2016 – Week 1
Data colleges:
Zie de elektronische studiegids voor nadere informatie omtrent de tijd en plaats van het
hoorcollege en de werkcolleges.
Onderwerpen:
- Bronnen / onderscheidingen van het strafrecht
- Het legaliteitsbeginsel / de codificatiegedachte
- Interpretatiemethoden
- Misdrijf – overtreding
Verplichte literatuur:
- Kelk, Studieboek materieel strafrecht, Hfst.1 par. 1.1 t/m 1.6 en 1.9.4 en hfst. 3
(helemaal).
Verplichte jurisprudentie:
(o.a. te vinden via Kluwer Navigator)
1. Onbehoorlijk gedrag, HR 2 april 1985, NJ 1985, 796
2. Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief, EHRM 22 november 1995, NJ
1997, 1
3. Tongzoen, HR 21 april 1998, NJ 1998, 781
4. Tongzoen II, HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ2653
5. Samenscholingsverbod Tilburg, HR 28 mei 2002, NJ 2002, 483
Aanbevolen websites:
www.rechtspraak.nl
www.echr.coe.int/echr/en/hudoc
www.overheid.nl
www.statengeneraaldigitaal.nl
1
,Leerdoelen
Na bestudering van de literatuur en de jurisprudentie en na actieve deelname aan de
colleges:
- kent de student de verschillende bronnen van het strafrecht (wetten, jurisprudentie
en literatuur) en kan de student met deze bronnen toepassen in een reële situatie;
- heeft de student inzicht in het systeem van het wetboek van strafrecht en kan hij/zij
het verschil tussen misdrijven en overtredingen beschrijven;
- kan de student aangeven in hoeverre en op welke wijze in de strafrechtelijke
praktijk de ruimte wordt gelaten om aan een strafbepaling nadere invulling te geven;
- kent de student de waarden die aan het legaliteitsbeginsel ten grondslag liggen, de
deelbeginselen die ermee samenhangen en kan de student deze kennis gebruiken;
- is de student in staat om de kennis van het legaliteitsbeginsel aan de hand van een
casuspositie toe te passen.
2
,Algemene vragen n.a.v. de voorgeschreven arresten
Arrest ‘Onbehoorlijk gedrag’
Vragen:
a. Voor welk delict werd de verdachte vervolgd en welk verweer werd namens de
verdachte aangevoerd?
Delict: Voor het onbehoorlijk gedragen op een station.
Verweer:
- De officiële aanhouding d.m.v. een officier had alvorens het
verhoor dienen te geschieden.
- Art. 4 ARV (onbehoorlijk gedrag) zou te vaag zijn geformuleerd.
- Het restaurant valt niet onder de bepalingen van de ARV
aangezien deze een losstaand object betreft.
- Het restaurant heeft een besloten karakter.
b. De rechtbank heeft het verweer niet aanvaard. Op basis van welke argumenten komt
de rechtbank tot deze beslissing?
- De aanhouding is rechtmatig verlopen. Het verweer vindt geen
steun in het strafvorderingsrecht.
- De Rb acht de ARV niet vaag en ziet geen reden waarom het
niet verenigbaar zou zijn.
- Een restaurant behoort tot enig gedeelte van een station en ook
behoren faciliteiten die worden geboden voor reizigers bij het
geheel van station.
- Het besloten karakter van het restaurant wordt niet getoetst op
juistheid en wordt bezien als ondeugelijk middel.
c. Hoe oordelen de Hoge Raad en de advocaat-generaal Leijten over het verweer? Op
welke gronden zijn die oordelen gebaseerd?
Arrest ‘Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief’
3
,Vragen:
a. Voor welk delict werd de verdachte vervolgd en welk verweer werd namens de
verdachte aangevoerd?
Delict: verkrachten van de echtgenote. Het hebben van geslachtsgemeenschap
tegen de wil van de echtgenote en hierbij het toepassen van geweld.
Verweer:
Geen sprake kan zijn van verkrachting, immers ten tijde van het delict was sprake
van een huwelijk. Daarnaast was een echtscheiding nog niet voltrokken.
b. Het EHRM heeft het verweer niet aanvaard. Op basis van welke argumenten komt
het EHRM tot deze beslissing?
Het is niet de bedoeling van de wetgever geweest om verkrachting binnen het
huwelijk straffeloos te stellen. Dit gaat in tegen de rechten van de mens.
Arrest ‘Tongzoen’
Vragen:
a. Voor welk strafbaar feit werd de verdachte vervolgd?
Voor het vastpakken van het slachtoffer en het binnen dringen in het lichaam van het
slachtoffer d.m.v. een tongzoen.
b. Valt volgens het hof en de Hoge Raad het inbrengen van de tong van de verdachte
in de mond van het slachtoffer onder seksueel binnendringen als bedoeld in art. 242
Sr?
Ja, aangezien er geen andere nuancering is aangebracht voor het binnen dringen in
de vagina of anus hebben ze de wet conform de wetgeschiedenis zodanig
geïnterpreteerd dat hiervoor geen reden is om af te wijken.
c. Welke interpretatiemethoden bezigt de Hoge Raad om tot deze conclusie te komen?
De grammaticale interpretatiemethode aangezien ze strikt bij de bewoording van de
wettekst blijven en daarnaast voor de toepassing van de wetgeschiedenis gebruiken ze
de wetshistorische interpretatiemethode.
4
,d. Levert deze uitleg van de rechter een extensieve of restrictieve interpretatie op?
Er wordt gebruik gemaakt van een extensieve methode, omdat verkrachting hier ruim
wordt geinterpreteerd.
Arrest ‘Tongzoen II’
a. Welke kritiek werd geleverd op het Tongzoen-arrest?
Dat een ‘tongzoen’ valt onder het binnendringen van het lichaam en daarmee gelijk werd
gesteld aan verkrachting. Dat een ‘tongzoen’ feitelijk gezien wel het binnendringen van
het lichaam omvat maakt nog niet dat de ernst van de zaak gelijk is.
b. Wordt een gedwongen tongzoen door de Hoge Raad nog steeds aangemerkt als
een vorm van binnendringen van het lichaam met een seksuele strekking, zoals bedoeld
in artikel 242 Sr?
Nee, de HR stelt nu dat een ‘tongzoen’ niet gelijk kan worden gesteld aan een
verkrachting.
c. Welke interpretatiemethode bezigt de Hoge Raad om tot deze conclusie te komen?
Voorheen werd de gramaticalemethode toegepast; immers de wet zij binnendringen in
het lichaam en dus een tongzoen is het binnendringen.
Voor de conclusie zoals deze nu is gemaakt zijn meerdere methodes verdedigbaar:
- Teologische interpretatiemethode: de strekking en de ratio van
de wet heeft niet bedoelt een tongzoen gelijk te stellen aan
verkrachting.
- Functionele interpretatiemethode: het wetsartikel ziet in
maatschappelijke opvattingen op verkrachting en niet op een
tongzoen. Aangezien de aard van het delict tongzoen in
maatschappelijke opvatting als minder ernstig wordt ervaren dan
verkrachting.
Arrest ‘Samenscholingsverbod Tilburg’
Vragen:
5
,a. Welk artikellid van de APV van de gemeente Tilburg stond ter discussie?
Art. 8 lid 1 APV
b. Wat is het standpunt van de verdediging over deze strafbepaling?
Dat bovenstaand artikellid inbreuk maakt op het recht van bewegingsvrijheid.
Het in strijd is met het bepaalheidsgebod (art. 16 GW jo art. 1 lid 1 Sr).
c. Is volgens de Hoge Raad sprake van schending van het lex certa beginsel?
6
,Opdrachten
1. Misdrijf of overtreding?
Het Nederlandse strafrecht kent een tweedeling in strafbare feiten, namelijk misdrijven
en overtredingen.
a) Geef aan waarom deze tweedeling van belang is.
Er zijn rechtsdelicten (misdrijven, rechter) en wetsdelicten (overtreding,
kantonrechter). Er is onderscheid gemaakt doordat een misdrijf als een ernstiger
delict wordt gezien dan een overtreding. (zie tevens aantekening eind van het
bestand)
b) Geef aan welke wettelijke strafbepaling hieronder van toepassing is en motiveer of
sprake is van een misdrijf of overtreding en wat de sanctienorm is.
1. Het kapot trappen van een ornament in de tuin van de buren;
Vernieling Art. 350 Sr (misdrijf)
1
Hij die opzettelijk en wederrechtelijk enig goed dat geheel of ten dele aan een ander
toebehoort, vernielt, beschadigt, onbruikbaar maakt of wegmaakt, wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.
2
Gelijke straf wordt toegepast op hem die opzettelijk en wederrechtelijk een dier dat
geheel of ten dele aan een ander toebehoort, doodt, beschadigt, onbruikbaar maakt of
wegmaakt.
Sanctienorm: gevangenisstraf ten hoogste twee jaren of geldboete cat. 4 (art 23 Sr).
2. Twee personen die ’s nachts een inbraak in een woning plegen en een duur
schilderij meenemen;
Diefstal Art. 311 Sr (misdrijf)
Lid 1
Met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie wordt
gestraft:
1 diefstal van vee uit de weide;
2 diefstal bij gelegenheid van brand, ontploffing, watersnood, schipbreuk,
stranding, spoorwegongeval, oproer, muiterij of oorlogsnood;
3 diefstal gedurende de voor de nachtrust bestemde tijd, in een woning of
7
, op een besloten erf waarop een woning staat, door iemand die zich aldaar
buiten weten of tegen de wil van de rechthebbende bevindt;
4 diefstal door twee of meer verenigde personen;
5 diefstal waarbij de schuldige zich de toegang tot de plaats van het misdrijf
heeft verschaft of het weg te nemen goed onder zijn bereik heeft gebracht
door middel van braak, verbreking of inklimming, van valse sleutels, van
een valse order of een vals kostuum;
6 diefstal met het oogmerk om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of
gemakkelijk te maken.
Lid 2 Indien de onder 3° omschreven diefstal vergezeld gaat van een der in
onder 4° en 5° vermelde omstandigheden, wordt gevangenisstraf van ten
hoogste negen jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
Toelichting: in eerste instantie wordt ten hoogste 6 jaar / geldboete cat. 4
opgelegd. Er is sprake van lid 1 sub 3. Maar lid 2 zegt de combinatie tussen
sub 3 en sub 4 maakt dat de volgende sanctienorm van toepassing is te
weten ten hoogste negen jaren of geldboete cat. 5.
3. Het dronken rijden;
Art. 8 Wegenverkeerswet 1994 (WVW) (misdrijf ogv art 178 WVW)
De algemene sanctie is: Art. 176 lid 1 WVW gevangenisstraf van ten hoogste één jaar
en een geldboete van de vierde categorie.
De bijzondere sanctie is: Art. 179 WVW: de bevoegdheid tot het ontzeggen van de
rijbevoegdheid voor de duur van ten hoogste 5 jaren.
4. Het opzettelijk verkopen van 60 gram hennep;
Art, 2 Opiumwet
5. het voeren van de advocatentitel door een eerstejaarsstudent rechten.
Art. 231 Sr (misdrijven)
Sanctie: ten hoogste 6 jaar of geldboete cat. 5
6. het voorhanden hebben van een werpmes in een KLM toestel.
8
Data colleges:
Zie de elektronische studiegids voor nadere informatie omtrent de tijd en plaats van het
hoorcollege en de werkcolleges.
Onderwerpen:
- Bronnen / onderscheidingen van het strafrecht
- Het legaliteitsbeginsel / de codificatiegedachte
- Interpretatiemethoden
- Misdrijf – overtreding
Verplichte literatuur:
- Kelk, Studieboek materieel strafrecht, Hfst.1 par. 1.1 t/m 1.6 en 1.9.4 en hfst. 3
(helemaal).
Verplichte jurisprudentie:
(o.a. te vinden via Kluwer Navigator)
1. Onbehoorlijk gedrag, HR 2 april 1985, NJ 1985, 796
2. Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief, EHRM 22 november 1995, NJ
1997, 1
3. Tongzoen, HR 21 april 1998, NJ 1998, 781
4. Tongzoen II, HR 12 maart 2013, ECLI:NL:HR:2013:BZ2653
5. Samenscholingsverbod Tilburg, HR 28 mei 2002, NJ 2002, 483
Aanbevolen websites:
www.rechtspraak.nl
www.echr.coe.int/echr/en/hudoc
www.overheid.nl
www.statengeneraaldigitaal.nl
1
,Leerdoelen
Na bestudering van de literatuur en de jurisprudentie en na actieve deelname aan de
colleges:
- kent de student de verschillende bronnen van het strafrecht (wetten, jurisprudentie
en literatuur) en kan de student met deze bronnen toepassen in een reële situatie;
- heeft de student inzicht in het systeem van het wetboek van strafrecht en kan hij/zij
het verschil tussen misdrijven en overtredingen beschrijven;
- kan de student aangeven in hoeverre en op welke wijze in de strafrechtelijke
praktijk de ruimte wordt gelaten om aan een strafbepaling nadere invulling te geven;
- kent de student de waarden die aan het legaliteitsbeginsel ten grondslag liggen, de
deelbeginselen die ermee samenhangen en kan de student deze kennis gebruiken;
- is de student in staat om de kennis van het legaliteitsbeginsel aan de hand van een
casuspositie toe te passen.
2
,Algemene vragen n.a.v. de voorgeschreven arresten
Arrest ‘Onbehoorlijk gedrag’
Vragen:
a. Voor welk delict werd de verdachte vervolgd en welk verweer werd namens de
verdachte aangevoerd?
Delict: Voor het onbehoorlijk gedragen op een station.
Verweer:
- De officiële aanhouding d.m.v. een officier had alvorens het
verhoor dienen te geschieden.
- Art. 4 ARV (onbehoorlijk gedrag) zou te vaag zijn geformuleerd.
- Het restaurant valt niet onder de bepalingen van de ARV
aangezien deze een losstaand object betreft.
- Het restaurant heeft een besloten karakter.
b. De rechtbank heeft het verweer niet aanvaard. Op basis van welke argumenten komt
de rechtbank tot deze beslissing?
- De aanhouding is rechtmatig verlopen. Het verweer vindt geen
steun in het strafvorderingsrecht.
- De Rb acht de ARV niet vaag en ziet geen reden waarom het
niet verenigbaar zou zijn.
- Een restaurant behoort tot enig gedeelte van een station en ook
behoren faciliteiten die worden geboden voor reizigers bij het
geheel van station.
- Het besloten karakter van het restaurant wordt niet getoetst op
juistheid en wordt bezien als ondeugelijk middel.
c. Hoe oordelen de Hoge Raad en de advocaat-generaal Leijten over het verweer? Op
welke gronden zijn die oordelen gebaseerd?
Arrest ‘Het legaliteitsbeginsel in Straatsburgs perspectief’
3
,Vragen:
a. Voor welk delict werd de verdachte vervolgd en welk verweer werd namens de
verdachte aangevoerd?
Delict: verkrachten van de echtgenote. Het hebben van geslachtsgemeenschap
tegen de wil van de echtgenote en hierbij het toepassen van geweld.
Verweer:
Geen sprake kan zijn van verkrachting, immers ten tijde van het delict was sprake
van een huwelijk. Daarnaast was een echtscheiding nog niet voltrokken.
b. Het EHRM heeft het verweer niet aanvaard. Op basis van welke argumenten komt
het EHRM tot deze beslissing?
Het is niet de bedoeling van de wetgever geweest om verkrachting binnen het
huwelijk straffeloos te stellen. Dit gaat in tegen de rechten van de mens.
Arrest ‘Tongzoen’
Vragen:
a. Voor welk strafbaar feit werd de verdachte vervolgd?
Voor het vastpakken van het slachtoffer en het binnen dringen in het lichaam van het
slachtoffer d.m.v. een tongzoen.
b. Valt volgens het hof en de Hoge Raad het inbrengen van de tong van de verdachte
in de mond van het slachtoffer onder seksueel binnendringen als bedoeld in art. 242
Sr?
Ja, aangezien er geen andere nuancering is aangebracht voor het binnen dringen in
de vagina of anus hebben ze de wet conform de wetgeschiedenis zodanig
geïnterpreteerd dat hiervoor geen reden is om af te wijken.
c. Welke interpretatiemethoden bezigt de Hoge Raad om tot deze conclusie te komen?
De grammaticale interpretatiemethode aangezien ze strikt bij de bewoording van de
wettekst blijven en daarnaast voor de toepassing van de wetgeschiedenis gebruiken ze
de wetshistorische interpretatiemethode.
4
,d. Levert deze uitleg van de rechter een extensieve of restrictieve interpretatie op?
Er wordt gebruik gemaakt van een extensieve methode, omdat verkrachting hier ruim
wordt geinterpreteerd.
Arrest ‘Tongzoen II’
a. Welke kritiek werd geleverd op het Tongzoen-arrest?
Dat een ‘tongzoen’ valt onder het binnendringen van het lichaam en daarmee gelijk werd
gesteld aan verkrachting. Dat een ‘tongzoen’ feitelijk gezien wel het binnendringen van
het lichaam omvat maakt nog niet dat de ernst van de zaak gelijk is.
b. Wordt een gedwongen tongzoen door de Hoge Raad nog steeds aangemerkt als
een vorm van binnendringen van het lichaam met een seksuele strekking, zoals bedoeld
in artikel 242 Sr?
Nee, de HR stelt nu dat een ‘tongzoen’ niet gelijk kan worden gesteld aan een
verkrachting.
c. Welke interpretatiemethode bezigt de Hoge Raad om tot deze conclusie te komen?
Voorheen werd de gramaticalemethode toegepast; immers de wet zij binnendringen in
het lichaam en dus een tongzoen is het binnendringen.
Voor de conclusie zoals deze nu is gemaakt zijn meerdere methodes verdedigbaar:
- Teologische interpretatiemethode: de strekking en de ratio van
de wet heeft niet bedoelt een tongzoen gelijk te stellen aan
verkrachting.
- Functionele interpretatiemethode: het wetsartikel ziet in
maatschappelijke opvattingen op verkrachting en niet op een
tongzoen. Aangezien de aard van het delict tongzoen in
maatschappelijke opvatting als minder ernstig wordt ervaren dan
verkrachting.
Arrest ‘Samenscholingsverbod Tilburg’
Vragen:
5
,a. Welk artikellid van de APV van de gemeente Tilburg stond ter discussie?
Art. 8 lid 1 APV
b. Wat is het standpunt van de verdediging over deze strafbepaling?
Dat bovenstaand artikellid inbreuk maakt op het recht van bewegingsvrijheid.
Het in strijd is met het bepaalheidsgebod (art. 16 GW jo art. 1 lid 1 Sr).
c. Is volgens de Hoge Raad sprake van schending van het lex certa beginsel?
6
,Opdrachten
1. Misdrijf of overtreding?
Het Nederlandse strafrecht kent een tweedeling in strafbare feiten, namelijk misdrijven
en overtredingen.
a) Geef aan waarom deze tweedeling van belang is.
Er zijn rechtsdelicten (misdrijven, rechter) en wetsdelicten (overtreding,
kantonrechter). Er is onderscheid gemaakt doordat een misdrijf als een ernstiger
delict wordt gezien dan een overtreding. (zie tevens aantekening eind van het
bestand)
b) Geef aan welke wettelijke strafbepaling hieronder van toepassing is en motiveer of
sprake is van een misdrijf of overtreding en wat de sanctienorm is.
1. Het kapot trappen van een ornament in de tuin van de buren;
Vernieling Art. 350 Sr (misdrijf)
1
Hij die opzettelijk en wederrechtelijk enig goed dat geheel of ten dele aan een ander
toebehoort, vernielt, beschadigt, onbruikbaar maakt of wegmaakt, wordt gestraft met
gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren of geldboete van de vierde categorie.
2
Gelijke straf wordt toegepast op hem die opzettelijk en wederrechtelijk een dier dat
geheel of ten dele aan een ander toebehoort, doodt, beschadigt, onbruikbaar maakt of
wegmaakt.
Sanctienorm: gevangenisstraf ten hoogste twee jaren of geldboete cat. 4 (art 23 Sr).
2. Twee personen die ’s nachts een inbraak in een woning plegen en een duur
schilderij meenemen;
Diefstal Art. 311 Sr (misdrijf)
Lid 1
Met gevangenisstraf van ten hoogste zes jaren of geldboete van de vierde categorie wordt
gestraft:
1 diefstal van vee uit de weide;
2 diefstal bij gelegenheid van brand, ontploffing, watersnood, schipbreuk,
stranding, spoorwegongeval, oproer, muiterij of oorlogsnood;
3 diefstal gedurende de voor de nachtrust bestemde tijd, in een woning of
7
, op een besloten erf waarop een woning staat, door iemand die zich aldaar
buiten weten of tegen de wil van de rechthebbende bevindt;
4 diefstal door twee of meer verenigde personen;
5 diefstal waarbij de schuldige zich de toegang tot de plaats van het misdrijf
heeft verschaft of het weg te nemen goed onder zijn bereik heeft gebracht
door middel van braak, verbreking of inklimming, van valse sleutels, van
een valse order of een vals kostuum;
6 diefstal met het oogmerk om een terroristisch misdrijf voor te bereiden of
gemakkelijk te maken.
Lid 2 Indien de onder 3° omschreven diefstal vergezeld gaat van een der in
onder 4° en 5° vermelde omstandigheden, wordt gevangenisstraf van ten
hoogste negen jaren of geldboete van de vijfde categorie opgelegd.
Toelichting: in eerste instantie wordt ten hoogste 6 jaar / geldboete cat. 4
opgelegd. Er is sprake van lid 1 sub 3. Maar lid 2 zegt de combinatie tussen
sub 3 en sub 4 maakt dat de volgende sanctienorm van toepassing is te
weten ten hoogste negen jaren of geldboete cat. 5.
3. Het dronken rijden;
Art. 8 Wegenverkeerswet 1994 (WVW) (misdrijf ogv art 178 WVW)
De algemene sanctie is: Art. 176 lid 1 WVW gevangenisstraf van ten hoogste één jaar
en een geldboete van de vierde categorie.
De bijzondere sanctie is: Art. 179 WVW: de bevoegdheid tot het ontzeggen van de
rijbevoegdheid voor de duur van ten hoogste 5 jaren.
4. Het opzettelijk verkopen van 60 gram hennep;
Art, 2 Opiumwet
5. het voeren van de advocatentitel door een eerstejaarsstudent rechten.
Art. 231 Sr (misdrijven)
Sanctie: ten hoogste 6 jaar of geldboete cat. 5
6. het voorhanden hebben van een werpmes in een KLM toestel.
8
