geschiedenis
van Nederland
James C. Kennedy
Samenvatting van Anniek Kooistra
,Vak: Nederlandse Geschiedenis (blok 3)
Rijksuniversiteit Groningen
Inhoudsopgave
1 Hoofdstuk 1 - Van moeras naar handelssteden; Nederlandse geschiedenis tot 1384....................................6
1.1 Pre romaanse tijd...........................................................................................................................................6
1.1.1 Eerste bewoners.....................................................................................................................................6
1.2 De Romeinse Nederlanden.............................................................................................................................7
1.2.1 Rome komt aan de macht.......................................................................................................................7
1.2.2 Het leven in het Romeins Rijk.................................................................................................................8
1.2.3 Romeinse neergang, migratie en ontvolking..........................................................................................9
1.3 De Merovingische en Karolingische perioden..............................................................................................10
1.3.1 De samenleving in de vroege middeleeuwen......................................................................................10
1.3.2 De opkomst van het Frankische christendom......................................................................................11
1.3.3 Karolingische erfenis.............................................................................................................................12
1.3.4 Uiteenvallen van het Frankische Rijk en de komst van Vikingen.........................................................12
1.3.5 Bisschoppen, steden en landsuitbreiding.............................................................................................14
1.3.6 Handel en uitbreiding landbouw..........................................................................................................15
1.3.7 De opkomst van de steden...................................................................................................................17
1.4 De welvarende dertiende eeuw....................................................................................................................18
1.4.1 Burgermaatschappij..............................................................................................................................18
1.4.2 Opkomst van Gelre, Brabant en Holland..............................................................................................20
1.4.3 Religieus leven......................................................................................................................................21
1.4.4 Economische ontwikkelingen...............................................................................................................21
1.5 Veertiende-eeuwse crisis..............................................................................................................................22
1.5.1 Afnemende economische vooruitzichten en politieke spanningen.....................................................22
1.5.2 Ongekende natuurrampen...................................................................................................................23
1.5.3 Politieke instabiliteit.............................................................................................................................23
1.5.4 Opstuwende krachten..........................................................................................................................24
2 Hoofdstuk 2 – Opkomst van de noordelijke Nederlanden, 1384-1588........................................................25
2.1 De opkomst en val van de Bourgondiërs, 1384-1477..................................................................................25
2.1.1 Dynastieke politiek en de overwinning van de Bourgondiërs, 1384-1435...........................................25
2.1.2 Economische ontwikkelingen...............................................................................................................27
2.1.3 Stedelijke onrust...................................................................................................................................28
2.1.4 Moderne devotie..................................................................................................................................29
2.1.5 Groeiende centralisatie en regionale samenwerking, 1430-1465.......................................................30
2.1.6 De plotselinge neergang van de Bourgondiërs....................................................................................31
2.2 De Habsburgse regering en vergaande centralisatie...................................................................................31
2.2.1 Een moeilijke start................................................................................................................................32
2.2.2 De geleidelijke opmars Habsburgers....................................................................................................32
2.2.3 De contouren van de Habsburg overheid.............................................................................................33
2.2.4 Antwerpen, Holland en de groeiende wereldeconomie......................................................................34
2.2.5 Nederlandse cultuur in het centrum van Europa.................................................................................35
2.2.6 De vroege protestantse Reformatie.....................................................................................................35
, 2.3 Crisis en revolutie, 1555-1588......................................................................................................................36
2.3.1 De eerste confrontaties........................................................................................................................36
2.3.2 De ontknopingen van 1566...................................................................................................................37
2.3.3 De hertog van Alva en de eerste jaren van de Nederlandse opstand..................................................38
2.3.4 Holland en Zeeland als nieuwe basis voor rebellie..............................................................................39
2.3.5 Unie van Utrecht...................................................................................................................................40
2.3.6 De zoektocht naar nieuw leiderschap en de Spaanse comeback........................................................41
3 Hoofdstuk 3 – De Gouden Eeuw van de jonge Republiek, 1588-1672..........................................................43
3.1 Vestiging van een nieuwe economische en politieke orde, 1588-1621.......................................................43
3.1.1 De Republiek slaat terug.......................................................................................................................43
3.1.2 Militaire vooruitgang............................................................................................................................44
3.1.3 Succesfactoren in de nieuwe Republiek...............................................................................................44
3.1.4 Uitbreiding van het Nederlandse imperium.........................................................................................46
3.1.5 Politieke crisis.......................................................................................................................................47
3.1.6 Religieuze crisis.....................................................................................................................................47
3.1.7 Ontknoping...........................................................................................................................................48
3.2 De prestaties van de koopvaardij in de Republiek.......................................................................................49
3.2.1 Militaire successen...............................................................................................................................50
3.2.2 Nieuwe prestaties: grachthuizen en polders........................................................................................50
3.2.3 De kunsten............................................................................................................................................51
3.2.4 Intellectuele ontwikkelingen................................................................................................................51
3.2.5 Tolerantie..............................................................................................................................................52
3.2.6 Het zelfvertrouwen van de burgerij.....................................................................................................52
3.2.7 Zware tijden in de Gouden Eeuw.........................................................................................................53
3.2.8 De overige provincies...........................................................................................................................54
3.2.9 De Generaliteitslanden en de katholieke provincies in het zuiden......................................................54
3.2.10 De Atlantische en Caribsiche gebieden..............................................................................................55
3.2.11 Ontwikkeling in Azië...........................................................................................................................56
3.2.12 Naar een Europese vrede...................................................................................................................56
3.3 Vrede op het thuisfront, problemen in het buitenland 1648-1672..............................................................57
3.3.1 Constitutionele crisis............................................................................................................................57
3.3.2 Regeren zonder stadhouder.................................................................................................................58
3.3.3 Opkomst Johan de Witt........................................................................................................................58
3.3.4 Problemen met Engeland.....................................................................................................................59
3.3.5 Buitenlands beleid van De Witt............................................................................................................60
3.3.6 Het hoogtepunt van de Nederlandse cultuur.......................................................................................61
3.3.7 De deugdzame Nederlandse samenleving...........................................................................................61
3.3.8 De orangistische uitdaging en nieuwe oorlog......................................................................................62
3.3.9 Een nieuw en dreigend gevaar.............................................................................................................63
4 Afnemende welvaart en nieuwe hoop, 1672-1795.....................................................................................64
4.1 Van het rampjaar naar de Vrede van Utrecht, 1672-1713..........................................................................64
4.1.1 1672 en de nasleep...............................................................................................................................64
4.1.2 Behoud van het handelsimperium.......................................................................................................65
4.1.3 Interne politieke en theologische spanningen.....................................................................................67
4.1.4 Oorlog met Frankrijk en de Glorious Revolution in Engeland..............................................................68
4.1.5 Gecontinueerd militair conflict.............................................................................................................69
4.1.6 Een tweede stadhouderloze periode...................................................................................................70
4.2 Politieke impasse, economische neergang en culturele onrust, 1713-1747................................................71
4.2.1 Financiële problemen...........................................................................................................................71
4.2.2 Toenemende internationale concurrentie...........................................................................................72
4.2.3 Afnemende intellectuele positie..........................................................................................................73
4.2.4 Verlichting en religieuze (on)verdraagzaamheid..................................................................................74
, 4.2.5 Ontwikkelingen in de zuidelijke Nederlanden......................................................................................76
4.3 Groeiende crisis, 1747-1795.........................................................................................................................76
4.3.1 Het Huis van Oranje keert terug naar de macht..................................................................................76
4.3.2 Afgebroken hervorming........................................................................................................................77
4.3.3 De zevenjarige oorlog...........................................................................................................................78
4.3.4 Stedelijk verval......................................................................................................................................79
4.3.5 Hoop op een betere toekomst.............................................................................................................80
4.3.6 De Amerikaanse Revolutie en de oorlog met Groot-Brittannië...........................................................81
4.3.7 De Patriottenbeweging en dreigende burgeroorlog............................................................................81
4.3.8 Een nieuwe revolutionaire stroming....................................................................................................82
5 Hoofdstuk 5 – Bouwen aan een natiestaat, 1795-1870...............................................................................84
5.1 Franse overheersing, 1795-1813..................................................................................................................84
5.1.1 Nederlandse revoluties.........................................................................................................................84
5.1.2 Een gefaald politiek experiment...........................................................................................................85
5.1.3 Radicalen en hun eerste grondwetten.................................................................................................86
5.1.4 Financiële en economische problemen................................................................................................87
5.1.5 De laatste Bataafse hervormingen.......................................................................................................88
5.1.6 De eerste Nederlandse monarchie.......................................................................................................89
5.1.7 Ingelijfd bij Frankrijk.............................................................................................................................90
5.2 Het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, 1813-1830................................................................................91
5.2.1 Het creëren van een post-Napoleon-toekomst....................................................................................91
5.2.2 Een Verenigd Koninklijk........................................................................................................................93
5.2.3 Toenemende zuidelijke vervreemding.................................................................................................94
5.2.4 De Belgische Opstand...........................................................................................................................95
5.3 Nederland na de Belgische onafhankelijkheid, 1830-1848..........................................................................95
5.3.1 Gemengd economisch succes...............................................................................................................96
5.3.2 Een kritischer maatschappij..................................................................................................................97
5.4 Een nieuw dynamiek, 1848-1870.................................................................................................................98
5.4.1 Thorbecke en de grondwet van 1848...................................................................................................98
5.4.2 Nieuwe religieuze vrijheden en confrontaties.....................................................................................99
5.4.3 Economische heroriëntatie................................................................................................................101
5.4.4 Prestaties en onzekerheden...............................................................................................................103
6 Hoofdstuk 6 – Vooruitgang en crisis, 1870-1949.......................................................................................104
6.1 De horizon breidt zich uit, 1870-1914........................................................................................................104
6.1.1 Nederlands imperialisme....................................................................................................................104
6.1.2 Economische modernisatie................................................................................................................105
6.1.3 De Schoolstrijd....................................................................................................................................106
6.1.4 Debat over het stemrecht..................................................................................................................108
6.1.5 Het sociale vraagstuk..........................................................................................................................109
6.1.6 Een verzuilde samenleving.................................................................................................................110
6.1.7 Een tweede Gouden Eeuw.................................................................................................................111
6.1.8 Nederlands vredesbeleid....................................................................................................................112
6.2 Oorlog, Vrede, Depressie, 1914-1940........................................................................................................113
6.2.1 Een wankele neutraliteit.....................................................................................................................113
6.2.2 De roerige jaren twintig......................................................................................................................116
6.2.3 Economische crisis en politieke radicalisering...................................................................................117
6.3 Tweede Wereldoorlog en crisis, 1940-1949...............................................................................................119
6.3.1 Invasie.................................................................................................................................................119
6.3.2 Het vroege bezettingsregime.............................................................................................................120
6.3.3 De Holocaust.......................................................................................................................................121
6.3.4 Nazificatie en onderdrukking..............................................................................................................122