Hoofdstuk 3: Landelijke gebieden (Landbouw, landbouwbeleid,
cultuurlandschappen)
Op het platteland treed vaak ontvolking op. Dit begon al sinds eind 19e eeuw met industrialisatie en
verstedelijking. Ze verlieten de landbouw, maar ook het rurale leefgebied. Perifeer landelijk gebied is
rurale gebied dat buiten de stedelijke invloedssfeer ligt (moeilijk vast te stellen). Ongv 5 procent van
Europa is het. In totaal 50 procent.
Suburbane landelijk gebied is deel van verstedelijkste zones. Heeft niet te maken met verlies van
bevolking en bedrijvigheid. Grens tussen beide soorten gebied is vaag: brede overgangszone van
intermediate rural regions. Landbouw biedt in meest perifere delen geen kans op bestaan, tenzij er
gunstige natuurlijke hulpbronnen zijn. Ontvolkte gebieden die landschappelijk en ecologisch
waardevol zijn kunnen nieuwe functie krijgen . Hier plijt Rewilding Europe voor: goed voor ecologie
en brengt weer werk als Europeanen in eigen land op safari kunnen.
In dit hoofdstuk worden 2 agrariscche regio’s in overgangzone van suburbaan naar perifeer
landschap besproken (Emmental en Kaiserstuhl ) en twee uit echte perifere land (Lot en Varmland)
Kader 3.1: Stadslandbouw, in Berlijn bijvoorbeeld
Eerst was het ondenkelijk dat landbouw in stad zou plaatsvinden. Inmiddels zijn fabrieken uit steden
verdwenen en kan er stadslandbouw plaatsvinden. Dit begon in de VS en Canada. Nu worden NY en
Berlijn als koplopers genoemd. Gaat vooral om kruiden en groenteteelt. Traditionele volkstuinen
worden niet meegerekend. Het is een reactie op het grote geld, een soort burgerinitiatief. Ander
motief is plezier. Ook food sovereignity en het is milieuvriendelijk. Nu zien beleidsmakers er ook veel
potentie in: voedsel verbindt. Wel aantal problemen: waar moet het beleid ingebed worden
(duurzaamheid, buurtcohesie?) en wat als de vastgoedmarkt weer aantrekt?
Priznzessinnengarten in Berlijn was succesvol. Daarna problemen: gemeente wilde vergunning niet
verlengen.
3.1 Landbouw aan de rand van het suburbane gebied
In landbouwgeografie was altijd veel intereesse voor dynamiek van landbouw, intensivering en
schaalvergroting. Echter werd er niet naar de boer zelf gekeken. Actoren handelen in het kader van:
- Condities: externe omstandigheden die voor de regio wel relevant zijn, maar waarop actoren geen
invloed kunnen uitoefenen: landbouwbeleid, importheffingen, klimaat (situation kenmerken)
- Hulpbronnen: resources waar het agrarisch gebied zelf over beschikt. Zoals kwaliteit van landschap,
aanwezigheid van erfgoed (site kenmerken)
Belangrijk voor het handelen zelf is de hulpbronnen die de actoren zelf bezitten (kapitaal). Niet alleen
geld, ook sociale netwerken etc. Gegeven de condities en hulpbronnen komen de actoren tot een
strategie voor het bedrijf. 2 regio’s vergeleken aan rand van megaregio:
Kaiserstuhl en Emmental vergeleken
Zo op het eerste gezicht hebben Keiserstuhl en Emmental weinig gemeen. Behalve dat ze bekend
zijn om een product: wijn keiserstuhl, Emmental kaas. Keiserstulh ligt in vulkanisch gebied: door deze
fysisch geografische liigging is het er relatief droog en warm (goed voor wijn). Emmental ligt aan
rivier op heuvels. Maakt het groeiseizoen kort en koel. In lagere delen veeteelt: verbindingen waren
slecht met stad. Kaas moest lang houdbaar blijven: emmentaler kaas. Is nu nog veel vraag naar.
Kaiserstuhl heeft het moeilijker, consumptie wijn daalt en andere landen zijn competatiever.
cultuurlandschappen)
Op het platteland treed vaak ontvolking op. Dit begon al sinds eind 19e eeuw met industrialisatie en
verstedelijking. Ze verlieten de landbouw, maar ook het rurale leefgebied. Perifeer landelijk gebied is
rurale gebied dat buiten de stedelijke invloedssfeer ligt (moeilijk vast te stellen). Ongv 5 procent van
Europa is het. In totaal 50 procent.
Suburbane landelijk gebied is deel van verstedelijkste zones. Heeft niet te maken met verlies van
bevolking en bedrijvigheid. Grens tussen beide soorten gebied is vaag: brede overgangszone van
intermediate rural regions. Landbouw biedt in meest perifere delen geen kans op bestaan, tenzij er
gunstige natuurlijke hulpbronnen zijn. Ontvolkte gebieden die landschappelijk en ecologisch
waardevol zijn kunnen nieuwe functie krijgen . Hier plijt Rewilding Europe voor: goed voor ecologie
en brengt weer werk als Europeanen in eigen land op safari kunnen.
In dit hoofdstuk worden 2 agrariscche regio’s in overgangzone van suburbaan naar perifeer
landschap besproken (Emmental en Kaiserstuhl ) en twee uit echte perifere land (Lot en Varmland)
Kader 3.1: Stadslandbouw, in Berlijn bijvoorbeeld
Eerst was het ondenkelijk dat landbouw in stad zou plaatsvinden. Inmiddels zijn fabrieken uit steden
verdwenen en kan er stadslandbouw plaatsvinden. Dit begon in de VS en Canada. Nu worden NY en
Berlijn als koplopers genoemd. Gaat vooral om kruiden en groenteteelt. Traditionele volkstuinen
worden niet meegerekend. Het is een reactie op het grote geld, een soort burgerinitiatief. Ander
motief is plezier. Ook food sovereignity en het is milieuvriendelijk. Nu zien beleidsmakers er ook veel
potentie in: voedsel verbindt. Wel aantal problemen: waar moet het beleid ingebed worden
(duurzaamheid, buurtcohesie?) en wat als de vastgoedmarkt weer aantrekt?
Priznzessinnengarten in Berlijn was succesvol. Daarna problemen: gemeente wilde vergunning niet
verlengen.
3.1 Landbouw aan de rand van het suburbane gebied
In landbouwgeografie was altijd veel intereesse voor dynamiek van landbouw, intensivering en
schaalvergroting. Echter werd er niet naar de boer zelf gekeken. Actoren handelen in het kader van:
- Condities: externe omstandigheden die voor de regio wel relevant zijn, maar waarop actoren geen
invloed kunnen uitoefenen: landbouwbeleid, importheffingen, klimaat (situation kenmerken)
- Hulpbronnen: resources waar het agrarisch gebied zelf over beschikt. Zoals kwaliteit van landschap,
aanwezigheid van erfgoed (site kenmerken)
Belangrijk voor het handelen zelf is de hulpbronnen die de actoren zelf bezitten (kapitaal). Niet alleen
geld, ook sociale netwerken etc. Gegeven de condities en hulpbronnen komen de actoren tot een
strategie voor het bedrijf. 2 regio’s vergeleken aan rand van megaregio:
Kaiserstuhl en Emmental vergeleken
Zo op het eerste gezicht hebben Keiserstuhl en Emmental weinig gemeen. Behalve dat ze bekend
zijn om een product: wijn keiserstuhl, Emmental kaas. Keiserstulh ligt in vulkanisch gebied: door deze
fysisch geografische liigging is het er relatief droog en warm (goed voor wijn). Emmental ligt aan
rivier op heuvels. Maakt het groeiseizoen kort en koel. In lagere delen veeteelt: verbindingen waren
slecht met stad. Kaas moest lang houdbaar blijven: emmentaler kaas. Is nu nog veel vraag naar.
Kaiserstuhl heeft het moeilijker, consumptie wijn daalt en andere landen zijn competatiever.
