Deze pdf is gepubliceerd op 14-03-2023 om 13:56. Bekijk de meest actuele versie op
www.ggzstandaarden.nlhttps://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/problematisch-
alcoholgebruik-en-alcoholverslaving
Autorisatiedatum 02-11-2017 Beoordelingsdatum 17-06-2022
Zorgstandaard
Alcohol
Problematisch alcoholgebruik en
alcoholverslaving
, Zorgstandaard Alcohol
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
1. Introductie 7
1.1 Introductie 7
2. Over problematisch alcoholgebruik en alcoholverslaving 10
2.1 Wat is problematisch alcoholgebruik? 10
2.1.1 Wat is het beloop van alcoholproblemen? 13
2.2 Wat is een alcoholverslaving? 14
2.3 Hoe vaak komen alcoholproblemen voor? 15
2.3.1 Wat is het beloop van alcoholproblemen? 16
2.3.2 Comorbiditeit 17
2.4 Wat zijn de maatschappelijke gevolgen van alcoholproblemen? 17
3. Vroege onderkenning en preventie 20
3.1 Wees alert op signalen 20
3.1.1 Geïndiceerde preventie 21
3.2 Alcoholproblemen herkennen: wie doet wat? 21
3.3 Signalen van alcoholproblemen 22
3.4 Geïndiceerde preventie 24
4. Diagnostiek en monitoring 25
4.1 Diagnostiek 25
4.1.1 Algemene aandachtspunten 25
4.1.2 De vijf onderdelen van het eerste gesprek (anamnese) 26
4.1.3 Signalering van alcoholproblemen en bijkomende problemen 26
4.1.4 Inventariseren van het alcoholgebruik en de omstandigheden van de patiënt 30
4.1.5 Nagaan rol alcohol in iemands leven en inschatten van de ernst 30
4.1.6 Motivatie voor (zelf)hulp bij verandering van het drinkgedrag 32
4.1.7 Diagnostiek bij volwassenen in de generalistische basis ggz en gespecialiseerde ggz 32
4.1.8 Inschatting of detoxificatie kansrijk is 35
4.1.9 Waar naartoe na diagnostiek 36
4.2 Monitoring 36
5. Behandeling en begeleiding 39
5.1 Organisatie van zelfmanagement 39
5.1.1 Zorgbehoeften 39
5.1.2 Rol van schaamte 40
5.1.3 Zelfmanagement en gezamenlijke besluitvorming 40
5.1.4 Ondersteuning van naasten 41
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 2
, Zorgstandaard Alcohol
5.2 Individueel zorgplan 42
5.3 Behandeling en begeleiding - algemene aandachtspunten 43
5.3.1 Ondersteuning bij herstel 45
5.3.2 Detoxificatie 46
5.3.3 Vervolgzorg 46
5.3.4 Bijkomend middelengebruik 47
5.3.5 Comorbide problematiek 48
5.3.6 Patiënten met minderjarige kinderen 49
5.3.7 Gezamenlijke besluitvorming 50
5.3.8 Eigen regie, motivatie en verantwoordelijkheid 50
5.3.9 Ondersteuning van naasten 51
5.4 Psycho-educatie 52
5.5 E-mental health 54
5.6 Eerste staps interventies en eenmalige interventies 55
5.6.1 Eenmalige en kortdurende interventies 55
5.7 Psycho-sociale behandeling 57
5.8 Psychologische en psychotherapeutische behandeling 59
5.8.1 Cognitief gedragstherapeutische interventies 59
5.8.2 Systeemtherapieën 62
5.8.3 Twaalfstappenbenadering 63
5.8.4 Therapeutische gemeenschappen 64
5.8.5 Behandeling en ondersteuning bij chronische verslaving: ‘harm reduction’ 64
5.9 Medicamenteuze behandeling 67
5.10 Combinatiebehandeling 69
5.11 Biologische behandeling 69
5.12 Aanvullende behandelingen 70
5.12.1 Vaktherapie 70
5.12.2 Complementaire en aanvullende behandelwijzen 71
6. Herstel, participatie en re-integratie 72
6.1 Herstel 72
6.1.1 Wat is herstel? 72
6.1.2 Herstelondersteunende zorg bij verslaving 73
6.1.3 Herstelondersteunende interventies 74
6.2 Participatie 75
6.2.1 Verbetering van de leefsituatie 75
6.2.2 Methoden om participatie te bevorderen 78
6.2.3 Inzet ervaringsdeskundigheid 79
6.3 Re-integratie 79
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 3
, Zorgstandaard Alcohol
6.3.1 Re-integratie naar arbeid 79
6.3.2 Stigma 80
7. Samenhang met andere kwaliteitsstandaarden 81
7.1 Relevante kwaliteitsstandaarden 81
7.2 Generieke module Assertieve en verplichte zorg 81
7.3 Generieke module Psychische stoornissen en zwakbegaafdheid (ZB) of een lichte verstandelijke beperking
(LVB) 83
7.3.1 Vroege onderkenning 83
7.3.2 Competenties zorgverleners 84
7.3.3 Toeleiding naar zorg 85
7.3.4 Eigen regie 85
7.4 Landelijke samenwerkingsafspraken 85
8. Organisatie van zorg 86
8.1 Verslavingszorg als onderdeel van de ggz 86
8.2 Zorgstandaard onafhankelijke aspecten 86
8.2.1 Echelonering en gepast gebruik 86
8.2.2 Regiebehandelaar 89
8.2.3 Overdracht en consultatie 90
8.2.4 Informatie-uitwisseling 90
8.2.5 Toegankelijkheid 90
8.2.6 Keuzevrijheid 91
8.2.7 Onafhankelijke patiëntondersteuning 92
8.2.8 Privacy 92
8.3 Regie binnen de zorg 93
8.4 Samenwerking binnen de zorgketen 96
8.4.1 Samenwerking huisartsenpraktijken, generalistische basis-ggz, gespecialiseerde ggz 96
8.4.2 Samenwerking met andere domeinen 98
8.5 Benodigde competenties 102
8.5.1 Algemene competenties 103
8.5.2 Systemisch werken 103
8.5.3 Persoonlijke kwaliteiten 104
8.5.4 Overige specifieke competenties 104
8.5.5 Competenties ervaringsdeskundige 105
8.6 Kwaliteitsbeleid 105
8.6.1 Kwaliteitsstatuut 105
8.6.2 Deskundigheidsbevordering 106
8.7 Kosteneffectiviteit en doelmatige zorg 107
8.7.1 eHealth 108
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 4
www.ggzstandaarden.nlhttps://www.ggzstandaarden.nl/zorgstandaarden/problematisch-
alcoholgebruik-en-alcoholverslaving
Autorisatiedatum 02-11-2017 Beoordelingsdatum 17-06-2022
Zorgstandaard
Alcohol
Problematisch alcoholgebruik en
alcoholverslaving
, Zorgstandaard Alcohol
Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
1. Introductie 7
1.1 Introductie 7
2. Over problematisch alcoholgebruik en alcoholverslaving 10
2.1 Wat is problematisch alcoholgebruik? 10
2.1.1 Wat is het beloop van alcoholproblemen? 13
2.2 Wat is een alcoholverslaving? 14
2.3 Hoe vaak komen alcoholproblemen voor? 15
2.3.1 Wat is het beloop van alcoholproblemen? 16
2.3.2 Comorbiditeit 17
2.4 Wat zijn de maatschappelijke gevolgen van alcoholproblemen? 17
3. Vroege onderkenning en preventie 20
3.1 Wees alert op signalen 20
3.1.1 Geïndiceerde preventie 21
3.2 Alcoholproblemen herkennen: wie doet wat? 21
3.3 Signalen van alcoholproblemen 22
3.4 Geïndiceerde preventie 24
4. Diagnostiek en monitoring 25
4.1 Diagnostiek 25
4.1.1 Algemene aandachtspunten 25
4.1.2 De vijf onderdelen van het eerste gesprek (anamnese) 26
4.1.3 Signalering van alcoholproblemen en bijkomende problemen 26
4.1.4 Inventariseren van het alcoholgebruik en de omstandigheden van de patiënt 30
4.1.5 Nagaan rol alcohol in iemands leven en inschatten van de ernst 30
4.1.6 Motivatie voor (zelf)hulp bij verandering van het drinkgedrag 32
4.1.7 Diagnostiek bij volwassenen in de generalistische basis ggz en gespecialiseerde ggz 32
4.1.8 Inschatting of detoxificatie kansrijk is 35
4.1.9 Waar naartoe na diagnostiek 36
4.2 Monitoring 36
5. Behandeling en begeleiding 39
5.1 Organisatie van zelfmanagement 39
5.1.1 Zorgbehoeften 39
5.1.2 Rol van schaamte 40
5.1.3 Zelfmanagement en gezamenlijke besluitvorming 40
5.1.4 Ondersteuning van naasten 41
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 2
, Zorgstandaard Alcohol
5.2 Individueel zorgplan 42
5.3 Behandeling en begeleiding - algemene aandachtspunten 43
5.3.1 Ondersteuning bij herstel 45
5.3.2 Detoxificatie 46
5.3.3 Vervolgzorg 46
5.3.4 Bijkomend middelengebruik 47
5.3.5 Comorbide problematiek 48
5.3.6 Patiënten met minderjarige kinderen 49
5.3.7 Gezamenlijke besluitvorming 50
5.3.8 Eigen regie, motivatie en verantwoordelijkheid 50
5.3.9 Ondersteuning van naasten 51
5.4 Psycho-educatie 52
5.5 E-mental health 54
5.6 Eerste staps interventies en eenmalige interventies 55
5.6.1 Eenmalige en kortdurende interventies 55
5.7 Psycho-sociale behandeling 57
5.8 Psychologische en psychotherapeutische behandeling 59
5.8.1 Cognitief gedragstherapeutische interventies 59
5.8.2 Systeemtherapieën 62
5.8.3 Twaalfstappenbenadering 63
5.8.4 Therapeutische gemeenschappen 64
5.8.5 Behandeling en ondersteuning bij chronische verslaving: ‘harm reduction’ 64
5.9 Medicamenteuze behandeling 67
5.10 Combinatiebehandeling 69
5.11 Biologische behandeling 69
5.12 Aanvullende behandelingen 70
5.12.1 Vaktherapie 70
5.12.2 Complementaire en aanvullende behandelwijzen 71
6. Herstel, participatie en re-integratie 72
6.1 Herstel 72
6.1.1 Wat is herstel? 72
6.1.2 Herstelondersteunende zorg bij verslaving 73
6.1.3 Herstelondersteunende interventies 74
6.2 Participatie 75
6.2.1 Verbetering van de leefsituatie 75
6.2.2 Methoden om participatie te bevorderen 78
6.2.3 Inzet ervaringsdeskundigheid 79
6.3 Re-integratie 79
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 3
, Zorgstandaard Alcohol
6.3.1 Re-integratie naar arbeid 79
6.3.2 Stigma 80
7. Samenhang met andere kwaliteitsstandaarden 81
7.1 Relevante kwaliteitsstandaarden 81
7.2 Generieke module Assertieve en verplichte zorg 81
7.3 Generieke module Psychische stoornissen en zwakbegaafdheid (ZB) of een lichte verstandelijke beperking
(LVB) 83
7.3.1 Vroege onderkenning 83
7.3.2 Competenties zorgverleners 84
7.3.3 Toeleiding naar zorg 85
7.3.4 Eigen regie 85
7.4 Landelijke samenwerkingsafspraken 85
8. Organisatie van zorg 86
8.1 Verslavingszorg als onderdeel van de ggz 86
8.2 Zorgstandaard onafhankelijke aspecten 86
8.2.1 Echelonering en gepast gebruik 86
8.2.2 Regiebehandelaar 89
8.2.3 Overdracht en consultatie 90
8.2.4 Informatie-uitwisseling 90
8.2.5 Toegankelijkheid 90
8.2.6 Keuzevrijheid 91
8.2.7 Onafhankelijke patiëntondersteuning 92
8.2.8 Privacy 92
8.3 Regie binnen de zorg 93
8.4 Samenwerking binnen de zorgketen 96
8.4.1 Samenwerking huisartsenpraktijken, generalistische basis-ggz, gespecialiseerde ggz 96
8.4.2 Samenwerking met andere domeinen 98
8.5 Benodigde competenties 102
8.5.1 Algemene competenties 103
8.5.2 Systemisch werken 103
8.5.3 Persoonlijke kwaliteiten 104
8.5.4 Overige specifieke competenties 104
8.5.5 Competenties ervaringsdeskundige 105
8.6 Kwaliteitsbeleid 105
8.6.1 Kwaliteitsstatuut 105
8.6.2 Deskundigheidsbevordering 106
8.7 Kosteneffectiviteit en doelmatige zorg 107
8.7.1 eHealth 108
Deze pdf is gepubliceerd op GGZ Standaarden op 14-03-2023 om 13:56 4
