National Institute for Health
and Environment
Ministry of Health, wellbeing and
sports
Staphylococcus aureus Infections
Including MRSA Infections and
Carriership Guideline
Notifiable disease group C
The laboratory and the treating physician must report this to the
infectious disease control physician of the GGD within 1 working day .
The GGD reports anonymously to the CIb in accordance with the Public
Health Act .
MRSA S aureus
Resume
Causative agent: Staphylococcus aureus (gram-positive bacteria), some
methicillin-resistant ( MRSA ).
Route of infection: Direct contact via the hands, aerogenic (skin
flakes, aerosols), secondary sources in the immediate vicinity.
Incubation period: Not nameable.
Contagious period: Not nameable. Contagiousness from carrier
status or infected persons.
Measures: Notification obligation C, in case of 2 or more cases of
MRSA infection outside the hospital and and Art. 26. Source and
, contact tracing on indication.
Symptoms : Carriership without symptoms. Skin infections. Invasive
infections. Toxin-mediated syndromes.
▶ Version management
Established LOI : November 20, 2018.
Guideline revised by Mrs. dr. MR Haverkate in collaboration with the working
group MRSA in public health care (see appendix 6 for working group
members). Diagnostics reviewed by: mr. Prof. JAJW Kluytmans ( NVMM
). Occupational health and safety paragraphs written by: mr. drs. RJ Naber and
mrs. ir. I. Sitters. Veterinary paragraphs written by: mrs. dr. EM Broens.
New and different in this guideline compared to the old guideline:
A clearer distinction has been made between S. aureus and MRSA , and
between carriership and infection.
Duidelijke afbakening van de doelgroep van deze richtlijn (alleen gericht op
de extramurale setting).
Onder ‘Verwekker’ is ook de aanwezigheid van het mecC-gen toegevoegd
als indicator voor MRSA.
Genetisch onderscheid tussen CA-MRSA en HA-MRSA toegevoegd.
Uitleg over LA-MRSA toegevoegd.
Bron- en contactonderzoek MRSA: indicaties toegevoegd waarbij ook bij
een enkel geval van dragerschap of infectie BCO geadviseerd wordt.
Indicaties toegevoegd waarbij ook bij een cluster van dragerschap BCO
geadviseerd wordt.
Vrijwillige melding van uitbraken van MRSA aan het SO-ZI/AMR
toegevoegd.
Bijlage 1: Maatregelen voor personen met MRSA-dragerschap in de
thuissituatie toegevoegd. Maatregelen voor werknemers met dragerschap
of infectie toegevoegd.
, Nieuwe bijlage 3 toegevoegd: Checklist voor plaatsing van een MRSA-
drager in een setting met kwetsbare personen die regelmatig het
ziekenhuis bezoeken
Juli 2019: bijlage 5 'MRSA-dragerschap bij huisartsen' toegevoegd.
Afbakening van deze richtlijn
Deze richtlijn behandelt zowel Staphylococcus aureus-infecties als infecties en
dragerschap met meticillineresistente S. aureus (MRSA). Deze richtlijn
behandelt met name infecties die buiten het ziekenhuis zijn ontstaan; dit zijn
vooral huidinfecties. S. aureus-voedselvergiftiging is geen infectie, maar een
intoxicatie en wordt daarom niet behandeld in deze richtlijn.
Het verspreidingsmechanisme van MRSA en de te nemen maatregelen
verschillen van andere bijzonder resistente micro-organismen (BRMO) en
aangezien de infecties veroorzaakt door MRSA gelijk zijn aan infecties door
meticillinegevoelige S. aureus, is MRSA opgenomen in deze richtlijn en is MRSA
geen onderdeel van de LCI-richtlijn BRMO.
Doelgroep
Deze richtlijn is bedoeld voor zorgmedewerkers die werkzaam zijn in de
extramurale setting. Adviezen en maatregelen voor zorgmedewerkers die
werken in ziekenhuizen, verpleeghuizen, woonzorgcentra en voorzieningen
voor kleinschalige woonvormen voor ouderen vallen buiten deze richtlijn en
staan beschreven in de WIP-richtlijnen. Wanneer thuiszorg geleverd wordt in
een woonzorgcentrum moet in overleg met de instelling besloten worden of
deze LCI-richtlijn of de WIP-richtlijn VWT gevolgd wordt.
Gehanteerde begrippen in deze richtlijn
(MR)SA-dragerschap: de bacterie is bij een persoon aanwezig. Men noemt
dit ook wel (MR)SA-kolonisatie. (MR)SA-dragerschap kan leiden tot een
infectie, maar dit hoeft niet het geval te zijn.
(MR)SA-infectie: betreft de infectie ten gevolge van (MR)SA. Bij infectie
heeft men ziekteverschijnselen zoals beschreven in de paragraaf ‘Ziekte en
Besmettelijkheid – Ziekteverschijnselen’.
, Ziekte & Besmettelijkheid
Verwekker
Het geslacht Staphylococcus omvat meer dan 20 soorten. S. aureus, S. epidermidis,
S. haemolyticus en S. saprophyticus worden bij de mens het meest geïsoleerd. Het
ziekmakende en verspreidende vermogen van een S. aureus-stam wordt
grotendeels bepaald door de aanwezigheid van virulentiefactoren, zoals de
exotoxinen Toxische Shock Syndroom Toxine-1 (TSST-1) en het Panton-
Valentine Leukocidine (PVL).
Exotoxinen
Het exotoxine TSST-1 is een superantigeen dat door aspecifieke activatie van
T-lymfocyten het Toxische Shock Syndroom veroorzaakt. PVL is een S. aureus-
exotoxine dat kan leiden tot abcederende en necrotiserende infecties van de
huid, subcutaan weefsel en de longen. De laatste jaren is wereldwijd, ook in
Nederland, vooral een toename te zien van infecties van de huid en weke
delen met PVL-positieve MRSA (meticillineresistentie S. aureus)-stammen. In
het algemeen is minder dan 5% van de S. aureus-stammen PVL-positief.
Echter, het merendeel van de S. aureus-stammen die geassocieerd zijn met
abcederende infecties die buiten het ziekenhuis zijn ontstaan, zijn PVL-
positief. In hoeverre het PVL-toxine zelf verantwoordelijk is voor de
bovengenoemde ziektebeelden is nog onduidelijk. Andere geassocieerde
toxines spelen eveneens een essentiële rol.
MRSA
Meticillineresistentie berust op de aanwezigheid van het mecA- of mecC-gen
in S. aureus. Deze genen coderen voor de productie van een gemodificeerd
penicillinebindend eiwit, het PBP-2a, dat een verminderde affiniteit
bewerkstelligt voor bètalactamantibiotica. Dit resulteert in een
ongevoeligheid voor bijna alle bètalactamantibiotica. Vermoed wordt dat het
mecA-gen afkomstig is van coagulasenegatieve stafylokokken en dat
overdracht van het mecA-gen slechts incidenteel optreedt. Mogelijk geldt
hetzelfde voor het mecC-gen. Het mecA- en mecC-gen komen wisselend tot
expressie, wat kan resulteren in verschillende minimale remmende
and Environment
Ministry of Health, wellbeing and
sports
Staphylococcus aureus Infections
Including MRSA Infections and
Carriership Guideline
Notifiable disease group C
The laboratory and the treating physician must report this to the
infectious disease control physician of the GGD within 1 working day .
The GGD reports anonymously to the CIb in accordance with the Public
Health Act .
MRSA S aureus
Resume
Causative agent: Staphylococcus aureus (gram-positive bacteria), some
methicillin-resistant ( MRSA ).
Route of infection: Direct contact via the hands, aerogenic (skin
flakes, aerosols), secondary sources in the immediate vicinity.
Incubation period: Not nameable.
Contagious period: Not nameable. Contagiousness from carrier
status or infected persons.
Measures: Notification obligation C, in case of 2 or more cases of
MRSA infection outside the hospital and and Art. 26. Source and
, contact tracing on indication.
Symptoms : Carriership without symptoms. Skin infections. Invasive
infections. Toxin-mediated syndromes.
▶ Version management
Established LOI : November 20, 2018.
Guideline revised by Mrs. dr. MR Haverkate in collaboration with the working
group MRSA in public health care (see appendix 6 for working group
members). Diagnostics reviewed by: mr. Prof. JAJW Kluytmans ( NVMM
). Occupational health and safety paragraphs written by: mr. drs. RJ Naber and
mrs. ir. I. Sitters. Veterinary paragraphs written by: mrs. dr. EM Broens.
New and different in this guideline compared to the old guideline:
A clearer distinction has been made between S. aureus and MRSA , and
between carriership and infection.
Duidelijke afbakening van de doelgroep van deze richtlijn (alleen gericht op
de extramurale setting).
Onder ‘Verwekker’ is ook de aanwezigheid van het mecC-gen toegevoegd
als indicator voor MRSA.
Genetisch onderscheid tussen CA-MRSA en HA-MRSA toegevoegd.
Uitleg over LA-MRSA toegevoegd.
Bron- en contactonderzoek MRSA: indicaties toegevoegd waarbij ook bij
een enkel geval van dragerschap of infectie BCO geadviseerd wordt.
Indicaties toegevoegd waarbij ook bij een cluster van dragerschap BCO
geadviseerd wordt.
Vrijwillige melding van uitbraken van MRSA aan het SO-ZI/AMR
toegevoegd.
Bijlage 1: Maatregelen voor personen met MRSA-dragerschap in de
thuissituatie toegevoegd. Maatregelen voor werknemers met dragerschap
of infectie toegevoegd.
, Nieuwe bijlage 3 toegevoegd: Checklist voor plaatsing van een MRSA-
drager in een setting met kwetsbare personen die regelmatig het
ziekenhuis bezoeken
Juli 2019: bijlage 5 'MRSA-dragerschap bij huisartsen' toegevoegd.
Afbakening van deze richtlijn
Deze richtlijn behandelt zowel Staphylococcus aureus-infecties als infecties en
dragerschap met meticillineresistente S. aureus (MRSA). Deze richtlijn
behandelt met name infecties die buiten het ziekenhuis zijn ontstaan; dit zijn
vooral huidinfecties. S. aureus-voedselvergiftiging is geen infectie, maar een
intoxicatie en wordt daarom niet behandeld in deze richtlijn.
Het verspreidingsmechanisme van MRSA en de te nemen maatregelen
verschillen van andere bijzonder resistente micro-organismen (BRMO) en
aangezien de infecties veroorzaakt door MRSA gelijk zijn aan infecties door
meticillinegevoelige S. aureus, is MRSA opgenomen in deze richtlijn en is MRSA
geen onderdeel van de LCI-richtlijn BRMO.
Doelgroep
Deze richtlijn is bedoeld voor zorgmedewerkers die werkzaam zijn in de
extramurale setting. Adviezen en maatregelen voor zorgmedewerkers die
werken in ziekenhuizen, verpleeghuizen, woonzorgcentra en voorzieningen
voor kleinschalige woonvormen voor ouderen vallen buiten deze richtlijn en
staan beschreven in de WIP-richtlijnen. Wanneer thuiszorg geleverd wordt in
een woonzorgcentrum moet in overleg met de instelling besloten worden of
deze LCI-richtlijn of de WIP-richtlijn VWT gevolgd wordt.
Gehanteerde begrippen in deze richtlijn
(MR)SA-dragerschap: de bacterie is bij een persoon aanwezig. Men noemt
dit ook wel (MR)SA-kolonisatie. (MR)SA-dragerschap kan leiden tot een
infectie, maar dit hoeft niet het geval te zijn.
(MR)SA-infectie: betreft de infectie ten gevolge van (MR)SA. Bij infectie
heeft men ziekteverschijnselen zoals beschreven in de paragraaf ‘Ziekte en
Besmettelijkheid – Ziekteverschijnselen’.
, Ziekte & Besmettelijkheid
Verwekker
Het geslacht Staphylococcus omvat meer dan 20 soorten. S. aureus, S. epidermidis,
S. haemolyticus en S. saprophyticus worden bij de mens het meest geïsoleerd. Het
ziekmakende en verspreidende vermogen van een S. aureus-stam wordt
grotendeels bepaald door de aanwezigheid van virulentiefactoren, zoals de
exotoxinen Toxische Shock Syndroom Toxine-1 (TSST-1) en het Panton-
Valentine Leukocidine (PVL).
Exotoxinen
Het exotoxine TSST-1 is een superantigeen dat door aspecifieke activatie van
T-lymfocyten het Toxische Shock Syndroom veroorzaakt. PVL is een S. aureus-
exotoxine dat kan leiden tot abcederende en necrotiserende infecties van de
huid, subcutaan weefsel en de longen. De laatste jaren is wereldwijd, ook in
Nederland, vooral een toename te zien van infecties van de huid en weke
delen met PVL-positieve MRSA (meticillineresistentie S. aureus)-stammen. In
het algemeen is minder dan 5% van de S. aureus-stammen PVL-positief.
Echter, het merendeel van de S. aureus-stammen die geassocieerd zijn met
abcederende infecties die buiten het ziekenhuis zijn ontstaan, zijn PVL-
positief. In hoeverre het PVL-toxine zelf verantwoordelijk is voor de
bovengenoemde ziektebeelden is nog onduidelijk. Andere geassocieerde
toxines spelen eveneens een essentiële rol.
MRSA
Meticillineresistentie berust op de aanwezigheid van het mecA- of mecC-gen
in S. aureus. Deze genen coderen voor de productie van een gemodificeerd
penicillinebindend eiwit, het PBP-2a, dat een verminderde affiniteit
bewerkstelligt voor bètalactamantibiotica. Dit resulteert in een
ongevoeligheid voor bijna alle bètalactamantibiotica. Vermoed wordt dat het
mecA-gen afkomstig is van coagulasenegatieve stafylokokken en dat
overdracht van het mecA-gen slechts incidenteel optreedt. Mogelijk geldt
hetzelfde voor het mecC-gen. Het mecA- en mecC-gen komen wisselend tot
expressie, wat kan resulteren in verschillende minimale remmende
