HAP-21303: Leerdoelen
College 1: Zuur-base regulatie
Kunnen uitleggen hoe longen en nieren gezamenlijk zorgen voor handhaving van het
zuur-base evenwicht in het lichaam, en hoe deze samenwerking wordt gereguleerd
Mechanismen om zuur-base evenwicht te herstellen zijn:
1. Bufferende werking (het wegvangen of vrijmaken van H+-ionen)
a. Hemoglobine: In de weefsels verlaat het zuurstof het hemoglobine en bindt (o.a.)
H+ aan hemoglobine. Dit wordt ook wel het Bohr-effect genoemd. Dit voorkomt
een daling van de pH in de weefsels, als gevolg van CO2 productie, en het daaruit
gevormde HCO3- en H+. In de longen vindt het omgekeerde proces plaats.
b. Bicarbonaat (HCO3-): Dit wordt gevormd als CO2 en H2O met elkaar reageren. Als
er veel H+ aanwezig is, wordt er meer CO2 gevormd. Als er weinig H+ aanwezig is,
wordt er meer HCO3- gevormd. Bicarbonaat is in veel grotere mate aanwezig dan
H+. Het is het belangrijkste buffersysteem in ons lichaam. De concentratie van
CO2 gereguleerd door de longen en de concentratie van HCO3- wordt gereguleerd
door de nieren.
c. In de nieren zijn er fosfaat- en ammoniabuffers aanwezig. Ze vangen H+ weg en
worden uitgescheiden in het urine.
2. Respiratoire compensatie (uitademing CO2): Als er meer CO2 aanwezig is, is er meer H+
aanwezig. Dit resulteert in meer ventilatie, waardoor CO2 het lichaam verlaat.
3. Compensatie door nieren (H+-secretie, HCO3-)
a. De proximale tubulus reguleert de secretie van H+ en de reabsorptie van HCO3- (>
90%). Er is geen apicale transporter voor HCO3-, dus er vindt een indirecte
reabsorptie plaats.
b. Intercalated (I) cellen in de distale tubulus reguleren de renale compensatie.
Type A cellen reguleren de excretie van H+ en de reabsorptie van HCO3- en K+.
Type B cellen reguleren de reabsorptie van H+ en de excretie van HCO3- en K+.
Kunnen analyseren hoe het lichaam een bepaalde verstoring van het zuur-base
evenwicht kan opvangen
De oorzaak van de verstoringen kunnen metabool of respiratoir zijn bepaald.
Respiratoire acidose wordt veroorzaakt door hypoventilatie (ademstilstand, COPD)
waardoor CO2 omhoog gaat. Er is geen respiratoire compensatie mogelijk, dus er vindt
renale compensatie plaats (excretie H+, reabsorptie HCO3-).
Respiratoire alkalose wordt veroorzaakt door hyperventilatie (stress, beademing) waardoor
CO2 omlaag gaat. Er is geen respiratoire compensatie mogelijk, dus er vindt renale
compensatie plaats (reabsorptie H+, lagere proximale reabsorptie HCO3-).
Metabole acidose wordt veroorzaakt door diarree (HCO3—verlies via de feces), diabetes
mellitus (ketonzuren; product van vetverbranding), een koolhydraatarm, zeer laag calorisch
dieet en zware inspanning (lactaat). Respiratoire compensatie vindt plaats via de ventilatie
die omhoog gaat en (later) vindt er ook renale compensatie plaats.
Metabole alkalose wordt veroorzaakt door excessief overgeven (H+-verlies via maaginhoud)
en de inname van alkalische medicijnen (tegen brandend maagzuur). Respiratoire
compensatie vindt plaats via de ventilatie die omlaag gaat; dit wordt wel beperkt door
hypoxia, en (later) renale compensatie.
Practicum 1: Zuur-base regulatie
Door een hoge eiwit-inname in iemands dieet, heeft diegene een hoger NH4+-gehalte in zijn/haar
urine. Mensen hebben over het algemeen ook zuurder bloed dan koeien, omdat koeien meer
basische producten eten. Mensen hebben daarom ook een hoger NH4+-gehalte in hun bloed.
De mens heeft weinig bicarbonaat in hun bloed.
College 1: Zuur-base regulatie
Kunnen uitleggen hoe longen en nieren gezamenlijk zorgen voor handhaving van het
zuur-base evenwicht in het lichaam, en hoe deze samenwerking wordt gereguleerd
Mechanismen om zuur-base evenwicht te herstellen zijn:
1. Bufferende werking (het wegvangen of vrijmaken van H+-ionen)
a. Hemoglobine: In de weefsels verlaat het zuurstof het hemoglobine en bindt (o.a.)
H+ aan hemoglobine. Dit wordt ook wel het Bohr-effect genoemd. Dit voorkomt
een daling van de pH in de weefsels, als gevolg van CO2 productie, en het daaruit
gevormde HCO3- en H+. In de longen vindt het omgekeerde proces plaats.
b. Bicarbonaat (HCO3-): Dit wordt gevormd als CO2 en H2O met elkaar reageren. Als
er veel H+ aanwezig is, wordt er meer CO2 gevormd. Als er weinig H+ aanwezig is,
wordt er meer HCO3- gevormd. Bicarbonaat is in veel grotere mate aanwezig dan
H+. Het is het belangrijkste buffersysteem in ons lichaam. De concentratie van
CO2 gereguleerd door de longen en de concentratie van HCO3- wordt gereguleerd
door de nieren.
c. In de nieren zijn er fosfaat- en ammoniabuffers aanwezig. Ze vangen H+ weg en
worden uitgescheiden in het urine.
2. Respiratoire compensatie (uitademing CO2): Als er meer CO2 aanwezig is, is er meer H+
aanwezig. Dit resulteert in meer ventilatie, waardoor CO2 het lichaam verlaat.
3. Compensatie door nieren (H+-secretie, HCO3-)
a. De proximale tubulus reguleert de secretie van H+ en de reabsorptie van HCO3- (>
90%). Er is geen apicale transporter voor HCO3-, dus er vindt een indirecte
reabsorptie plaats.
b. Intercalated (I) cellen in de distale tubulus reguleren de renale compensatie.
Type A cellen reguleren de excretie van H+ en de reabsorptie van HCO3- en K+.
Type B cellen reguleren de reabsorptie van H+ en de excretie van HCO3- en K+.
Kunnen analyseren hoe het lichaam een bepaalde verstoring van het zuur-base
evenwicht kan opvangen
De oorzaak van de verstoringen kunnen metabool of respiratoir zijn bepaald.
Respiratoire acidose wordt veroorzaakt door hypoventilatie (ademstilstand, COPD)
waardoor CO2 omhoog gaat. Er is geen respiratoire compensatie mogelijk, dus er vindt
renale compensatie plaats (excretie H+, reabsorptie HCO3-).
Respiratoire alkalose wordt veroorzaakt door hyperventilatie (stress, beademing) waardoor
CO2 omlaag gaat. Er is geen respiratoire compensatie mogelijk, dus er vindt renale
compensatie plaats (reabsorptie H+, lagere proximale reabsorptie HCO3-).
Metabole acidose wordt veroorzaakt door diarree (HCO3—verlies via de feces), diabetes
mellitus (ketonzuren; product van vetverbranding), een koolhydraatarm, zeer laag calorisch
dieet en zware inspanning (lactaat). Respiratoire compensatie vindt plaats via de ventilatie
die omhoog gaat en (later) vindt er ook renale compensatie plaats.
Metabole alkalose wordt veroorzaakt door excessief overgeven (H+-verlies via maaginhoud)
en de inname van alkalische medicijnen (tegen brandend maagzuur). Respiratoire
compensatie vindt plaats via de ventilatie die omlaag gaat; dit wordt wel beperkt door
hypoxia, en (later) renale compensatie.
Practicum 1: Zuur-base regulatie
Door een hoge eiwit-inname in iemands dieet, heeft diegene een hoger NH4+-gehalte in zijn/haar
urine. Mensen hebben over het algemeen ook zuurder bloed dan koeien, omdat koeien meer
basische producten eten. Mensen hebben daarom ook een hoger NH4+-gehalte in hun bloed.
De mens heeft weinig bicarbonaat in hun bloed.
