Samenvatting hoofdstuk 14 – Seksualiteit Sociologie Periode 1
14.1 Seksualiteit begrijpen
Attitudes met betrekking tot seksualiteit verschillen wereldwijd en de opvattingen over seks in de
westerse wereld zijn laatste honderd jaar ingrijpend veranderd. De veranderde opvattingen over
seksualiteit hangen nauw samen met opvattingen over de rol en positie van mannen en vrouwen in
de samenleving.
Seksualiteit omvat veel meer dan het hebben van seks. Seksualiteit speelt een belangrijke rol in ons
zelfbeeld en het beeld dat anderen van ons hebben. Seks is lange tijd een taboeonderwerp geweest
in de westerse wereld.
14.1.1 Seks als biologisch verschijnsel
Sekse of geslacht = de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen
Vanuit het biologisch perspectief gezien is seks identiek aan de wijze waarop mensen zich
voortplanten. De combinatie van een vrouwelijke eicel en een mannelijke zaadcel, resulteert in een
bevrucht embryo. Het geslacht van een embryo is van invloed op de ontwikkeling.
14.1.2 Seks en het lichaam
Primaire geslachtskenmerken = de genitaliën, de organen die we voor de voortplanting gebruiken
Vrouwen hebben andere lichamelijke kenmerken dan mannen. In de puberteit, de periode waarin we
geslachtsrijp worden, komen nog meer verschillen tot ontwikkeling.
Secundaire geslachtskenmerken = lichamelijke kenmerken (los van de genitaliën) die biologisch rijpe
vrouwen en mannen van elkaar onderscheiden (bij vrouwen zijn dit bv. de borsten en bij mannen
meer beharing en zwaardere stem)
Gender = een cultureel element dat verwijst naar de persoonlijke kenmerken en gedragspatronen
(waaronder verantwoordelijkheden, kansen en voorrechten) die een cultuur aan het vrouw-zijn en
het man-zijn verbindt
Gender is niet hetzelfde als geslacht of sekse. Sekse blijft ook een belangrijke sociale dimensie van
ongelijkheid.
Interseksuele mensen
Deze term verwijst naar mensen van wie het lichaam (ook de geslachtsnormen) zowel vrouwelijk als
mannelijke kenmerken vertoont, voorheen hermafrodieten. Volgens de maatschappij bestaan er
alleen jongens en meisjes. In de westerse wereld reageren sommigen verward of afkerig op het
bestaan van deze mensen. Het is in elke cultuur verschillend.
Transseksuelen
Deze term verwijst naar mensen die het gevoel hebben dat zij van een bepaald geslacht zijn, terwijl
zij biologisch tot het andere geslacht behoren. Velen van hen ontdoen zich van de conventionele
ideeën over het uiterlijk en het gedrag van vrouwen en mannen. Een stap verder kan zijn de
geslachsveranderende operatie, meestal aangevuld met hormoonbehandelingen.
,14.1.3 Seks als cultuur verschijnsel
We kennen een bepaalde biologische drijfveer, maar onze biologie dicteert niet hoe we ons seksueel
moeten gedragen. Seksualiteit is ook een cultureel fenomeen.
Culturele variatie
Vrijwel elke seksuele gewoonte van samenleving tot samenleving verschillen. Denk hierbij aan
verschillende standen tijdens de seks, verdeeld over de culturen. Zelfs het tonen van affectie
verschilt van samenleving tot samenleving. Bijvoorbeeld het verschillend aantal zoenen dat mensen
elkaar geven in verschillende landen. Ook zedigheid is een cultureel variabel verschijnsel. Sommige
samenlevingen proberen de seksualiteit zo veel mogelijk aan banden te leggen, andere laten meer
toe.
14.1.4 Het incesttaboe
Het incesttaboe = de norm die seksuele relaties of een huwelijk tussen bepaalde verwanten verbiedt
In Nederland schrijft de wet voor dat het verboden is, maar het verschilt erg per land. Door
biologische redenen komen we overal ter wereld een bepaald incesttaboe tegen. De voortplanting
tussen nauwe verwanten van een levende soort is riskant (het risico op mentale of fysieke
problemen bij de nakomelingen).
Waarom kent alleen de menselijke soort een taboe op incest? Het is een sociaal-organisatorische
kwestie:
A. Het incesttaboe beperkt de seksuele concurrentie in een gezin omdat seks tussen de ouders wel is
toegestaan maar seks tussen ouder en kind niet.
B. De familiebanden bepalen welke rechten en plichten de familieleden tegenover elkaar hebben. De
nakomelingen van nauwe verwanten zouden voor een onoverzichtelijke situatie zorgen. Stel dat
moeder en zoon samen een dochter krijgen, hoe moet zij deze man dan zien, als haar vader of broer?
C. Door van mensen te verlangen dat zij een partner buiten de eigen familiekring zoeken, wordt de
integratie van de samenleving bevorderd. Mensen die een nieuwe gezin willen stichten moeten het
buiten de eigen familiekring zoeken.
14.1.5 Matriarchaat, patriarchaat en seksisme
Matriarchaat = een sociale organisatievorm waarin vrouwen de mannen domineren; dit verschijnsel
komen we zelden tegen
Patriarchaat = een sociale organisatievorm waarin vrouwen door mannen gedomineerd worden; dit
verschijnsel komen we in vrijwel de gehele wereld tegen
Seksisme = de overtuiging dat de ene sekse van nature superieur is aan de andere
Het patriarchaat wordt door middel van seksisme gerechtvaardigd. Seksisme is geen kwestie van
individuele attitudes, onze samenleving is ervan doordrongen. In de economie is er sprake van
institutioneel seksisme, de meeste vrouwen vinden we vooral terug in de laagstbetaalde banen.
, De prijs van seksisme
Seksisme legt de talenten en de ambities van de helft van de wereldbevolking aan banden. Mannen
profiteren in bepaalde opzichten van seksisme, maar zij betalen een hoge prijs voor hun
bevoorrechte positie. Onze cultuur stimuleert mannen tot allerlei vormen van riskant gedrag
(gebruik van alcohol, nicotine en roekeloos rijden).
De type A-persoonlijkheid (staat tegenover de type B-persoonlijkheid) wordt gekenmerkt door
chronisch ongeduld, gedreven ambities, competitiviteit en vijandigheid, een combinatie die
hartproblemen veroorzaakt en bijna perfect overeenkomt met het gedrag dat in onze samenleving
voor masculien doorgaat.
Is het patriarchaat onontkoombaar?
Sommige onderzoekers beweren dat biologische factoren, zoals verschillen in de
hormoonhuishouding en kleine verschillen in de hersenstructuur, beide seksen met andere
beweegredenen en gedragspatronen uitrust. Hierdoor wordt het veranderen van het patriarchaat
moeilijk, zo niet onmogelijk. Maar de meeste sociologen zijn toch van mening dat gender een sociale
constructie is en die wel veranderd kan worden.
14.2 Seksuele oriëntatie
Seksuele oriëntatie = romantische, lichamelijke en emotionele aantrekkingskracht die ene individu
met betrekking tot een ander individu ervaart
Heteroseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot het andere geslacht
Homoseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot hetzelfde geslacht
Biseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot leden van beide seksen
Aseksualiteit = mensen die bij beide seksen geen seksuele aantrekkingskracht ervaren
In alle samenlevingen die we kennen is heteroseksualiteit de norm (het maakt voortplanting
mogelijk). Maar in elke samenleving ervaart een significant deel van de leden homoseksualiteit.
Daarnaast heb je ook nog leden die biseksueel zijn. Als laatste heb je ook mensen die behoren tot de
categorie aseksualiteit.
Seksuele aantrekking is niet hetzelfde als seksueel gedrag. Wanneer je je aangetrokken voelt tot
iemand, hoef je hier niet perse gehoor aan te geven.
14.2.1 Hoe ontstaat onze seksuele oriëntatie?
Seksuele oriëntatie als product van de samenleving
Deze benadering gaat ervan uit dat de leden van een samenleving betekenissen toeschrijven aan
seksuele activiteit en dat deze betekenissen van plaats tot plaats en van tijd tot tijd kunnen
verschillen.
Het begrip homoseksualiteit wordt pas honderd jaar gebruikt. Mensen hadden hiervoor wel
homoseksuele ervaringen, maar hadden niet de behoefte om hier een afzonderlijke identiteit voor te
creëren. Wat nu echter wel zo is, eerst de wetenschappers en toen de rest. Het feit dat we dergelijke
patronen (homoseksualiteit) over de hele wereld tegenkomen en dat deze sterke onderling
verschillend vertonen, suggereert dat onze seksueel uitdrukkingsvormen door sociale factoren
bepaald worden.
14.1 Seksualiteit begrijpen
Attitudes met betrekking tot seksualiteit verschillen wereldwijd en de opvattingen over seks in de
westerse wereld zijn laatste honderd jaar ingrijpend veranderd. De veranderde opvattingen over
seksualiteit hangen nauw samen met opvattingen over de rol en positie van mannen en vrouwen in
de samenleving.
Seksualiteit omvat veel meer dan het hebben van seks. Seksualiteit speelt een belangrijke rol in ons
zelfbeeld en het beeld dat anderen van ons hebben. Seks is lange tijd een taboeonderwerp geweest
in de westerse wereld.
14.1.1 Seks als biologisch verschijnsel
Sekse of geslacht = de biologische verschillen tussen vrouwen en mannen
Vanuit het biologisch perspectief gezien is seks identiek aan de wijze waarop mensen zich
voortplanten. De combinatie van een vrouwelijke eicel en een mannelijke zaadcel, resulteert in een
bevrucht embryo. Het geslacht van een embryo is van invloed op de ontwikkeling.
14.1.2 Seks en het lichaam
Primaire geslachtskenmerken = de genitaliën, de organen die we voor de voortplanting gebruiken
Vrouwen hebben andere lichamelijke kenmerken dan mannen. In de puberteit, de periode waarin we
geslachtsrijp worden, komen nog meer verschillen tot ontwikkeling.
Secundaire geslachtskenmerken = lichamelijke kenmerken (los van de genitaliën) die biologisch rijpe
vrouwen en mannen van elkaar onderscheiden (bij vrouwen zijn dit bv. de borsten en bij mannen
meer beharing en zwaardere stem)
Gender = een cultureel element dat verwijst naar de persoonlijke kenmerken en gedragspatronen
(waaronder verantwoordelijkheden, kansen en voorrechten) die een cultuur aan het vrouw-zijn en
het man-zijn verbindt
Gender is niet hetzelfde als geslacht of sekse. Sekse blijft ook een belangrijke sociale dimensie van
ongelijkheid.
Interseksuele mensen
Deze term verwijst naar mensen van wie het lichaam (ook de geslachtsnormen) zowel vrouwelijk als
mannelijke kenmerken vertoont, voorheen hermafrodieten. Volgens de maatschappij bestaan er
alleen jongens en meisjes. In de westerse wereld reageren sommigen verward of afkerig op het
bestaan van deze mensen. Het is in elke cultuur verschillend.
Transseksuelen
Deze term verwijst naar mensen die het gevoel hebben dat zij van een bepaald geslacht zijn, terwijl
zij biologisch tot het andere geslacht behoren. Velen van hen ontdoen zich van de conventionele
ideeën over het uiterlijk en het gedrag van vrouwen en mannen. Een stap verder kan zijn de
geslachsveranderende operatie, meestal aangevuld met hormoonbehandelingen.
,14.1.3 Seks als cultuur verschijnsel
We kennen een bepaalde biologische drijfveer, maar onze biologie dicteert niet hoe we ons seksueel
moeten gedragen. Seksualiteit is ook een cultureel fenomeen.
Culturele variatie
Vrijwel elke seksuele gewoonte van samenleving tot samenleving verschillen. Denk hierbij aan
verschillende standen tijdens de seks, verdeeld over de culturen. Zelfs het tonen van affectie
verschilt van samenleving tot samenleving. Bijvoorbeeld het verschillend aantal zoenen dat mensen
elkaar geven in verschillende landen. Ook zedigheid is een cultureel variabel verschijnsel. Sommige
samenlevingen proberen de seksualiteit zo veel mogelijk aan banden te leggen, andere laten meer
toe.
14.1.4 Het incesttaboe
Het incesttaboe = de norm die seksuele relaties of een huwelijk tussen bepaalde verwanten verbiedt
In Nederland schrijft de wet voor dat het verboden is, maar het verschilt erg per land. Door
biologische redenen komen we overal ter wereld een bepaald incesttaboe tegen. De voortplanting
tussen nauwe verwanten van een levende soort is riskant (het risico op mentale of fysieke
problemen bij de nakomelingen).
Waarom kent alleen de menselijke soort een taboe op incest? Het is een sociaal-organisatorische
kwestie:
A. Het incesttaboe beperkt de seksuele concurrentie in een gezin omdat seks tussen de ouders wel is
toegestaan maar seks tussen ouder en kind niet.
B. De familiebanden bepalen welke rechten en plichten de familieleden tegenover elkaar hebben. De
nakomelingen van nauwe verwanten zouden voor een onoverzichtelijke situatie zorgen. Stel dat
moeder en zoon samen een dochter krijgen, hoe moet zij deze man dan zien, als haar vader of broer?
C. Door van mensen te verlangen dat zij een partner buiten de eigen familiekring zoeken, wordt de
integratie van de samenleving bevorderd. Mensen die een nieuwe gezin willen stichten moeten het
buiten de eigen familiekring zoeken.
14.1.5 Matriarchaat, patriarchaat en seksisme
Matriarchaat = een sociale organisatievorm waarin vrouwen de mannen domineren; dit verschijnsel
komen we zelden tegen
Patriarchaat = een sociale organisatievorm waarin vrouwen door mannen gedomineerd worden; dit
verschijnsel komen we in vrijwel de gehele wereld tegen
Seksisme = de overtuiging dat de ene sekse van nature superieur is aan de andere
Het patriarchaat wordt door middel van seksisme gerechtvaardigd. Seksisme is geen kwestie van
individuele attitudes, onze samenleving is ervan doordrongen. In de economie is er sprake van
institutioneel seksisme, de meeste vrouwen vinden we vooral terug in de laagstbetaalde banen.
, De prijs van seksisme
Seksisme legt de talenten en de ambities van de helft van de wereldbevolking aan banden. Mannen
profiteren in bepaalde opzichten van seksisme, maar zij betalen een hoge prijs voor hun
bevoorrechte positie. Onze cultuur stimuleert mannen tot allerlei vormen van riskant gedrag
(gebruik van alcohol, nicotine en roekeloos rijden).
De type A-persoonlijkheid (staat tegenover de type B-persoonlijkheid) wordt gekenmerkt door
chronisch ongeduld, gedreven ambities, competitiviteit en vijandigheid, een combinatie die
hartproblemen veroorzaakt en bijna perfect overeenkomt met het gedrag dat in onze samenleving
voor masculien doorgaat.
Is het patriarchaat onontkoombaar?
Sommige onderzoekers beweren dat biologische factoren, zoals verschillen in de
hormoonhuishouding en kleine verschillen in de hersenstructuur, beide seksen met andere
beweegredenen en gedragspatronen uitrust. Hierdoor wordt het veranderen van het patriarchaat
moeilijk, zo niet onmogelijk. Maar de meeste sociologen zijn toch van mening dat gender een sociale
constructie is en die wel veranderd kan worden.
14.2 Seksuele oriëntatie
Seksuele oriëntatie = romantische, lichamelijke en emotionele aantrekkingskracht die ene individu
met betrekking tot een ander individu ervaart
Heteroseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot het andere geslacht
Homoseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot hetzelfde geslacht
Biseksualiteit = zich seksueel aangetrokken voelen tot leden van beide seksen
Aseksualiteit = mensen die bij beide seksen geen seksuele aantrekkingskracht ervaren
In alle samenlevingen die we kennen is heteroseksualiteit de norm (het maakt voortplanting
mogelijk). Maar in elke samenleving ervaart een significant deel van de leden homoseksualiteit.
Daarnaast heb je ook nog leden die biseksueel zijn. Als laatste heb je ook mensen die behoren tot de
categorie aseksualiteit.
Seksuele aantrekking is niet hetzelfde als seksueel gedrag. Wanneer je je aangetrokken voelt tot
iemand, hoef je hier niet perse gehoor aan te geven.
14.2.1 Hoe ontstaat onze seksuele oriëntatie?
Seksuele oriëntatie als product van de samenleving
Deze benadering gaat ervan uit dat de leden van een samenleving betekenissen toeschrijven aan
seksuele activiteit en dat deze betekenissen van plaats tot plaats en van tijd tot tijd kunnen
verschillen.
Het begrip homoseksualiteit wordt pas honderd jaar gebruikt. Mensen hadden hiervoor wel
homoseksuele ervaringen, maar hadden niet de behoefte om hier een afzonderlijke identiteit voor te
creëren. Wat nu echter wel zo is, eerst de wetenschappers en toen de rest. Het feit dat we dergelijke
patronen (homoseksualiteit) over de hele wereld tegenkomen en dat deze sterke onderling
verschillend vertonen, suggereert dat onze seksueel uitdrukkingsvormen door sociale factoren
bepaald worden.
