Samenvatting levenslooppsychologie
Hoofdstuk 1
Samenvatting: hoofdstuk 1: levensloop en ontwikkeling
Iedere levensloop is uniek, maar toch zijn er vaste gebeurtenissen die bijna ieder mens meemaakt. De
common sense is de binnen een bepaalde leefgemeenschap algemeen gedeelde opvattingen,
inzichten en meningen. Deze wordt weerspiegeld in onze opvattingen over de levensloop.
Wetenschappelijke kennis en impliciete kennis (of common sense/kennis die zelf opgedaan is in
interactie en ervaringen) beïnvloeden elkaar.
Klassieke psychologen gaan ervan uit dat ieder mens een stelselmatige structurele verandering
doorloopt in zijn levensloop. Omdat bij een volwassen leeftijd er een einde lijkt te komen aan het
ontwikkelen van een eigen identiteit, zijn er meer theorieën over de kindertijd en adolescentie dan
daarna. Echter zijn ontwikkelingspsychologen er de laatste decennia achter gekomen dat de
ontwikkeling niet stopt na de adolescentie. Deze gaat nog verder op gebied van gedrag.
Onderzoekers op het terrein van de levensloop hebben 1 gemeenschappelijk ideaal: ze willen die
factoren identificeren en beschrijven, die invloed uitoefenen op het leven van mensen en die bepalen
hoe het leven van een individu eruit ziet.
Ze verdelen zich op in 2 groepen:
1. Life span psychologen: richten zich met name op het individuele ontwikkelingsproces.
2. Life course sociologen: richten zich met name op de overgangen in sociale rollen (student,
werkcollega, bestuurder, echtgenoot)
2 opvattingen over de levensloop volgens de common sense:
1. Het trapmodel: een kwantitatieve opvatting over de levensloop, waarbij na de middelbare leeftijd
de richting van het leven drastisch wijzigt.
2. Iedere levensfase is een kwalitatieve, waarbij na de dood het leven niet ophoud. De
reïncarnatiegedachte heeft een rol hierin.
Een metatheorie reflecteert een specifiek mens en/of wereldbeeld. Wanneer deze metatheorie binnen
een discipline algemeen wordt aanvaard, spreken we van een paradigma.
Een ontwikkelingspsychologische theorie beschrijft concrete veranderingen die samenhangen met een
leeftijd. Een ontwikkelingspsychologisch model levert assumpties (aannames) waarop een
ontwikkelingspsychologische theorie is gebouwd. We onderscheiden;
1. Het atomistisch-mechanistische model. (mens als machine/motor) Er kan niet meer uit een mens
komen dan erin wordt gestopt (externe invloeden zijn het belangrijkst. Bijvoorbeeld: de
leertheorie van Skinner.
2. Het holistisch-organismische model. (mens als rijpend zaad) gedrag en psychische functies worden
gezien als een geheel, de mens is een groeiend organisme op weg naar volwassenheid.
Bijvoorbeeld: de theorie van Piaget, Erikson of de psychoanalytische theorie van Freud.
3. Het contextualistische model. (mens in zijn context) Culturele, externe invloeden zijn het
belangrijkst. Bijvoorbeeld: de theorie van Vygotsky en de ecologische theorie van Bronfenbrenner.
4. Het relationistische model. (mens in wisselwerking met omgeving) Dit model is erg actueel (voor
de levenslooppsychologie). Bijvoorbeeld: hedendaagse theorieën over het functioneren van het
brein, de ontwikkeling van sociaal begrip en de ontwikkeling van emoties en het bewustzijn.
Andere modellen zijn: (ingedeeld op aard van het te doorlopen proces/traject)
1. Het groeimodel. (ontwikkeling = een kwantitatieve toename van verschillende capaciteiten en
vaardigheden. Bijvoorbeeld de klassieke leertheorie)
2. Stagnatiemodel (uiteindelijk is geen ontwikkeling/aftakeling meer mogelijk) en trapeziummodel
(bij optimale ontwikkeling begint het punt van aftakeling na enige stagnatie). Bijvoorbeeld:
klassieke ontwikkelingspsychologische theorieën (zoals die van Freud)
Hoofdstuk 1
Samenvatting: hoofdstuk 1: levensloop en ontwikkeling
Iedere levensloop is uniek, maar toch zijn er vaste gebeurtenissen die bijna ieder mens meemaakt. De
common sense is de binnen een bepaalde leefgemeenschap algemeen gedeelde opvattingen,
inzichten en meningen. Deze wordt weerspiegeld in onze opvattingen over de levensloop.
Wetenschappelijke kennis en impliciete kennis (of common sense/kennis die zelf opgedaan is in
interactie en ervaringen) beïnvloeden elkaar.
Klassieke psychologen gaan ervan uit dat ieder mens een stelselmatige structurele verandering
doorloopt in zijn levensloop. Omdat bij een volwassen leeftijd er een einde lijkt te komen aan het
ontwikkelen van een eigen identiteit, zijn er meer theorieën over de kindertijd en adolescentie dan
daarna. Echter zijn ontwikkelingspsychologen er de laatste decennia achter gekomen dat de
ontwikkeling niet stopt na de adolescentie. Deze gaat nog verder op gebied van gedrag.
Onderzoekers op het terrein van de levensloop hebben 1 gemeenschappelijk ideaal: ze willen die
factoren identificeren en beschrijven, die invloed uitoefenen op het leven van mensen en die bepalen
hoe het leven van een individu eruit ziet.
Ze verdelen zich op in 2 groepen:
1. Life span psychologen: richten zich met name op het individuele ontwikkelingsproces.
2. Life course sociologen: richten zich met name op de overgangen in sociale rollen (student,
werkcollega, bestuurder, echtgenoot)
2 opvattingen over de levensloop volgens de common sense:
1. Het trapmodel: een kwantitatieve opvatting over de levensloop, waarbij na de middelbare leeftijd
de richting van het leven drastisch wijzigt.
2. Iedere levensfase is een kwalitatieve, waarbij na de dood het leven niet ophoud. De
reïncarnatiegedachte heeft een rol hierin.
Een metatheorie reflecteert een specifiek mens en/of wereldbeeld. Wanneer deze metatheorie binnen
een discipline algemeen wordt aanvaard, spreken we van een paradigma.
Een ontwikkelingspsychologische theorie beschrijft concrete veranderingen die samenhangen met een
leeftijd. Een ontwikkelingspsychologisch model levert assumpties (aannames) waarop een
ontwikkelingspsychologische theorie is gebouwd. We onderscheiden;
1. Het atomistisch-mechanistische model. (mens als machine/motor) Er kan niet meer uit een mens
komen dan erin wordt gestopt (externe invloeden zijn het belangrijkst. Bijvoorbeeld: de
leertheorie van Skinner.
2. Het holistisch-organismische model. (mens als rijpend zaad) gedrag en psychische functies worden
gezien als een geheel, de mens is een groeiend organisme op weg naar volwassenheid.
Bijvoorbeeld: de theorie van Piaget, Erikson of de psychoanalytische theorie van Freud.
3. Het contextualistische model. (mens in zijn context) Culturele, externe invloeden zijn het
belangrijkst. Bijvoorbeeld: de theorie van Vygotsky en de ecologische theorie van Bronfenbrenner.
4. Het relationistische model. (mens in wisselwerking met omgeving) Dit model is erg actueel (voor
de levenslooppsychologie). Bijvoorbeeld: hedendaagse theorieën over het functioneren van het
brein, de ontwikkeling van sociaal begrip en de ontwikkeling van emoties en het bewustzijn.
Andere modellen zijn: (ingedeeld op aard van het te doorlopen proces/traject)
1. Het groeimodel. (ontwikkeling = een kwantitatieve toename van verschillende capaciteiten en
vaardigheden. Bijvoorbeeld de klassieke leertheorie)
2. Stagnatiemodel (uiteindelijk is geen ontwikkeling/aftakeling meer mogelijk) en trapeziummodel
(bij optimale ontwikkeling begint het punt van aftakeling na enige stagnatie). Bijvoorbeeld:
klassieke ontwikkelingspsychologische theorieën (zoals die van Freud)
