FILOSOFIE JAAR 1 PEDAGOGIEK
Filosofie =
- voor het stellen van vragen en doorvragen
- kan de pedagogiek onderuithalen
- levenshouding om naar dingen te kijken
- verwondering over wat vanzelfsprekend lijkt
- van het bekende naar het onbekende
- variaties op fundamenteel onbeantwoorde, onoplosbare vragen
Wat filosoferen niet is:
- kennis over de uitspraken van filosofie
- kennis van filosofische termen
Wat filosoferen wel is:
- een activiteit
- een ‘pathos’: basis/levenshouding
Plato: de verwondering is de oorsprong van de filosofie. Alleen bij filosofie verwonderen we ons over
alles en niet alleen wanneer we onverwacht iets vreemds tegenkomen.
2 opvattingen over radicaliseren van verwondering:
- De ‘fundamentele’ opvatting: overwin de verwondering
- De ‘sceptische’ opvatting: elk antwoord vraagt om een nieuwe vraag
Descartes is een filosoof die overal een antwoord op zoekt (fundamentele opvatting)
Socrates is de grondlegger van de westerse filosofie. Plato was zijn leerling en heeft het werk van
Socrates op papier gezet:
- Ik weet dat ik niet weet
- Omkering van verhouding (meester-leerling)
- Irritatie – verlegenheid – opnieuw beginnen. Hij haalde zekerheden en vanzelfsprekendheden weg
en dit zorgde voor irritatie en onzekerheden
Een groot verhaal houdt zichzelf voor waar. Het probeert alles te
begrijpen en op elke vraag een antwoord te hebben. Deze verhalen zijn ongeloofwaardig en
onrechtvaardig. Alle situaties, alle gedragingen en alle handelingen worden herleid tot 1 verhaal en
krijgen daarbinnen betekenis. Hierbij is weinig tot geen ruimte voor interpretatie of andere
betekenissen.
kleine verhalen zijn meerdere en verschillende verhalen met verschillende antwoorden. Een netwerk
van verhalen die alle evenveel recht van spreken hebben, elkaar aanvullen en tegenspreken en zich
met elkaar verbinden en elkaar onderbreken.
Een sterk verhaal is dominant en probeert andere verhalen te overtroeven. Het overdrijft ook een
paar feitelijke aspecten. Hierdoor krijgt een sterk verhaal een soort vanzelfsprekendheid, waarbij de
andere verhalen niet meer gehoord worden.
,Ontologie = de leer van het zijn. Stelt de vraag wat werkelijkheid is. Is alleen werkelijk wat we kunnen
waarnemen? wat betekent het om mens/kind te zijn? de 'zijnsleer'
Metafysica = het denken over wat voorbij de grenzen van de voor ons waarneembare werkelijkheid
ligt (bijv god). Het is de vraag naar het hoogste zijnde. Wat het fundament vormt voor de
werkelijkheid & waarheid, denken over wat de werkelijkheid is.
kennis- en wetenschapleer gaat in op de vraag wat kennis is en hoe kennis tot stand komt.
De wijsgerige antropologie vraagt naar het zijn of het wezen van de mens, of naar wat het ‘zijnde’
mens van alle andere zijnden onderscheidt. Bijv: wanneer kunnen we van een levend organisme
zeggen dat het een echt mens is?
In de sociale en politieke filosofie staan vragen centraal over vrijheid, verantwoordelijkheid,
rechtvaardigheid en macht.
De ethiek poogt een antwoord te geven op de vraag hoe we goed van kwaad kunnen onderscheiden.
De filosofie van mens en maatschappij stelt de vanzelfsprekendheid van de mens en maatschappij ter
discussie
Het gevoelde onbehagen kan ook te maken hebben met wat ‘mimetische begeerte’ wordt genoemd.
Dat is dat we het nieuwste gadget niet willen hebben omdat het beter is en meer tegemoetkomt aan
onze eisen, maar omdat ánderen de nieuwste gadgets hebben. Het is dus niet gericht op het
bevredigen van de primaire behoeften.
maximizers zijn mensen die alle voor- en nadelen van bepaalde mogelijkheden onderzoeken. De
satisficers daarentegen weten goed wat ze willen hebben en waarvoor ze dat willen gebruiken. Zij zijn
het gelukkigst.
Als pedagoog moet je alles verantwoorden, je moet verder kunnen kijken en nadenken
Ethiek = wat is goed of slecht?
Verwondering: accentuering van vraagtekens
Filosofische vragen:
- niet het thema, maar de manier waarop
- vragen die niet wetenschappelijk beantwoord kunnen worden
- Geen empirische (waarneembare) antwoorden
- Vragen naar de fundamenten, naar de a priori's (wat vooraf ging)
- Vanzelfsprekendheden doorbreken
- Van het bekende naar het onbekende
- Verwondering over het alledaagse
- 'Zelfoefening van het denken' is het mogelijk ook anders te denken?
- Het (definitieve) antwoord bestaat niet
Pedagoog 🡪 een normatief beroep
, - Wat je doet is 'gekleurd' door waarden & normen
- Onze interventies zijn normatief (beschrijvend, wat ‘normaal’ en gewenst is)
- Confrontatie normen-waarden (clïent-pedagoog-samenleving)
- Morele dilemma's - 'professionele ruimte'
Normen/waarden: geen objectieve geldigheid:
- Noodzaak onszelf te ver/antwoorden
- Normatieve professionaliteit
- Feiten en interpretaties
Aristoteles: we worden pas gelukkig wanneer we leven in overeenstemming met de rede.
Seneca: Geluk bereiken we door te leven in overeenstemming met de natuur, dan vinden we vrijheid.
En vrijheid = rust.
We moeten ons niet laten leiden door wat men vanzelfsprekend vindt, maar door wat het beste is en
wat ons een blijvend geluk kan geven.
Seneca zet zich af van het hedonisme (Epicurus). Het stelt dat de mens van nature naar genot streeft
en dat het streven naar genot zijn hoogste doel is.
Aristoteles en Seneca wijzen geluk als genot af. John Stuart Mill (zelfontplooiing) hangt geluk
daarentegen onlosmakelijk samen met genot (utilisme/hedonistisch = een ethiek die elke handeling
beoordeelt op de vraag of het individu ervan geniet en er geluk door ervaart).
Bentham: de mens laat zich in alles leiden door pijn en genot.
Negatieve vrijheid = een vrije ruimte waarbinnen we kunnen handelen zonder dat we door anderen
worden belemmerd.
Positieve vrijheid = het recht tot zelfontplooiing en is verbonden met het idee dat iemand zelf mag
bepalen hoe hij zijn leven inricht, zolang hij anderen maar niet belet zich te ontplooien en eigen
keuzes te maken.
Foucault: waarom zien wij ons leven niet als een kunstwerk? = Een vrijheidspraktijk waarin we zorg
voor onszelf dragen en onze identiteit problematiseren en opnieuw vormgeven.
Zelftechnieken= technieken die ons in staat stellen meesterschap over onszelf uit te oefenen en onze
manier van leven, denken en handelen te wijzigen, d.m.v.: problematiseren, werken aan zichzelf en
scheppen van nieuwe mogelijkheden.
Zorg voor zichzelf = dat we de algemene conventies die voorschrijven hoe we op bepaalde situaties
moeten reageren ter discussie stellen. Het weigeren van medische behandelingen is een vorm van
zorg voor zichzelf.
Zelfoefening van het denken: kunnen we anders denken dan we denken?
Mill: we moeten niet als schapen achter de mening van anderen lopen en de macht der gewoonte
belemmert onze zelfontplooiing.
Filosofie =
- voor het stellen van vragen en doorvragen
- kan de pedagogiek onderuithalen
- levenshouding om naar dingen te kijken
- verwondering over wat vanzelfsprekend lijkt
- van het bekende naar het onbekende
- variaties op fundamenteel onbeantwoorde, onoplosbare vragen
Wat filosoferen niet is:
- kennis over de uitspraken van filosofie
- kennis van filosofische termen
Wat filosoferen wel is:
- een activiteit
- een ‘pathos’: basis/levenshouding
Plato: de verwondering is de oorsprong van de filosofie. Alleen bij filosofie verwonderen we ons over
alles en niet alleen wanneer we onverwacht iets vreemds tegenkomen.
2 opvattingen over radicaliseren van verwondering:
- De ‘fundamentele’ opvatting: overwin de verwondering
- De ‘sceptische’ opvatting: elk antwoord vraagt om een nieuwe vraag
Descartes is een filosoof die overal een antwoord op zoekt (fundamentele opvatting)
Socrates is de grondlegger van de westerse filosofie. Plato was zijn leerling en heeft het werk van
Socrates op papier gezet:
- Ik weet dat ik niet weet
- Omkering van verhouding (meester-leerling)
- Irritatie – verlegenheid – opnieuw beginnen. Hij haalde zekerheden en vanzelfsprekendheden weg
en dit zorgde voor irritatie en onzekerheden
Een groot verhaal houdt zichzelf voor waar. Het probeert alles te
begrijpen en op elke vraag een antwoord te hebben. Deze verhalen zijn ongeloofwaardig en
onrechtvaardig. Alle situaties, alle gedragingen en alle handelingen worden herleid tot 1 verhaal en
krijgen daarbinnen betekenis. Hierbij is weinig tot geen ruimte voor interpretatie of andere
betekenissen.
kleine verhalen zijn meerdere en verschillende verhalen met verschillende antwoorden. Een netwerk
van verhalen die alle evenveel recht van spreken hebben, elkaar aanvullen en tegenspreken en zich
met elkaar verbinden en elkaar onderbreken.
Een sterk verhaal is dominant en probeert andere verhalen te overtroeven. Het overdrijft ook een
paar feitelijke aspecten. Hierdoor krijgt een sterk verhaal een soort vanzelfsprekendheid, waarbij de
andere verhalen niet meer gehoord worden.
,Ontologie = de leer van het zijn. Stelt de vraag wat werkelijkheid is. Is alleen werkelijk wat we kunnen
waarnemen? wat betekent het om mens/kind te zijn? de 'zijnsleer'
Metafysica = het denken over wat voorbij de grenzen van de voor ons waarneembare werkelijkheid
ligt (bijv god). Het is de vraag naar het hoogste zijnde. Wat het fundament vormt voor de
werkelijkheid & waarheid, denken over wat de werkelijkheid is.
kennis- en wetenschapleer gaat in op de vraag wat kennis is en hoe kennis tot stand komt.
De wijsgerige antropologie vraagt naar het zijn of het wezen van de mens, of naar wat het ‘zijnde’
mens van alle andere zijnden onderscheidt. Bijv: wanneer kunnen we van een levend organisme
zeggen dat het een echt mens is?
In de sociale en politieke filosofie staan vragen centraal over vrijheid, verantwoordelijkheid,
rechtvaardigheid en macht.
De ethiek poogt een antwoord te geven op de vraag hoe we goed van kwaad kunnen onderscheiden.
De filosofie van mens en maatschappij stelt de vanzelfsprekendheid van de mens en maatschappij ter
discussie
Het gevoelde onbehagen kan ook te maken hebben met wat ‘mimetische begeerte’ wordt genoemd.
Dat is dat we het nieuwste gadget niet willen hebben omdat het beter is en meer tegemoetkomt aan
onze eisen, maar omdat ánderen de nieuwste gadgets hebben. Het is dus niet gericht op het
bevredigen van de primaire behoeften.
maximizers zijn mensen die alle voor- en nadelen van bepaalde mogelijkheden onderzoeken. De
satisficers daarentegen weten goed wat ze willen hebben en waarvoor ze dat willen gebruiken. Zij zijn
het gelukkigst.
Als pedagoog moet je alles verantwoorden, je moet verder kunnen kijken en nadenken
Ethiek = wat is goed of slecht?
Verwondering: accentuering van vraagtekens
Filosofische vragen:
- niet het thema, maar de manier waarop
- vragen die niet wetenschappelijk beantwoord kunnen worden
- Geen empirische (waarneembare) antwoorden
- Vragen naar de fundamenten, naar de a priori's (wat vooraf ging)
- Vanzelfsprekendheden doorbreken
- Van het bekende naar het onbekende
- Verwondering over het alledaagse
- 'Zelfoefening van het denken' is het mogelijk ook anders te denken?
- Het (definitieve) antwoord bestaat niet
Pedagoog 🡪 een normatief beroep
, - Wat je doet is 'gekleurd' door waarden & normen
- Onze interventies zijn normatief (beschrijvend, wat ‘normaal’ en gewenst is)
- Confrontatie normen-waarden (clïent-pedagoog-samenleving)
- Morele dilemma's - 'professionele ruimte'
Normen/waarden: geen objectieve geldigheid:
- Noodzaak onszelf te ver/antwoorden
- Normatieve professionaliteit
- Feiten en interpretaties
Aristoteles: we worden pas gelukkig wanneer we leven in overeenstemming met de rede.
Seneca: Geluk bereiken we door te leven in overeenstemming met de natuur, dan vinden we vrijheid.
En vrijheid = rust.
We moeten ons niet laten leiden door wat men vanzelfsprekend vindt, maar door wat het beste is en
wat ons een blijvend geluk kan geven.
Seneca zet zich af van het hedonisme (Epicurus). Het stelt dat de mens van nature naar genot streeft
en dat het streven naar genot zijn hoogste doel is.
Aristoteles en Seneca wijzen geluk als genot af. John Stuart Mill (zelfontplooiing) hangt geluk
daarentegen onlosmakelijk samen met genot (utilisme/hedonistisch = een ethiek die elke handeling
beoordeelt op de vraag of het individu ervan geniet en er geluk door ervaart).
Bentham: de mens laat zich in alles leiden door pijn en genot.
Negatieve vrijheid = een vrije ruimte waarbinnen we kunnen handelen zonder dat we door anderen
worden belemmerd.
Positieve vrijheid = het recht tot zelfontplooiing en is verbonden met het idee dat iemand zelf mag
bepalen hoe hij zijn leven inricht, zolang hij anderen maar niet belet zich te ontplooien en eigen
keuzes te maken.
Foucault: waarom zien wij ons leven niet als een kunstwerk? = Een vrijheidspraktijk waarin we zorg
voor onszelf dragen en onze identiteit problematiseren en opnieuw vormgeven.
Zelftechnieken= technieken die ons in staat stellen meesterschap over onszelf uit te oefenen en onze
manier van leven, denken en handelen te wijzigen, d.m.v.: problematiseren, werken aan zichzelf en
scheppen van nieuwe mogelijkheden.
Zorg voor zichzelf = dat we de algemene conventies die voorschrijven hoe we op bepaalde situaties
moeten reageren ter discussie stellen. Het weigeren van medische behandelingen is een vorm van
zorg voor zichzelf.
Zelfoefening van het denken: kunnen we anders denken dan we denken?
Mill: we moeten niet als schapen achter de mening van anderen lopen en de macht der gewoonte
belemmert onze zelfontplooiing.
