Samenvatting Protocol ERWD

Protocol ernstige rekenwiskunde problemen en dyscalculie

Hoofdstuk 1 Visie en uitgangspunten
1.1 Visie
Als de leerling op school komt is het de taak van de school om het onderwijs zo goed
mogelijk af te stemmen op de ontwikkeling en de mogelijkheden van die leerling.

1.2 Uitgangspunten
Uitgangspunten:
1. Functionele gecijferdheid
2. Ontwikkeling van rekenwiskundige concepten als fundament
3. Ieder kind is anders
4. Afstemming van het onderwijsaanbod op de onderwijsbehoeften van de leerling
5. Onderscheid tussen ernstige rekenwiskunde-problemen en dyscalculie
6. Vroegtijdige signalering en onderkenning
7. Diagnosticerend onderwijzen en handelingsgerichte diagnostiek
8. Resultaatgerichte begeleiding

Uitgangspunt 1: Functionele gecijferdheid
Algemene definitie van gecijferdheid:
Het vermogen van een individu om zich zelfstandig en adequaat te redden in situaties
waarin getallen, patronen en structuren een rol spelen.

Horizontaal mathematiseren:
De vertaalslag van een rekenwiskundig probleem in een praktische, functionele situatie
naar een rekenwiskundige activiteit.

Rekenen in dagelijkse leven:
 Geen losse rekenactiviteiten, maar altijd ingebed in een functionele situatie.
 Reken is een tool om in de maatschappij goed te kunnen functioneren.

Uitgangspunt 2: Ontwikkeling van rekenwiskundige concepten als fundament
Goede rekenwiskundige concepten zijn een noodzakelijke voorwaarde voor het
ontwikkelen en begrijpen van goede oplossingsprocedures.

Verticaal mathematiseren:
Het proces van toenemende formalisering, semantisering en conceptontwikkeling.

Uitgangspunt 3: Ieder kind is anders
Ieder kind bereikt de rekenwiskundige doelen op zijn eigen manier en in zijn eigen
tempo. Het onderwijs moet hierop afgestemd worden.

Rekenzwak:
Kinderen die gevoelig zijn voor het ontwikkeling van rekenwiskundeproblemen.

Uitgangspunt 4: Afstemming van het onderwijsaanbod op de onderwijsbehoeften
Goed rekenwiskunde-onderwijs:
Afgestemd zijn op de ontwikkeling van de individuele leerling. Elke stap bouwt voort op
eerder verworven inzichten, kennis en vaardigheden.

1

,Rekensterk:
Leerlingen met meer eigen kracht, zij zijn minder gevoelig voor een kleine misfits in de
afstemming.

Het van jongs af aan optimaal afstemmen op de onderwijsbehoeften kan belemmering of
stagnatie beperken of voorkomen.

Uitgangspunt 5: Onderscheid tussen ernstige rekenwiskunde-problemen en dyscalculie
Ernstige rekenwiskunde-problemen:
Ontstaan als er gedurende lange tijd onvoldoende afstemming wordt gerealiseerd van
onderwijsaanbod op onderwijsbehoefte van de leerling. De rekenontwikkeling
stagneert.

Dyscalculie:
Als ernstige rekenwiskunde-problemen ontstaan ondanks deskundige begeleiding en
pogingen tot afstemming en hardnekkig blijken.

In de praktijk is de grens tussen beiden moeilijk te trekken.

Uitgangspunt 6: Vroegtijdige signalering en onderkenning
Hoe eerder gesignaleerd wordt dat een leerling begeleiding nodig heeft om de
rekenwiskundige ontwikkeling te stimuleren, hoe eerder de school die begeleiding kan
bieden.

Vaak worden rekenwiskunde-problemen pas echt zichtbaar aan eind van groep 4/begin
groep 5.

Uitgangspunt 7: Diagnosticerend onderwijzen en handelingsgerichte diagnostiek
Diagnosticerend onderwijzen:
 Een manier van lesgeven die voortdurend inspeelt op wat de leerlingen doen en
zeggen.
 Er vindt een continu proces plaats van observeren, signaleren, analyseren,
registreren, interpreteren en afstemmen.

Uitgangspunt 8: Resultaatgerichte begeleiding
Individueel handelingsplan:
Hierin staan ontwikkelingsdoelen en rekenwiskundige doelen.

1.3 Doel; waar mogelijk preventie, waar nodig zorg
Doelen protocol:
 Het voorkomen van rekenwiskunde-problemen
 Het bieden van passende en effectieve begeleiding in situaties waar toch
problemen ontstaan
 Dat door deskundige en effectieve begeleiding alle leerlingen uiteindelijk een
passend en acceptabel niveau van functionele gecijferdheid bereiken.




2

, Hoofdstuk 2 Achtergronden, afbakening en plaatsbepaling
Leren:
 Is veranderen
 De ontwikkeling van kennis, inzicht, vaardigheid en houding.
 Ontstaat doordat de situatie waarin het kind verkeerd beïnvloed wordt door het
kind zelf of door zijn omgeving.
 Is altijd een interactief proces: leren door ervaring
 Het kind leert doordat zijn acties meestal direct leiden tot reacties van zijn
omgeving.

Dynamisch systeem:
 Een model om te beschrijven hoe de ene toestand verandert in de andere
toestand over een bepaald tijdsverloop.
 Iteratief karakter: het gedrag van het kind wordt bepaald door voorafgaand
gedrag van de ouder, leraar of medeleerlingen en wordt ook weer gevolgd door
gedrag van de ouder, leraar of medeleerlingen.

Vicieuze en virtuoze cirkel:




Hierin is te zien dat negatieve factoren elkaar beïnvloeden en tot negatieve effecten
leiden. Maar dat positieve effecten elkaar ook beïnvloeden en tot positieve effecten
leiden.

2.2 Ontwikkelingen binnen de neurowetenschappen
Numerosity (van Butterworth):
 Het gevoel voor het ontwikkelen van getalsystemen.
 Als bepaalde hersengebieden niet de juiste impulsen krijgen, kan het zijn dat het
gevoel voor numerosity ontbreekt of onvoldoende ontwikkelt.

Mental toolkit (van Dehaene):
 Hebben kinderen vanaf de geboorte voor het ontwikkelen van getalbegrip.
 Als deze onvolledig is of ontbreekt, spreekt hij van ontwikkelingsdyscalculie.

Triple code (van Dehaene):
 Het representeren van hoeveelheden
 Het benoemen van hoeveelheden
 Hoeveelheden in combinatie met getallensysteem



3