H21: Afweer
Paragraaf 1: Geen indringers
Dekweefsels vormen als fysieke barrière een
mechanische afweer tegen ziekteverwekkers en
gevaarlijke stoffen. De hoornlaag is de buitenste
laag van de opperhuid, deze laag bestaat uit
dode, verdroogde cellen. Vanuit de basale
cellenlaag groeit de afslijtende opperhuid aan,
deze laag is dun en bestaat vrijwel alleen uit
stamcellen. Onder de opperhuid bevindt zich de
lederhuid, deze laag bestaat uit elastische vezels
die de huid soepel maken en bevat veel
zintuigjes. Daaronder bevindt zich onderhuids
vetweefsel, dat werkt als warmte-isolatie. Zie
afbeelding 1.
Melanocyten (pigmentvormende cellen) hebben lange uitlopers met korrels
melanine.
Mechanische afweer = een vorm van afweer tegen herbivoren zoals stekels en
doornen.
Chemisch afweer = een vorm van afweer waarmee planten zich beschermen
tegen herbivoren, via voor deze dieren schadelijke stoffen.
Paragraaf 2: Niet-specifieke afweer
Het cirkelvormige chromosoom (DNA) van bacteriën ligt los in het grondplasma,
daarnaast hebben zij een aantal kleine cirkelvormige DNA-moleculen: plasmiden.
Sommige eencellige ziekteverwekkers zijn geen bacteriën, maar eukaryoten.
Malaria:
Parasieten komen in het lichaam via het speeksel van
een besmette malariamug. De parasieten
vermeerderen zich ongeslachtelijk in de lever bij de
mens en dringen daarna rode bloedcellen binnen.
Hierin vermeerderen zij zich ook weer ongeslachtelijk.
Na een paar dagen gaan de rode bloedcellen stuk en
komt de volgende generatie malariaparasieten vrij. Zie
afbeelding 2.
Virussen maken gebruik van cellen om zich te
vermeerderen. Een virusenvelop = een membraan om
eiwitkapsel bij sommige virussen, het bevat eiwitten
afkomstig van de gastheer en het virus. De eiwitten
hechten aan receptormoleculen op het celmembraan
van een gastheercel, daarna passeert het virus het
membraan. Om RNA in het DNA van de gastheercel te
krijgen, brengt het virus ook het enzym reverse
transcriptase in. Zie afbeelding 3.
, Niet-specifieke afweer = het opruimsysteem van bepaalde typen witte
bloedcellen en bloedeiwitten, dat lichaamsvreemde deeltjes onschadelijk maakt.
Antigenen = molecuul dat het afweersysteem kan activeren.
Met behulp van MHC-I-moleculen zijn de antigenen
bevestigd aan het celmembraan. Zie afbeelding 4.
Na besmetting met een virus, maakt de cel niet alleen eigen
eiwitten, maar ook viruseiwitten.
Het complementsysteem = de verschillende typen
bloedeiwitten die vreemde of geinfecteerde cellen opruimen. Door contact met
een ziekteverwekker start een cascade. Dit leidt tot 3 reacties:
- Stimuleren je lichaam tot de productie van signaalstoffen (cytokinen). ->
hechten aan cellen van de dichtstbijzijnde bloedvatwand en markeren de
plaats van de infectie. Ze hebben ontspannende werking om spiercellen
dus extra bloed. (Bij wond bijv.).
Ruimte tussen epitheelcellen van
de haarvaten neemt toe. Dit
maakt het voor macrofagen (witte
bloedcellen die alles opruimen wat
niet in het lichaam thuishoort)
makkelijker om bij de infectie te
komen.
- Vormen een laagje eiwitten dat
aan het oppervlak van de
ziekteverwekker bindt (opsonisatie).
- Perforeren het celmembraan van de bacterie -> doodgaan bacterie (lysis)
zie afbeelding 5.
Granulocyt = witte bloedcel met een
veelvormige, niet ronde kern. Het
grondplasma bevat blaasjes met stoffen
die giftig zijn voor bacteriën, schimmels
en parasieten. Ook kan een granulocyt
door cytokinen af te scheiden, andere
witte bloedcellen activeren ->
macrofagen in actie.
Fagocyt = witte bloedcel die deeltjes
opneemt en verdeelt.
Natural killercel = witte bloedcel die de celmembranen of afwijkende eiwitten
controleert. Zie afbeelding 6.
Paragraaf 3: Specifieke afweer en antistoffen
Als je algemene, niet-specifieke, afweer het niet meer alleen af kan wordt je
tweede verdedigingslinie geactiveerd: de specifieke afweer (richt zicht op 1
specifieke ziekteverwekker). Bepaalde witte bloedcellen zoals dendritische cellen
en macrofagen starten de specifieke afweer. Na fagocytose en afbraak komen de
antigenen van de ziekteverwekkers op het celmembraan van de dendritische
cellen terecht, dit gebeurt met MHC-II-moleculen (alleen bij witte bloedcellen te
vinden). Door de antigenen van de ziekteverwekker is de dendritische cel een
antigeen presenterende cel (APC) geworden.
Paragraaf 1: Geen indringers
Dekweefsels vormen als fysieke barrière een
mechanische afweer tegen ziekteverwekkers en
gevaarlijke stoffen. De hoornlaag is de buitenste
laag van de opperhuid, deze laag bestaat uit
dode, verdroogde cellen. Vanuit de basale
cellenlaag groeit de afslijtende opperhuid aan,
deze laag is dun en bestaat vrijwel alleen uit
stamcellen. Onder de opperhuid bevindt zich de
lederhuid, deze laag bestaat uit elastische vezels
die de huid soepel maken en bevat veel
zintuigjes. Daaronder bevindt zich onderhuids
vetweefsel, dat werkt als warmte-isolatie. Zie
afbeelding 1.
Melanocyten (pigmentvormende cellen) hebben lange uitlopers met korrels
melanine.
Mechanische afweer = een vorm van afweer tegen herbivoren zoals stekels en
doornen.
Chemisch afweer = een vorm van afweer waarmee planten zich beschermen
tegen herbivoren, via voor deze dieren schadelijke stoffen.
Paragraaf 2: Niet-specifieke afweer
Het cirkelvormige chromosoom (DNA) van bacteriën ligt los in het grondplasma,
daarnaast hebben zij een aantal kleine cirkelvormige DNA-moleculen: plasmiden.
Sommige eencellige ziekteverwekkers zijn geen bacteriën, maar eukaryoten.
Malaria:
Parasieten komen in het lichaam via het speeksel van
een besmette malariamug. De parasieten
vermeerderen zich ongeslachtelijk in de lever bij de
mens en dringen daarna rode bloedcellen binnen.
Hierin vermeerderen zij zich ook weer ongeslachtelijk.
Na een paar dagen gaan de rode bloedcellen stuk en
komt de volgende generatie malariaparasieten vrij. Zie
afbeelding 2.
Virussen maken gebruik van cellen om zich te
vermeerderen. Een virusenvelop = een membraan om
eiwitkapsel bij sommige virussen, het bevat eiwitten
afkomstig van de gastheer en het virus. De eiwitten
hechten aan receptormoleculen op het celmembraan
van een gastheercel, daarna passeert het virus het
membraan. Om RNA in het DNA van de gastheercel te
krijgen, brengt het virus ook het enzym reverse
transcriptase in. Zie afbeelding 3.
, Niet-specifieke afweer = het opruimsysteem van bepaalde typen witte
bloedcellen en bloedeiwitten, dat lichaamsvreemde deeltjes onschadelijk maakt.
Antigenen = molecuul dat het afweersysteem kan activeren.
Met behulp van MHC-I-moleculen zijn de antigenen
bevestigd aan het celmembraan. Zie afbeelding 4.
Na besmetting met een virus, maakt de cel niet alleen eigen
eiwitten, maar ook viruseiwitten.
Het complementsysteem = de verschillende typen
bloedeiwitten die vreemde of geinfecteerde cellen opruimen. Door contact met
een ziekteverwekker start een cascade. Dit leidt tot 3 reacties:
- Stimuleren je lichaam tot de productie van signaalstoffen (cytokinen). ->
hechten aan cellen van de dichtstbijzijnde bloedvatwand en markeren de
plaats van de infectie. Ze hebben ontspannende werking om spiercellen
dus extra bloed. (Bij wond bijv.).
Ruimte tussen epitheelcellen van
de haarvaten neemt toe. Dit
maakt het voor macrofagen (witte
bloedcellen die alles opruimen wat
niet in het lichaam thuishoort)
makkelijker om bij de infectie te
komen.
- Vormen een laagje eiwitten dat
aan het oppervlak van de
ziekteverwekker bindt (opsonisatie).
- Perforeren het celmembraan van de bacterie -> doodgaan bacterie (lysis)
zie afbeelding 5.
Granulocyt = witte bloedcel met een
veelvormige, niet ronde kern. Het
grondplasma bevat blaasjes met stoffen
die giftig zijn voor bacteriën, schimmels
en parasieten. Ook kan een granulocyt
door cytokinen af te scheiden, andere
witte bloedcellen activeren ->
macrofagen in actie.
Fagocyt = witte bloedcel die deeltjes
opneemt en verdeelt.
Natural killercel = witte bloedcel die de celmembranen of afwijkende eiwitten
controleert. Zie afbeelding 6.
Paragraaf 3: Specifieke afweer en antistoffen
Als je algemene, niet-specifieke, afweer het niet meer alleen af kan wordt je
tweede verdedigingslinie geactiveerd: de specifieke afweer (richt zicht op 1
specifieke ziekteverwekker). Bepaalde witte bloedcellen zoals dendritische cellen
en macrofagen starten de specifieke afweer. Na fagocytose en afbraak komen de
antigenen van de ziekteverwekkers op het celmembraan van de dendritische
cellen terecht, dit gebeurt met MHC-II-moleculen (alleen bij witte bloedcellen te
vinden). Door de antigenen van de ziekteverwekker is de dendritische cel een
antigeen presenterende cel (APC) geworden.
