.
Hoge-inkomenslanden = landen met de hoogste algemene levensstandaard (Bv. Zweden,
Noorwegen, Nederland, etc.)
Middeninkomenslanden = landen met een levensstandaard, die we als de wereld in zijn geheel
bekijken, gemiddeld kunnen noemen (Bv. Latijns-Amerikaanse en Aziatische landen)
Lage-inkomenslanden = landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners arm zijn
(Bv. landen in Afrika of Azië)
,Gezamenlijk leveren de hoge-inkomenslanden de meeste goederen en diensten. De inwoners
bezitten het merendeel van de rijkdommen die deze wereld te bieden heeft. In de meeste
middeninkomenslanden bestaat een grote sociale ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk,
maar de meesten leven onder slechte omstandigheden. In de lage-inkomenslanden zijn sommige
mensen extreem rijk, maar de meeste leven onder erbarmelijke omstandigheden. Er zijn ook weinig
mogelijkheden om hun situatie te verbeteren.
De vergelijking maken tussen de situatie in de rijke westerse landen en andere landen, omdat:
1. Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven. Om onszelf en de
levenssituatie van andereen te kunnen begrijpen moeten we enig inzicht hebben in de verschillen
tussen samenlevingen.
2. De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen. Een effect van de
informatietechnologie is dat mensen over de gehele wereld dezelfde voorkeuren ontwikkelen op het
gebied van voedsel, kleding en muziek. Ook toegenomen mogelijkheden om te reizen hebben
contacten vergroot. Rijke landen hebben invloed op wat er in andere landen gebeurt, maar de
wereld heeft ook invloed op wat er in rijke westerse landen gebeurt.
3. Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn elders veel
ernstiger. Armoede komt bijvoorbeeld ook voor in de westerse wereld, maar is hier lang niet zo erg
als in de lage-inkomenslanden.
4. Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen. Het is heel anders om in een lage-
inkomenswijk rond te lopen dan in je eigen wijk. Door wat je daar ziet, ga je nadenken over je eigen
leven.
In een wereld waarin de onderlinge contacten tussen mensen voortdurend toenemen, kunnen we
onszelf alleen maar begrijpen naar de mate waarin wij anderen begrijpen.
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk
Het hanteren van het sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol. Hieronder de toelichting
waarom.
1.3.1 Sociologie en overheidsbeleid
Sociologen dragen met hun sociologische kennis op talrijke manieren bij tot het ontwikkelen van het
beleid van overheden, de wetten en de regels die reguleren hoe mensen in een bepaalde
gemeenschap leven en werken.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei
De vier positieve effecten van de sociologie:
1. Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt aan het
‘alledaags denken’. We nemen van alles voor vanzelfsprekend aan, maar dat wil nog niet zeggen dat
het waar is. De sociologische benadering stimuleert ons om vraagtekens te zetten achter het
waarheidsgehalte van wijdverbreide ideeën. Je kunt gaan nadenken over hoe het komt dat zo veel
mensen een bepaalde overtuiging delen. Een socioloog is iemand die mythen doorprikt.
, 2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de hindernissen
die we in ons dagelijks leven tegenkomen. De sociologie laat ons zien dat we zelf invloed op ons
leven hebben, maar dat de samenleving bepaalt welke keuzes we krijgen en oefent daar invloed op
uit. Door de sociologie komen we meer te weten over de wereld om ons heen, zodat we beter in
staat zijn om onze doelen na te streven.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waarvan we deel uitmaken. Onze effectiviteit als lid van een bepaalde samenleving
neemt toe naarmate we beter begrijpen hoe die samenleving functioneert. We kunnen als we
onderkennen hoe de samenleving ons beïnvloedt, besluiten om de samenleving te steunen zoals ze is
of haar te veranderen.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit. Het
sociologisch perspectief zet ons aan tot kritisch denken over de sterke en zwakke punten van alle
denkbare levenswijzen, waaronder ook onze eigen manier van leven.
1.3.3 De voordelen van de sociologie
Een sociologieopleiding biedt een brede voorbereiding in het vinden van een goede baan. Denk
hierbij aan werken op een universiteit, bij de overheid, bedrijven en particuliere instellingen.
Daarnaast zijn ook sociale, verzorgende en medische beroepen die hun voordeel ermee kunnen
doen. Verder kun je ook werken in justitiële instellingen, ziekenhuizen, gezondheidszorg, als diëtist,
enzovoort.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
1.5.3 Emile Durkheim: arbeidsverdeling
Arbeidsverdeling = de gespecialiseerde economische activiteit
Tijdens de industriële revolutie was er sprake van arbeidsverdeling. Alle leden van een traditionele
samenleving verrichten min of meer dezelfde werkzaamheden, in een moderne samenleving hebben
mensen zeer gespecialiseerde rollen. De modernisering werd gekenmerkt door een toenemende
arbeidsverdeling.
Volgens Durkheim worden pre-industriële samenlevingen bijeengehouden door mechanische
solidariteit of gedeelde morele waarden. De leden van deze samenlevingen zien elkaar als gelijken,
verrichten dezelfde werkzaamheden en horen bij elkaar.
Door de modernisering wordt de mechanische solidariteit vervangen door een organische
solidariteit, de wederzijdse afhankelijkheid van mensen die gespecialiseerde arbeid verrichten.
Moderne samenlevingen worden niet door overeenkomsten maar door verschillen bijeengehouden.
Als je aan je eigen behoefte wil voldoen, ben je van anderen afhankelijk.
Durkheim zag de modernisering als overgang van de ene gemeenschap naar de andere, van een
samenleving die gebaseerd was op overeenkomsten, naar een maatschappij die gebaseerd is op
wederzijdse economische afhankelijkheid. Hij was dus optimistisch over moderniteit.
1.1 Het sociologisch perspectief
Sociologie = systematisch onderzoek van menselijke samenleving
Sociologische visie/perspectief = een geheel eigen gezichtspunt van de discipline sociologie
1.1.1 Hoe we het algemene in het bijzondere kunnen zien
De sociologie helpt ons om in het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen te ontdekken. Elk
individu is uniek, maar de wijze waarop de samenleving inhoudelijk het leven van mensen die tot
uiteenlopende categorieën behoren, beïnvloedt, kan zeer sterk verschillen.
1.1.2 Hoe we het ongewone in het bekende kunnen zien
Het sociologisch perspectief brengt met zich mee dat we het bekende idee dat we zelf bepalen hoe
ons leven eruitziet moeten loslaten voor de in eerste instantie vreemde gedachte dat de samenleving
onze beslissingen en al onze ervaringen beïnvloedt.
1.1.3 Persoonlijke keuzes in hun sociale context
Zelfdoding is een uiterst persoonlijke keuze/handeling, maar ook dit is onderhevig aan de invloed van
sociale factoren. Mensen met sterke sociale banden zullen minder gauw tot zelfdoding overgaan dan
meer individualistische mensen. Je moet dan denken aan het karakter van de groepsnormen.
1.1.4 Kijken als een socioloog: marginaliteit en crisis
Hoe groter de marginaliteit van een individu, hoe beter hij of zij vaak in staat is om het sociologisch
perspectief te hanteren. Mensen met een dominante etniciteit genieten vaak veel privileges waar ze
niet bij stil staan. Mensen die gebruikmaken van de ‘sociologische verbeeldingskracht’ krijgen een
beter inzicht in het functioneren van de samenleving en de wijze waarop deze hun leven beïnvloedt.
Marginaliteit = de afstand die een individu heeft tot de samenleving
1.2 Het belang van een mondiale visie
Mondiaal of globaal perspectief = het bestuderen van de wereld in zijn geheel en de plaats die onze
samenleving daarin inneemt
Bij het sociologisch perspectief laat ons zien dat onze positie in de samenleving zeer veel invloed
heeft op de ervaringen die we in ons leven opdoen. We mogen aannemen dat de positie die onze
samenleving in de wereld inneemt alle leden van de samenleving beïnvloedt.
Hoge-inkomenslanden = landen met de hoogste algemene levensstandaard (Bv. Zweden,
Noorwegen, Nederland, etc.)
Middeninkomenslanden = landen met een levensstandaard, die we als de wereld in zijn geheel
bekijken, gemiddeld kunnen noemen (Bv. Latijns-Amerikaanse en Aziatische landen)
Lage-inkomenslanden = landen met een lage levensstandaard, waarvan de meeste inwoners arm zijn
(Bv. landen in Afrika of Azië)
,Gezamenlijk leveren de hoge-inkomenslanden de meeste goederen en diensten. De inwoners
bezitten het merendeel van de rijkdommen die deze wereld te bieden heeft. In de meeste
middeninkomenslanden bestaat een grote sociale ongelijkheid, sommige mensen zijn extreem rijk,
maar de meesten leven onder slechte omstandigheden. In de lage-inkomenslanden zijn sommige
mensen extreem rijk, maar de meeste leven onder erbarmelijke omstandigheden. Er zijn ook weinig
mogelijkheden om hun situatie te verbeteren.
De vergelijking maken tussen de situatie in de rijke westerse landen en andere landen, omdat:
1. Het leven dat we leiden wordt gevormd door het land waarin we leven. Om onszelf en de
levenssituatie van andereen te kunnen begrijpen moeten we enig inzicht hebben in de verschillen
tussen samenlevingen.
2. De contacten tussen samenlevingen zijn zeer sterk toegenomen. Een effect van de
informatietechnologie is dat mensen over de gehele wereld dezelfde voorkeuren ontwikkelen op het
gebied van voedsel, kleding en muziek. Ook toegenomen mogelijkheden om te reizen hebben
contacten vergroot. Rijke landen hebben invloed op wat er in andere landen gebeurt, maar de
wereld heeft ook invloed op wat er in rijke westerse landen gebeurt.
3. Veel sociale problemen waarmee de westerse wereld geconfronteerd wordt, zijn elders veel
ernstiger. Armoede komt bijvoorbeeld ook voor in de westerse wereld, maar is hier lang niet zo erg
als in de lage-inkomenslanden.
4. Globaal denken helpt ons om meer inzicht in onszelf te krijgen. Het is heel anders om in een lage-
inkomenswijk rond te lopen dan in je eigen wijk. Door wat je daar ziet, ga je nadenken over je eigen
leven.
In een wereld waarin de onderlinge contacten tussen mensen voortdurend toenemen, kunnen we
onszelf alleen maar begrijpen naar de mate waarin wij anderen begrijpen.
1.3 Het sociologisch perspectief in de praktijk
Het hanteren van het sociologisch perspectief is in veel opzichten zinvol. Hieronder de toelichting
waarom.
1.3.1 Sociologie en overheidsbeleid
Sociologen dragen met hun sociologische kennis op talrijke manieren bij tot het ontwikkelen van het
beleid van overheden, de wetten en de regels die reguleren hoe mensen in een bepaalde
gemeenschap leven en werken.
1.3.2 Sociologie en persoonlijke groei
De vier positieve effecten van de sociologie:
1. Aan de hand van het sociologisch perspectief kunnen we nagaan wat er wel en niet klopt aan het
‘alledaags denken’. We nemen van alles voor vanzelfsprekend aan, maar dat wil nog niet zeggen dat
het waar is. De sociologische benadering stimuleert ons om vraagtekens te zetten achter het
waarheidsgehalte van wijdverbreide ideeën. Je kunt gaan nadenken over hoe het komt dat zo veel
mensen een bepaalde overtuiging delen. Een socioloog is iemand die mythen doorprikt.
, 2. Het sociologisch perspectief geeft ons een beter inzicht in de mogelijkheden en de hindernissen
die we in ons dagelijks leven tegenkomen. De sociologie laat ons zien dat we zelf invloed op ons
leven hebben, maar dat de samenleving bepaalt welke keuzes we krijgen en oefent daar invloed op
uit. Door de sociologie komen we meer te weten over de wereld om ons heen, zodat we beter in
staat zijn om onze doelen na te streven.
3. Het sociologisch perspectief geeft ons de mogelijkheid een actieve rol te spelen in de
samenleving waarvan we deel uitmaken. Onze effectiviteit als lid van een bepaalde samenleving
neemt toe naarmate we beter begrijpen hoe die samenleving functioneert. We kunnen als we
onderkennen hoe de samenleving ons beïnvloedt, besluiten om de samenleving te steunen zoals ze is
of haar te veranderen.
4. De sociologie helpt ons om in een wereld te leven die zich kenmerkt door diversiteit. Het
sociologisch perspectief zet ons aan tot kritisch denken over de sterke en zwakke punten van alle
denkbare levenswijzen, waaronder ook onze eigen manier van leven.
1.3.3 De voordelen van de sociologie
Een sociologieopleiding biedt een brede voorbereiding in het vinden van een goede baan. Denk
hierbij aan werken op een universiteit, bij de overheid, bedrijven en particuliere instellingen.
Daarnaast zijn ook sociale, verzorgende en medische beroepen die hun voordeel ermee kunnen
doen. Verder kun je ook werken in justitiële instellingen, ziekenhuizen, gezondheidszorg, als diëtist,
enzovoort.
1.5 Sociologie en de moderne samenleving
1.5.3 Emile Durkheim: arbeidsverdeling
Arbeidsverdeling = de gespecialiseerde economische activiteit
Tijdens de industriële revolutie was er sprake van arbeidsverdeling. Alle leden van een traditionele
samenleving verrichten min of meer dezelfde werkzaamheden, in een moderne samenleving hebben
mensen zeer gespecialiseerde rollen. De modernisering werd gekenmerkt door een toenemende
arbeidsverdeling.
Volgens Durkheim worden pre-industriële samenlevingen bijeengehouden door mechanische
solidariteit of gedeelde morele waarden. De leden van deze samenlevingen zien elkaar als gelijken,
verrichten dezelfde werkzaamheden en horen bij elkaar.
Door de modernisering wordt de mechanische solidariteit vervangen door een organische
solidariteit, de wederzijdse afhankelijkheid van mensen die gespecialiseerde arbeid verrichten.
Moderne samenlevingen worden niet door overeenkomsten maar door verschillen bijeengehouden.
Als je aan je eigen behoefte wil voldoen, ben je van anderen afhankelijk.
Durkheim zag de modernisering als overgang van de ene gemeenschap naar de andere, van een
samenleving die gebaseerd was op overeenkomsten, naar een maatschappij die gebaseerd is op
wederzijdse economische afhankelijkheid. Hij was dus optimistisch over moderniteit.
