Samenvatting hoofdstuk 11 – Deviant gedrag Sociologie Periode 1
11.1 Wat is deviantie?
Deviantie = een onderkende afwijking van culturele normen
Deviant gedrag = delicten, gedefinieerd als schendingen van de formele strafwet van een land
Misdrijf = relatief zwaar strafbaar feit
Overtreding = relatief minder zware strafbare feit
Criminaliteit = misdrijven en overtredingen samen
Voorbeelden deviant gedrag:
- stelen van een boek uit de boekhandel
- rijden onder invloed
- zwart rijden in de trein
Mensen die zich buitengewoon rechtschapen gedragen, bestempelen we ook soms als deviant.
Bijvoorbeeld medestudenten die te veel zeggen of vragen tijdens colleges. Dit kan ook gebeuren
terwijl we wel een zeker respect voor hen voelen.
Wat alle deviante handelingen of attitudes, positieve of negatieve, met elkaar gemeen hebben is een
bepaald verschil, waardoor we de ander als ‘buitenstaander’(outsider) gaan beschouwen.
Er hoeft niet altijd sprake te zijn van een handeling of keuze. Louter het bestaan van sommige
categorieën mensen kan voor anderen al problematisch zijn.
11.1.1 Sociale controle
Sociale controle = de pogingen die een samenleving onderneemt om het denken en doen van haar
leden te reguleren
Strafrechtsysteem = formele reacties van politie en jusitite op vermeende wetsovertredingen
Sociale controle is veelal informeel, zoals wanneer ouders een kind terechtwijzen.
Deviant gedrag omvat dus allerlei soorten gedrag van heel alledaags tot uitzonderlijk. Een bepaalde
deel van deviant gedrag is crimineel gedrag.
Hoe een samenleving deviantie definieert, wie als deviant wordt aangemerkt en wat mensen aan
deviantie besluiten te doen, zijn maatschappelijke organisatievraagstukken die naar tijd en plaats
verschillen
11.1.2 De biologische context
Volgens William Sheldon kwam delinquentie vooral voorkwam bij jongeren met een gespierde,
atletische bouw. Eleanor Glueck en Sheldon Gluek bevestigden deze bevindingen , maar voegden
daaraan toe dat een krachtige bouw geen oorzaak of voorspeller was voor criminaliteit. Volgens hen
hebben ouders de neiging om meer afstand te bewaren bij zonen met een krachtige lichaamsbouw,
die op hun beurt een geringere sensitiviteit voor andere mensen zouden ontwikkelen.
Een self-fulfilling prophecy, namelijk mensen die verwachten dat krachtig gebouwde jongens
agressief zijn, roepen wellicht juist door hun eigen gedrag de door hen verwachte agressie op.
,Een combinatie van genetische factoren (met name defecte genen die een teveel van een enzym
aanmaken) en omgevingsfactoren (met name mishandeling op jonge leeftijd) is een sterke
voorspeller van gewelddadig en crimineel gedrag op volwassen leeftijd. De combinatie van factoren
is een betere voorspeller dan elke factor afzonderlijk.
Op dit moment weten we dat een combinatie van biologische kenmerken en bepaalde
omgevingsfactoren tot het plegen van ernstige misdrijven kan leiden. Bij wie dat dan gebeurt weten
we niet. De biologische benadering kijkt eenzijdig naar het individu. Ze geeft ons geen inzicht in de
redenen die ertoe leiden dat bepaalde vormen van gedrag als deviant worden bestempeld.
11.1.3 Persoonlijkheidsfactoren
Sommige persoonlijkheidseigenschappen zijn aangeboren, maar de persoonlijkheid wordt primair
gevormd door sociale ervaringen. Deviantie wordt gezien als het resultaat van een socialisatieproces
waarin iets niet goed is gegaan.
Beheersingstheorie (Reckless en Dinitz)= de theorie dat wanneer iemand erin slaagde om niet met
de politie in aanraking te komen, dat dit het gevolg was van het feit dat hij zijn deviante impulsen kon
beheersen.
Psychologen hebben aangetoond dat er een bepaalde relatie bestaat tussen
persoonlijkheidspatronen en deviantie. Sommige zware criminelen zijn psychopaten, maar ernstige
misdrijven worden eveneens begaan door mensen met een normaal psychologisch profiel.
Biologisch en psychologische onderzoekers zien deviantie als een kenmerk van een individu. De
reden waarom deze benaderingen hun beperkingen hebben is dat deviantie nauw samenhangt met
de organisatie van de samenleving.
11.1.4 De sociale basis van deviantie
Hoewel we de neiging hebben om deviantie toe te schrijven aan de eigen keuze of persoonlijke
tekortkomingen van een individu, wordt al het gedrag, zowel deviant als conformerend, door de
samenleving gevormd.
Sociale factoren die deviantie ten grondslag liggen:
1. Wat voor deviant doorgaat, wordt bepaald door de gangbare normen in een bepaalde cultuur.
Een gedachte of handeling is nooit van zichzelf deviant, maar kan alleen in relatie tot bepaalde
normen deviant worden. Regels kunnen landelijk gelden, maar soms ook lokaal. Wereldwijd gezien is
de diversiteit in wat als deviant wordt gezien groot.
2. Mensen worden deviant als anderen hen als zodanig definiëren. We overtreden allemaal weleens
een norm. Of we op grond van dit gedrag als psychisch gestoord of crimineel bestempeld kunnen
worden, is afhankelijk van de wijze waarop anderen ons gedrag waarnemen, definiëren en daarop
reageren.
3. Sociale macht is een factor die zowel een rol speelt bij de gangbare normen als bij het
definiëren van normovertredend gedrag. Volgens Karl Marx is de wet het middel waarmee de
mensen die de macht bezitten hun belangen verdedigen. Normen en de wijze waarop we ze
toepassen weerspiegelen bestaande sociale ongelijkheden.
, 11.2 De functies van deviantie: een structureel-functionalistische analyse
Het sleutelinzicht van het structureel functionalisme is dat deviantie een noodzakelijk sociaal
organisatie-element is.
11.2.1 Durkheims basisinzicht
Volgens Emile Durkheim heeft deviantie vier essentiële functies:
1. Deviante bevestigt de bestaande waarden en normen. Mensen kiezen bepaalde attitudes en
gedragingen boven andere. Deviantie is een verschijnsel dat we nodig hebben om te kunnen
definiëren wat moreel verantwoord gedrag is en dit gedrag te bevorderen.
2. Reacties op deviantie maken duidelijk waar de morele grenzen liggen. Door sommige individuen
als deviant te definiëren, trekken mensen een grens tussen goed en kwaad.
3. Reacties op deviantie brengen mensen dichter bij elkaar. Ernstige vormen van deviantie kunnen
op een gemeenschappelijke reactie van verontwaardiging rekenen. Op deze wijze worden de morele
banden die er tussen mensen bestaan nog eens stevig aangehaald.
4. Deviantie bevordert sociale verandering. Deviante mensen proberen de morele grenzen van een
samenleving te verleggen. Zij laten zien hoe het ook anders kan en kunnen veranderingen
teweegbrengen.
11.2.2 Mertons straintheorie
Robert Metron stelde dat sommige sociale situaties te veel deviantie veroorzaken als gevolg van
strain of spanning. De mate en het soort deviantie is afhankelijk van het feit of een samenleving in
middelen voorziet (zoals scholinge en werkgelegenheid) waarmee maatschappelijke doelen (zoals
financieel succes) gerealiseerd kunnen worden.
Conformiteit/Conformisme Vernieuwing/Innovatie
Ritualisme Retraitisme
Rebellie
Conformiteit
Bestaat uit het nastreven van maatschappelijke doelen met behulp van geaccepteerde middelen.
Voor de meesten van ons is een ander ‘geslaagd’ als zij of hij op basis van talent, scholing en hard
werken, rijkdom en prestige weet te vergaren.
Vernieuwing
Is sprake van wanneer mensen de conventionele successen wil behalen, maar daar niet de
gelegenheid voor krijgt. De spanning kan tussen het feit dat de samenleving de nadruk legt op
rijkdom en het feit dat niet iedereen de mogelijkheid heeft om veel geld te verdienen, sommige
mensen er toe aanzetten zich op het criminele pad te begeven.
Een vorm van deviantie waarbij het gebruik van onconventionele (diefstal, drugshandel) in plaats van
conventionele middelen om een maatschappelijke geaccepteerd doel te bereiken.
11.1 Wat is deviantie?
Deviantie = een onderkende afwijking van culturele normen
Deviant gedrag = delicten, gedefinieerd als schendingen van de formele strafwet van een land
Misdrijf = relatief zwaar strafbaar feit
Overtreding = relatief minder zware strafbare feit
Criminaliteit = misdrijven en overtredingen samen
Voorbeelden deviant gedrag:
- stelen van een boek uit de boekhandel
- rijden onder invloed
- zwart rijden in de trein
Mensen die zich buitengewoon rechtschapen gedragen, bestempelen we ook soms als deviant.
Bijvoorbeeld medestudenten die te veel zeggen of vragen tijdens colleges. Dit kan ook gebeuren
terwijl we wel een zeker respect voor hen voelen.
Wat alle deviante handelingen of attitudes, positieve of negatieve, met elkaar gemeen hebben is een
bepaald verschil, waardoor we de ander als ‘buitenstaander’(outsider) gaan beschouwen.
Er hoeft niet altijd sprake te zijn van een handeling of keuze. Louter het bestaan van sommige
categorieën mensen kan voor anderen al problematisch zijn.
11.1.1 Sociale controle
Sociale controle = de pogingen die een samenleving onderneemt om het denken en doen van haar
leden te reguleren
Strafrechtsysteem = formele reacties van politie en jusitite op vermeende wetsovertredingen
Sociale controle is veelal informeel, zoals wanneer ouders een kind terechtwijzen.
Deviant gedrag omvat dus allerlei soorten gedrag van heel alledaags tot uitzonderlijk. Een bepaalde
deel van deviant gedrag is crimineel gedrag.
Hoe een samenleving deviantie definieert, wie als deviant wordt aangemerkt en wat mensen aan
deviantie besluiten te doen, zijn maatschappelijke organisatievraagstukken die naar tijd en plaats
verschillen
11.1.2 De biologische context
Volgens William Sheldon kwam delinquentie vooral voorkwam bij jongeren met een gespierde,
atletische bouw. Eleanor Glueck en Sheldon Gluek bevestigden deze bevindingen , maar voegden
daaraan toe dat een krachtige bouw geen oorzaak of voorspeller was voor criminaliteit. Volgens hen
hebben ouders de neiging om meer afstand te bewaren bij zonen met een krachtige lichaamsbouw,
die op hun beurt een geringere sensitiviteit voor andere mensen zouden ontwikkelen.
Een self-fulfilling prophecy, namelijk mensen die verwachten dat krachtig gebouwde jongens
agressief zijn, roepen wellicht juist door hun eigen gedrag de door hen verwachte agressie op.
,Een combinatie van genetische factoren (met name defecte genen die een teveel van een enzym
aanmaken) en omgevingsfactoren (met name mishandeling op jonge leeftijd) is een sterke
voorspeller van gewelddadig en crimineel gedrag op volwassen leeftijd. De combinatie van factoren
is een betere voorspeller dan elke factor afzonderlijk.
Op dit moment weten we dat een combinatie van biologische kenmerken en bepaalde
omgevingsfactoren tot het plegen van ernstige misdrijven kan leiden. Bij wie dat dan gebeurt weten
we niet. De biologische benadering kijkt eenzijdig naar het individu. Ze geeft ons geen inzicht in de
redenen die ertoe leiden dat bepaalde vormen van gedrag als deviant worden bestempeld.
11.1.3 Persoonlijkheidsfactoren
Sommige persoonlijkheidseigenschappen zijn aangeboren, maar de persoonlijkheid wordt primair
gevormd door sociale ervaringen. Deviantie wordt gezien als het resultaat van een socialisatieproces
waarin iets niet goed is gegaan.
Beheersingstheorie (Reckless en Dinitz)= de theorie dat wanneer iemand erin slaagde om niet met
de politie in aanraking te komen, dat dit het gevolg was van het feit dat hij zijn deviante impulsen kon
beheersen.
Psychologen hebben aangetoond dat er een bepaalde relatie bestaat tussen
persoonlijkheidspatronen en deviantie. Sommige zware criminelen zijn psychopaten, maar ernstige
misdrijven worden eveneens begaan door mensen met een normaal psychologisch profiel.
Biologisch en psychologische onderzoekers zien deviantie als een kenmerk van een individu. De
reden waarom deze benaderingen hun beperkingen hebben is dat deviantie nauw samenhangt met
de organisatie van de samenleving.
11.1.4 De sociale basis van deviantie
Hoewel we de neiging hebben om deviantie toe te schrijven aan de eigen keuze of persoonlijke
tekortkomingen van een individu, wordt al het gedrag, zowel deviant als conformerend, door de
samenleving gevormd.
Sociale factoren die deviantie ten grondslag liggen:
1. Wat voor deviant doorgaat, wordt bepaald door de gangbare normen in een bepaalde cultuur.
Een gedachte of handeling is nooit van zichzelf deviant, maar kan alleen in relatie tot bepaalde
normen deviant worden. Regels kunnen landelijk gelden, maar soms ook lokaal. Wereldwijd gezien is
de diversiteit in wat als deviant wordt gezien groot.
2. Mensen worden deviant als anderen hen als zodanig definiëren. We overtreden allemaal weleens
een norm. Of we op grond van dit gedrag als psychisch gestoord of crimineel bestempeld kunnen
worden, is afhankelijk van de wijze waarop anderen ons gedrag waarnemen, definiëren en daarop
reageren.
3. Sociale macht is een factor die zowel een rol speelt bij de gangbare normen als bij het
definiëren van normovertredend gedrag. Volgens Karl Marx is de wet het middel waarmee de
mensen die de macht bezitten hun belangen verdedigen. Normen en de wijze waarop we ze
toepassen weerspiegelen bestaande sociale ongelijkheden.
, 11.2 De functies van deviantie: een structureel-functionalistische analyse
Het sleutelinzicht van het structureel functionalisme is dat deviantie een noodzakelijk sociaal
organisatie-element is.
11.2.1 Durkheims basisinzicht
Volgens Emile Durkheim heeft deviantie vier essentiële functies:
1. Deviante bevestigt de bestaande waarden en normen. Mensen kiezen bepaalde attitudes en
gedragingen boven andere. Deviantie is een verschijnsel dat we nodig hebben om te kunnen
definiëren wat moreel verantwoord gedrag is en dit gedrag te bevorderen.
2. Reacties op deviantie maken duidelijk waar de morele grenzen liggen. Door sommige individuen
als deviant te definiëren, trekken mensen een grens tussen goed en kwaad.
3. Reacties op deviantie brengen mensen dichter bij elkaar. Ernstige vormen van deviantie kunnen
op een gemeenschappelijke reactie van verontwaardiging rekenen. Op deze wijze worden de morele
banden die er tussen mensen bestaan nog eens stevig aangehaald.
4. Deviantie bevordert sociale verandering. Deviante mensen proberen de morele grenzen van een
samenleving te verleggen. Zij laten zien hoe het ook anders kan en kunnen veranderingen
teweegbrengen.
11.2.2 Mertons straintheorie
Robert Metron stelde dat sommige sociale situaties te veel deviantie veroorzaken als gevolg van
strain of spanning. De mate en het soort deviantie is afhankelijk van het feit of een samenleving in
middelen voorziet (zoals scholinge en werkgelegenheid) waarmee maatschappelijke doelen (zoals
financieel succes) gerealiseerd kunnen worden.
Conformiteit/Conformisme Vernieuwing/Innovatie
Ritualisme Retraitisme
Rebellie
Conformiteit
Bestaat uit het nastreven van maatschappelijke doelen met behulp van geaccepteerde middelen.
Voor de meesten van ons is een ander ‘geslaagd’ als zij of hij op basis van talent, scholing en hard
werken, rijkdom en prestige weet te vergaren.
Vernieuwing
Is sprake van wanneer mensen de conventionele successen wil behalen, maar daar niet de
gelegenheid voor krijgt. De spanning kan tussen het feit dat de samenleving de nadruk legt op
rijkdom en het feit dat niet iedereen de mogelijkheid heeft om veel geld te verdienen, sommige
mensen er toe aanzetten zich op het criminele pad te begeven.
Een vorm van deviantie waarbij het gebruik van onconventionele (diefstal, drugshandel) in plaats van
conventionele middelen om een maatschappelijke geaccepteerd doel te bereiken.
