H8 Vormen van bewustzijn
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?
De hersenen werken op vele niveaus tegelijk, zowel bewuste als onbewuste. Ruim een eeuw
geleden probeerden structuralisten de bewuste ervaring te analyseren, waarbij ze gebruik
maakte van introspectie. De ongrijpbare, subjectieve aard van het bewustzijn werd al snel
duidelijk en psychologen vroegen zich af of de wetenschap ooit een manier zou vinden om
zoiets persoonlijks op een objectieve wijze te bestuderen. John Watson verklaarde dat de
geest verboden terrein was voor de jonge wetenschap van de psychologie, waardoor de
psychologie veranderde in de wetenschap van gedrag. Rond 1960 bracht een groep cognitief
psychologen, neurologisch onderzoekers en informatici deze wetenschap weer tot leven om
twee redenen: veel psychologische problemen waren aan het licht gekomen, die een betere
verklaring nodig hadden dan het behaviorisme kon leveren en vanwege technologie.
Wetenschappers kregen nieuwe hulpmiddelen, met name de computer. Dit was een model dat
kon verklaren op welke wijze de hersenen informatie verwerken. Door de combinatie van
nieuwe hulpmiddelen en problemen ontstond een multidisciplinaire wetenschap, de cognitieve
neurowetenschap, waarin cognitief psychologen, neurowetenschappers,
computerwetenschappers en onderzoekers uit andere vakgebieden onderzoek doen naar het
verband tussen mentale processen en de hersenen. Ze begonnen te ontrafelen hoe de hersenen
informatie verwerken en bewuste ervaringen creëren. Cognitief psychologen gebruiken vaan
de computermetafoor voor de menselijke geest, waarbij de suggereren dat denken niet meer is
dan informatieverwerking door de hersenen. Onbewust proces is het proces in de hersenen dat
buiten het bewustzijn omgaat, bijvoorbeeld de regulering van de hartslag, de ademhaling en
de controle over interne organen en klieren. Zij kunnen tegelijkertijd verschillende activiteiten
aansturen (bv. lopen, kauwen en ademhalen). Het bewustzijn moet de informatie serieel
verwerken, terwijl onbewuste hersencircuits in staat zijn tot parallelle verwerking van vele
informatiestromen. Seriële verwerking is de werkwijze waarbij slechts één ding tegelijkertijd
verwerkt kan worden en parallelle verwerking vinden twee of meer activiteiten tegelijkertijd
plaats. Het bewustzijn is het proces waarmee de hersenen een mentaal model creëren van onze
ervaringen. Dus niet een toestand van ‘zijn’, maar als het proces dat onze gedachten en
mentale weergave van de wereld creëert. Proces geeft aan dat bewustzijn dynamisch en
continu is i.p.v. statisch en concreet en het is gekoppeld aan andere processen zoals geheugen,
leren, sensatie en perceptie. Alles wat in ons bewustzijn verschijnt, gaat door ons
werkgeheugen. De meeste cognitieve leerprocessen verlopen volgens bewuste processen,
terwijl veel gedragsmatig leren sterk afhankelijk is van processen die buiten het bewustzijn
kunnen plaatsvinden. Aandacht is ook gekoppeld aan bewustzijn, een kenmerk dat ervoor
zorgt dat iets opvalt te midden van andere zaken in het bewustzijn, bv. een gesprek volgen
terwijl op de achtergrond allerlei andere stemmen klinken (selectieve aandacht of
cocktailpartyverschijnsel). Aandacht is een proces waarbij het bewuste zich concentreert op
één item of chunk in het werkgeheugen. Het hangt nauw samen met het tweevoudige proces
van sensatie en perceptie. Het werkgeheugen legt een beperking op aan het bewustzijn, omdat
het maar ongeveer 7 chunks kan bevatten. Het bewustzijn helpt je om realiteit en fantasie te
combineren en creëert een soort continue ‘film’ in je hoofd. De nieuwe medische technieken
voor brain imaging (zoals eeg) vormen nieuwe vensters waardoor wetenschappers in de
hersenen kunnen kijken om te zien welke gebieden bij verschillende mentale taken actief zijn;
ze tonen ons het ‘wat’ van het bewustzijn. De beelden die ontstaan, laten er geen twijfel over
bestaan dat bewuste verwerking gepaard gaat met gelijktijdige activiteit in vele hersencircuits,
8.1 Op welke wijze is het bewustzijn aan andere geestelijke processen gerelateerd?
De hersenen werken op vele niveaus tegelijk, zowel bewuste als onbewuste. Ruim een eeuw
geleden probeerden structuralisten de bewuste ervaring te analyseren, waarbij ze gebruik
maakte van introspectie. De ongrijpbare, subjectieve aard van het bewustzijn werd al snel
duidelijk en psychologen vroegen zich af of de wetenschap ooit een manier zou vinden om
zoiets persoonlijks op een objectieve wijze te bestuderen. John Watson verklaarde dat de
geest verboden terrein was voor de jonge wetenschap van de psychologie, waardoor de
psychologie veranderde in de wetenschap van gedrag. Rond 1960 bracht een groep cognitief
psychologen, neurologisch onderzoekers en informatici deze wetenschap weer tot leven om
twee redenen: veel psychologische problemen waren aan het licht gekomen, die een betere
verklaring nodig hadden dan het behaviorisme kon leveren en vanwege technologie.
Wetenschappers kregen nieuwe hulpmiddelen, met name de computer. Dit was een model dat
kon verklaren op welke wijze de hersenen informatie verwerken. Door de combinatie van
nieuwe hulpmiddelen en problemen ontstond een multidisciplinaire wetenschap, de cognitieve
neurowetenschap, waarin cognitief psychologen, neurowetenschappers,
computerwetenschappers en onderzoekers uit andere vakgebieden onderzoek doen naar het
verband tussen mentale processen en de hersenen. Ze begonnen te ontrafelen hoe de hersenen
informatie verwerken en bewuste ervaringen creëren. Cognitief psychologen gebruiken vaan
de computermetafoor voor de menselijke geest, waarbij de suggereren dat denken niet meer is
dan informatieverwerking door de hersenen. Onbewust proces is het proces in de hersenen dat
buiten het bewustzijn omgaat, bijvoorbeeld de regulering van de hartslag, de ademhaling en
de controle over interne organen en klieren. Zij kunnen tegelijkertijd verschillende activiteiten
aansturen (bv. lopen, kauwen en ademhalen). Het bewustzijn moet de informatie serieel
verwerken, terwijl onbewuste hersencircuits in staat zijn tot parallelle verwerking van vele
informatiestromen. Seriële verwerking is de werkwijze waarbij slechts één ding tegelijkertijd
verwerkt kan worden en parallelle verwerking vinden twee of meer activiteiten tegelijkertijd
plaats. Het bewustzijn is het proces waarmee de hersenen een mentaal model creëren van onze
ervaringen. Dus niet een toestand van ‘zijn’, maar als het proces dat onze gedachten en
mentale weergave van de wereld creëert. Proces geeft aan dat bewustzijn dynamisch en
continu is i.p.v. statisch en concreet en het is gekoppeld aan andere processen zoals geheugen,
leren, sensatie en perceptie. Alles wat in ons bewustzijn verschijnt, gaat door ons
werkgeheugen. De meeste cognitieve leerprocessen verlopen volgens bewuste processen,
terwijl veel gedragsmatig leren sterk afhankelijk is van processen die buiten het bewustzijn
kunnen plaatsvinden. Aandacht is ook gekoppeld aan bewustzijn, een kenmerk dat ervoor
zorgt dat iets opvalt te midden van andere zaken in het bewustzijn, bv. een gesprek volgen
terwijl op de achtergrond allerlei andere stemmen klinken (selectieve aandacht of
cocktailpartyverschijnsel). Aandacht is een proces waarbij het bewuste zich concentreert op
één item of chunk in het werkgeheugen. Het hangt nauw samen met het tweevoudige proces
van sensatie en perceptie. Het werkgeheugen legt een beperking op aan het bewustzijn, omdat
het maar ongeveer 7 chunks kan bevatten. Het bewustzijn helpt je om realiteit en fantasie te
combineren en creëert een soort continue ‘film’ in je hoofd. De nieuwe medische technieken
voor brain imaging (zoals eeg) vormen nieuwe vensters waardoor wetenschappers in de
hersenen kunnen kijken om te zien welke gebieden bij verschillende mentale taken actief zijn;
ze tonen ons het ‘wat’ van het bewustzijn. De beelden die ontstaan, laten er geen twijfel over
bestaan dat bewuste verwerking gepaard gaat met gelijktijdige activiteit in vele hersencircuits,
