Geschiedenis, context Republiek der Zeven Verenigde
Nederlanden
De christelijke Kerk in West-Europa valt uiteen
In 1568 kwamen de Nederlanden in opstand tegen de Spaanse overheersers. Het Spaanse rijk werd
bestuurd door Filips II die zijn vader Karel V in 1555 was opgevolgd.
Voor een overzicht van de Nederlanden in de tijd voor Karel V zie contextenboek blz. 28
Groeiende kritiek op de katholieke Kerk rond 1500
Een verschil van mening over het geloof leidde aan het begin van de 16de eeuw tot een scheuring
binnen de katholieke Kerk. Critici als de Nederlander Erasmus wilden misbruiken zoals de
aflaathandel in de katholieke Kerk afschaffen. Andere critici besloten zich van de katholieke Kerk af
te scheiden en een nieuwe kerk op te richten. Zij worden hervormers genoemd en hun beweging de
Hervorming of Reformatie. Omdat de nieuwe kerken die werden gesticht, voortkwamen uit protest
tegen de katholieke kerk, worden die kerken protestants genoemd.
De hervormers Luther (het lutheranisme) en Calvijn (het calvinisme) kregen de grootste aanhang.
De kritiek van Luther
- De machtsaanspraken en zelfgemaakte wetten en regels van de rooms-katholieke kerk
waren onterecht
- Alleen de bijbel was richtinggevend. Iedereen moest daarom de bijbel kunnen lezen in de
eigen volkstaal
- Volgens Luther kwam men niet in de hemel door goede werken te doen en door de kerk geld
te betalen, maar door in god te geloven
- Omdat er niets in de bijbel stond over het pausschap, het celibaat, veel sacramenten, de
heiligenverering en de kloosterorden wilde Luther deze afschaffen
Luther vatte zijn kritiek samen in 95 stellingen die hij in 1517 op de deur van de kerk van
Wittenberg spijkerde. Karel V wilde het katholicisme in zijn gebieden handhaven en daagde
Luther voor de Rijksdag. Dit was een vergadering van de vorsten van het Duitse rijk en de
keizer over zaken die voor het hele rijk van belang waren. Luther kreeg een vrijgeleide en
verscheen in 1521 voor de Rijksdag in Worms. Hij weigerde echter iets te herroepen en werd
vogelvrij verklaard (Edict van Worms). Luther kreeg echter bescherming van de vorst van
Saksen.
De Duitse vorsten steunden het lutheranisme omdat:
- Zij werden het hoofd van de kerk
- Ze konden de kloosters sluiten en de bezittingen van de kloosters overnemen
- Volgens het lutheranisme moesten onderdanen de vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst
zich slecht gedroeg
Bij de Vrede van Augsburg in 1555 werd afgesproken dat de vorst voortaan het geloof van zijn
onderdanen bepaalde. Voor Karel V was dit een enorme nederlaag.
Verschillen tussen het lutheranisme en het calvinisme
- Bij de lutheranen is de vorst het hoofd van de kerk. Bij de calvinisten bestuurt iedere
gemeente zichzelf door een raad van gekozen ouderlingen
- Anders dan de lutheranen mogen calvinisten tegen hun vorst in verzet komen, als deze
handelt tegen ‘Gods gebod’
Nederlanden
De christelijke Kerk in West-Europa valt uiteen
In 1568 kwamen de Nederlanden in opstand tegen de Spaanse overheersers. Het Spaanse rijk werd
bestuurd door Filips II die zijn vader Karel V in 1555 was opgevolgd.
Voor een overzicht van de Nederlanden in de tijd voor Karel V zie contextenboek blz. 28
Groeiende kritiek op de katholieke Kerk rond 1500
Een verschil van mening over het geloof leidde aan het begin van de 16de eeuw tot een scheuring
binnen de katholieke Kerk. Critici als de Nederlander Erasmus wilden misbruiken zoals de
aflaathandel in de katholieke Kerk afschaffen. Andere critici besloten zich van de katholieke Kerk af
te scheiden en een nieuwe kerk op te richten. Zij worden hervormers genoemd en hun beweging de
Hervorming of Reformatie. Omdat de nieuwe kerken die werden gesticht, voortkwamen uit protest
tegen de katholieke kerk, worden die kerken protestants genoemd.
De hervormers Luther (het lutheranisme) en Calvijn (het calvinisme) kregen de grootste aanhang.
De kritiek van Luther
- De machtsaanspraken en zelfgemaakte wetten en regels van de rooms-katholieke kerk
waren onterecht
- Alleen de bijbel was richtinggevend. Iedereen moest daarom de bijbel kunnen lezen in de
eigen volkstaal
- Volgens Luther kwam men niet in de hemel door goede werken te doen en door de kerk geld
te betalen, maar door in god te geloven
- Omdat er niets in de bijbel stond over het pausschap, het celibaat, veel sacramenten, de
heiligenverering en de kloosterorden wilde Luther deze afschaffen
Luther vatte zijn kritiek samen in 95 stellingen die hij in 1517 op de deur van de kerk van
Wittenberg spijkerde. Karel V wilde het katholicisme in zijn gebieden handhaven en daagde
Luther voor de Rijksdag. Dit was een vergadering van de vorsten van het Duitse rijk en de
keizer over zaken die voor het hele rijk van belang waren. Luther kreeg een vrijgeleide en
verscheen in 1521 voor de Rijksdag in Worms. Hij weigerde echter iets te herroepen en werd
vogelvrij verklaard (Edict van Worms). Luther kreeg echter bescherming van de vorst van
Saksen.
De Duitse vorsten steunden het lutheranisme omdat:
- Zij werden het hoofd van de kerk
- Ze konden de kloosters sluiten en de bezittingen van de kloosters overnemen
- Volgens het lutheranisme moesten onderdanen de vorst altijd gehoorzamen, ook als de vorst
zich slecht gedroeg
Bij de Vrede van Augsburg in 1555 werd afgesproken dat de vorst voortaan het geloof van zijn
onderdanen bepaalde. Voor Karel V was dit een enorme nederlaag.
Verschillen tussen het lutheranisme en het calvinisme
- Bij de lutheranen is de vorst het hoofd van de kerk. Bij de calvinisten bestuurt iedere
gemeente zichzelf door een raad van gekozen ouderlingen
- Anders dan de lutheranen mogen calvinisten tegen hun vorst in verzet komen, als deze
handelt tegen ‘Gods gebod’
