H9 Motivatie en emotie
9.1 Wat motiveert ons?
Motieven zijn innerlijke drijfveren om op een bepaalde manier te handelen, al kunnen ze door
allerlei factoren worden beïnvloed, zowel interne als externe. Motivatie is een term voor alle
processen die te maken hebben met de aanzet, richting, intensiteit en het volhouden van
lichamelijke en psychische activiteiten. Dit kan bv. zijn als je drinkt wanneer je dorst hebt
(biologisch) maar ook wanneer je bier drinkt om niet de dorst te lessen (psychologisch).
Extrinsieke motivatie is het verlangen om een activiteit uit te voeren omwille van een externe
consequentie (bv. geld). Intrinsieke motivatie is het verlangen om een activiteit uit te voeren
omwille van de activiteit zelf, en niet vanwege een externe consequentie. Prestatiedrang
(need for achievement, n Ach) is in McClellands theorie: een geestelijke toestand die een
psychologische behoefte veroorzaakt om een moeilijk maar aantrekkelijk doel te bereiken.
Over het algemeen zijn mensen met een hoog n Ach succesvoller. De prestatiemotivatietest
(PMT, versie voor kinderen is PMT-K) meet 3 aspecten: prestatiemotief
(persoonlijkheidseigenschap die in specifieke situaties leidt tot presteren), positieve en
negatieve faalangst en de houding ten opzichte van werk. Westerlingen zien prestaties meestal
als gevolg van individueel talent, vastberadenheid, intelligentie of houding, terwijl het in een
groot deel van de wereld wordt gezien als een combinatie van persoonlijke, sociale en
emotionele factoren. Individualisme is het standpunt dat individuele prestaties en jezelf
onderscheiden erg belangrijk zijn, vooral in de westerse wereld (West-Europe, VS en
Canada). Collectivisme is het standpunt dat groepsloyaliteit en het aanzien van de groep
belangrijker zijn dan individuele prestaties. Vooral in Azië, Afrika, Zuid-Amerika en het
Midden-Oosten. Overrechtvaardiging (overjustification) is het proces waarbij een extrinsieke
beloning een interne motivatie verdringt. Het lijkt erop dat een beloning soms het plezier
wegneemt van iets ‘voor de lol’ doen. Specifiek blijkt dat overrechtvaardiging alleen optreedt
als de beloning geen rekening houdt met de kwaliteit van de prestatie. Beloningen kunnen een
effectieve manier zijn om mensen te motiveren dingen te doen die ze anders niet zouden doen
(bv. vuilnis buiten zetten), ze kunnen de motivatie vergroten (mits ze worden gegeven voor
een goede prestatie) en ze kunnen intrinsieke motivatie nadelig beïnvloeden, als ze worden
gegeven zonder rekening te houden met de kwaliteit van het werk. Flow is intense
concentratie op een bepaalde activiteit. Gaat gepaard met bijna extatische gevoelens en heeft
te maken met intrinsieke motivatie.
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?
Een nieuwe theorie die Maslows hiërarchie combineert met evolutiepsychologie, stelt dat
functionele, proximale en ontwikkelingsfactoren bepalen welke motieven prioriteit krijgen. Er
zijn verschillende theorieën voor verschillende aspecten van motivatie. Instincttheorie is het
verouderd idee dat bepaalde gedragspatronen worden bepaald door aangeboren factoren
(zoals cycli bij migrerende vogels). Deze theorie hield geen rekening met de effecten van
leren en gebruikte instincten vooral als labels, in plaats van als verklaringen voor gedrag.
Gefixeerd actiepatroon is het genetisch bepaald gedragspatroon dat bij alle individuen van
een soort voorkomt en dat door een specifieke stimulus wordt ontketend. Het concept heeft de
vertrouwde term ‘instinct’ vervangen. De biologie lijkt verantwoordelijk te zijn voor een deel
het van het menselijk gedrag. Het is niet duidelijk hoe nuttig instincten zij bij het verklaren
van complexere gedragingen die worden aangetroffen bij mensen die werken en spelen. Het
concept drijfveer werd ontwikkeld als alternatief voor instinct om gedrag met een sterke
biologische basis, beter te verklaren. Biologische drijfveer is een motief dat primair biologisch
9.1 Wat motiveert ons?
Motieven zijn innerlijke drijfveren om op een bepaalde manier te handelen, al kunnen ze door
allerlei factoren worden beïnvloed, zowel interne als externe. Motivatie is een term voor alle
processen die te maken hebben met de aanzet, richting, intensiteit en het volhouden van
lichamelijke en psychische activiteiten. Dit kan bv. zijn als je drinkt wanneer je dorst hebt
(biologisch) maar ook wanneer je bier drinkt om niet de dorst te lessen (psychologisch).
Extrinsieke motivatie is het verlangen om een activiteit uit te voeren omwille van een externe
consequentie (bv. geld). Intrinsieke motivatie is het verlangen om een activiteit uit te voeren
omwille van de activiteit zelf, en niet vanwege een externe consequentie. Prestatiedrang
(need for achievement, n Ach) is in McClellands theorie: een geestelijke toestand die een
psychologische behoefte veroorzaakt om een moeilijk maar aantrekkelijk doel te bereiken.
Over het algemeen zijn mensen met een hoog n Ach succesvoller. De prestatiemotivatietest
(PMT, versie voor kinderen is PMT-K) meet 3 aspecten: prestatiemotief
(persoonlijkheidseigenschap die in specifieke situaties leidt tot presteren), positieve en
negatieve faalangst en de houding ten opzichte van werk. Westerlingen zien prestaties meestal
als gevolg van individueel talent, vastberadenheid, intelligentie of houding, terwijl het in een
groot deel van de wereld wordt gezien als een combinatie van persoonlijke, sociale en
emotionele factoren. Individualisme is het standpunt dat individuele prestaties en jezelf
onderscheiden erg belangrijk zijn, vooral in de westerse wereld (West-Europe, VS en
Canada). Collectivisme is het standpunt dat groepsloyaliteit en het aanzien van de groep
belangrijker zijn dan individuele prestaties. Vooral in Azië, Afrika, Zuid-Amerika en het
Midden-Oosten. Overrechtvaardiging (overjustification) is het proces waarbij een extrinsieke
beloning een interne motivatie verdringt. Het lijkt erop dat een beloning soms het plezier
wegneemt van iets ‘voor de lol’ doen. Specifiek blijkt dat overrechtvaardiging alleen optreedt
als de beloning geen rekening houdt met de kwaliteit van de prestatie. Beloningen kunnen een
effectieve manier zijn om mensen te motiveren dingen te doen die ze anders niet zouden doen
(bv. vuilnis buiten zetten), ze kunnen de motivatie vergroten (mits ze worden gegeven voor
een goede prestatie) en ze kunnen intrinsieke motivatie nadelig beïnvloeden, als ze worden
gegeven zonder rekening te houden met de kwaliteit van het werk. Flow is intense
concentratie op een bepaalde activiteit. Gaat gepaard met bijna extatische gevoelens en heeft
te maken met intrinsieke motivatie.
9.2 Hoe worden onze motivatieprioriteiten gesteld?
Een nieuwe theorie die Maslows hiërarchie combineert met evolutiepsychologie, stelt dat
functionele, proximale en ontwikkelingsfactoren bepalen welke motieven prioriteit krijgen. Er
zijn verschillende theorieën voor verschillende aspecten van motivatie. Instincttheorie is het
verouderd idee dat bepaalde gedragspatronen worden bepaald door aangeboren factoren
(zoals cycli bij migrerende vogels). Deze theorie hield geen rekening met de effecten van
leren en gebruikte instincten vooral als labels, in plaats van als verklaringen voor gedrag.
Gefixeerd actiepatroon is het genetisch bepaald gedragspatroon dat bij alle individuen van
een soort voorkomt en dat door een specifieke stimulus wordt ontketend. Het concept heeft de
vertrouwde term ‘instinct’ vervangen. De biologie lijkt verantwoordelijk te zijn voor een deel
het van het menselijk gedrag. Het is niet duidelijk hoe nuttig instincten zij bij het verklaren
van complexere gedragingen die worden aangetroffen bij mensen die werken en spelen. Het
concept drijfveer werd ontwikkeld als alternatief voor instinct om gedrag met een sterke
biologische basis, beter te verklaren. Biologische drijfveer is een motief dat primair biologisch
