Bestuur en beleid hoorcolleges
Hoorcollege 1: Perspectieven op beleid
Introductie op beleid
- Afvalbeleid (scheiden recyclen)
- Parkeerbeleid (kosten betalen)
- Snelheidsbeleid (veiligheid/geluid/stikstof)
- Verkeersregels
- NS
- Shampoo (wat zit er in? Is dit op dieren getest?)
- Gezondheidsbeleid (eten)
- Burgerwetboek
Beleid:
- Het realiseren van bepaalde doelstellingen met behulp van bepaalde middelen in een
bepaalde tijdsvolgorde.
- De voornemens, keuzes en acties van één of meer bestuurlijke instanties, gericht op de
sturing van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen.
- Anything a government chooses to do or not to do.
Kern ingrediënten beleid:
- Reduceren van de discrepantie van de gewenste en bestaande situatie: gericht op de
toekomst problemen oplossen (beeld van huidige situatie)
- Combinatie van doelen en middelen (basisregels)
- Causale veronderstellingen: oorzaken en effecten Het gaat uit van een verklaring (Hoe kan
het dat een virus zo snel verspreid)
- Gezamenlijke verwezenlijking van ‘publieke’ doelen: het organiseren van anderen
Iedereen moet meedoen aan het beleid (een stappenplan)
- Publieke belang geldt als legitimering: overtuigend verhaal (persconferenties)
- Residu: resultaat van historische beleidsontwikkelingsprocessen (te weinig IC bedden)
Verschillende functies
- Empirisch: Beschrijven en verklaren van beleidsontwikkeling Wat is het huidige
klimaatbeleid en waarom gaat de verdere ontwikkeling zo moeizaam?
, - Normatief: Beoordelen en beleidsuitkomsten In hoeverre
behaalt het huidige klimaatbeleid de bepaalde en/of gewenste
doelstellingen?
- Prescriptief: Ontwerpen van goed beleid Wat moet minister
Jetten doen om het huidige klimaatbeleid bij te stellen om de
gewenste doelen wel te behalen?
Wat heeft een beleidsmaker nodig?
Kunnen omgaan met:
- Doelen
- Problemen
- Actors
- Kennis
- Instituties
- Strategieën
Perspectieven op beleid
1. Rationeel-analytisch: Beleid kiest de efficiëntste en effectiefste oplossing (nieuw
donorregister)
- Doelrationaliteit (orgaandonoren vergroten)
- Mens als rationeel wezen (op basis van afwegingen keuzen maken)
- Primaat van de politiek (bazen van de overheid die beslissingen nemen en worden
uitgevoerd)
- Beleidsinstrumenten zijn neutraal (geen aparte macht erbij, instrumenten afwegen)
- Beoordeling op basis van effectiviteit & efficiëntie (geschiktheid)
2. Politiek: Beleid als uitkomst van politieke machtsstrijd
- Macht en belangen
- Beleidsproces als machtsstrijd
- Beleidsinstrumenten als machtsbronnen
- Beoordeling op basis van belangen: wie wint?
3. Institutioneel: Beleid als een uitkomst van processen en tradities
- Beleid is regel geleid en pad afhankelijk
- Regels beïnvloeden gedrag en rollen van actoren
- Overheid en politiek als institutie (de staat)
- Keuze beleidsinstrumenten is pad afhankelijk
- Beoordeling op basis van passendheid: hoort het?
4. Cultureel-discursief: Beleid moet passen bij heersende ideeën in de samenleving
- Betekenisgeving door communicatie
- Sociale constructie van wereldbeeld in discourscoalities (beïnvloeden door symbolen of
framing regenboog aanvoerdersband)
- Politiek als betekenisverlener
- Symbolen en framing als instrumenten’
- Beoordeling op basis van draagvlak
Stikstofbeleid:
- Raad van state: Institutioneel (regels belangrijk)
- De gevolgen: Rationeel-analytisch
, Hoorcollege 2: De rationele benadering
Uitgangspunten
Kenmerken van de rationeel-analytische benadering
- Doelrationaliteit: het doel wat je hebt, het maatschappelijke probleem, wat je op wilt lossen
en de middelen die je daarvoor hebt
- Mens als rationeel wezen: Je geeft mensen een prikkel waarmee het probleem wordt
opgelost
- Primaat van de politiek: De politiek/overheid is verantwoordelijk voor het bepalen welke
doelen het beleid zich moet gaan richten, het is aan de ambtenarij om de ontwikkeling te
ondernemen
- Beleidsinstrumenten zijn neutraal: Het maakt niet uit of je accijns of campagne gebruikt, als
het maar goed bij je beleid past
- Beoordeling op basis van effectiviteit & efficiëntie: slaag je erin om het beoogde doel te
bereiken (effectiviteit), zo laag mogelijke kosten te bereiken (efficiëntie)
De beleidscyclus
Beleidsontwerp Tekentafel van beleid
Diepgaande analyse van het probleem, meest effectieve en legitieme oplossing kiezen, nette fases
Beleid ontwerpen voor beleidsprobleem
- Probleem is bekend
- Primaat van de politiek in agendavorming
Bronnen van kennis
- Wetenschappelijke theorie/kennis: wat werkt? Oorzaken achterhalen.
- Beleidstheorie: niet genoeg kennis
Hoogwerf: Het geheel van veronderstellingen dat aan een reeds bestaand beleid ten
grondslag ligt.
Hoorcollege 1: Perspectieven op beleid
Introductie op beleid
- Afvalbeleid (scheiden recyclen)
- Parkeerbeleid (kosten betalen)
- Snelheidsbeleid (veiligheid/geluid/stikstof)
- Verkeersregels
- NS
- Shampoo (wat zit er in? Is dit op dieren getest?)
- Gezondheidsbeleid (eten)
- Burgerwetboek
Beleid:
- Het realiseren van bepaalde doelstellingen met behulp van bepaalde middelen in een
bepaalde tijdsvolgorde.
- De voornemens, keuzes en acties van één of meer bestuurlijke instanties, gericht op de
sturing van bepaalde maatschappelijke ontwikkelingen.
- Anything a government chooses to do or not to do.
Kern ingrediënten beleid:
- Reduceren van de discrepantie van de gewenste en bestaande situatie: gericht op de
toekomst problemen oplossen (beeld van huidige situatie)
- Combinatie van doelen en middelen (basisregels)
- Causale veronderstellingen: oorzaken en effecten Het gaat uit van een verklaring (Hoe kan
het dat een virus zo snel verspreid)
- Gezamenlijke verwezenlijking van ‘publieke’ doelen: het organiseren van anderen
Iedereen moet meedoen aan het beleid (een stappenplan)
- Publieke belang geldt als legitimering: overtuigend verhaal (persconferenties)
- Residu: resultaat van historische beleidsontwikkelingsprocessen (te weinig IC bedden)
Verschillende functies
- Empirisch: Beschrijven en verklaren van beleidsontwikkeling Wat is het huidige
klimaatbeleid en waarom gaat de verdere ontwikkeling zo moeizaam?
, - Normatief: Beoordelen en beleidsuitkomsten In hoeverre
behaalt het huidige klimaatbeleid de bepaalde en/of gewenste
doelstellingen?
- Prescriptief: Ontwerpen van goed beleid Wat moet minister
Jetten doen om het huidige klimaatbeleid bij te stellen om de
gewenste doelen wel te behalen?
Wat heeft een beleidsmaker nodig?
Kunnen omgaan met:
- Doelen
- Problemen
- Actors
- Kennis
- Instituties
- Strategieën
Perspectieven op beleid
1. Rationeel-analytisch: Beleid kiest de efficiëntste en effectiefste oplossing (nieuw
donorregister)
- Doelrationaliteit (orgaandonoren vergroten)
- Mens als rationeel wezen (op basis van afwegingen keuzen maken)
- Primaat van de politiek (bazen van de overheid die beslissingen nemen en worden
uitgevoerd)
- Beleidsinstrumenten zijn neutraal (geen aparte macht erbij, instrumenten afwegen)
- Beoordeling op basis van effectiviteit & efficiëntie (geschiktheid)
2. Politiek: Beleid als uitkomst van politieke machtsstrijd
- Macht en belangen
- Beleidsproces als machtsstrijd
- Beleidsinstrumenten als machtsbronnen
- Beoordeling op basis van belangen: wie wint?
3. Institutioneel: Beleid als een uitkomst van processen en tradities
- Beleid is regel geleid en pad afhankelijk
- Regels beïnvloeden gedrag en rollen van actoren
- Overheid en politiek als institutie (de staat)
- Keuze beleidsinstrumenten is pad afhankelijk
- Beoordeling op basis van passendheid: hoort het?
4. Cultureel-discursief: Beleid moet passen bij heersende ideeën in de samenleving
- Betekenisgeving door communicatie
- Sociale constructie van wereldbeeld in discourscoalities (beïnvloeden door symbolen of
framing regenboog aanvoerdersband)
- Politiek als betekenisverlener
- Symbolen en framing als instrumenten’
- Beoordeling op basis van draagvlak
Stikstofbeleid:
- Raad van state: Institutioneel (regels belangrijk)
- De gevolgen: Rationeel-analytisch
, Hoorcollege 2: De rationele benadering
Uitgangspunten
Kenmerken van de rationeel-analytische benadering
- Doelrationaliteit: het doel wat je hebt, het maatschappelijke probleem, wat je op wilt lossen
en de middelen die je daarvoor hebt
- Mens als rationeel wezen: Je geeft mensen een prikkel waarmee het probleem wordt
opgelost
- Primaat van de politiek: De politiek/overheid is verantwoordelijk voor het bepalen welke
doelen het beleid zich moet gaan richten, het is aan de ambtenarij om de ontwikkeling te
ondernemen
- Beleidsinstrumenten zijn neutraal: Het maakt niet uit of je accijns of campagne gebruikt, als
het maar goed bij je beleid past
- Beoordeling op basis van effectiviteit & efficiëntie: slaag je erin om het beoogde doel te
bereiken (effectiviteit), zo laag mogelijke kosten te bereiken (efficiëntie)
De beleidscyclus
Beleidsontwerp Tekentafel van beleid
Diepgaande analyse van het probleem, meest effectieve en legitieme oplossing kiezen, nette fases
Beleid ontwerpen voor beleidsprobleem
- Probleem is bekend
- Primaat van de politiek in agendavorming
Bronnen van kennis
- Wetenschappelijke theorie/kennis: wat werkt? Oorzaken achterhalen.
- Beleidstheorie: niet genoeg kennis
Hoogwerf: Het geheel van veronderstellingen dat aan een reeds bestaand beleid ten
grondslag ligt.
