Orthopedagogiek. Ontwikkelingen, theoreën en modellen.
A.J.J.M. Ruijssenaars, P.M. van de Bergh & J.M.L. van Drenth
Hoofdstuk 1 Inleiding
1.1. De orthopedagogiek als discipline
Orthopedagogische kennis kenmerkt zich door het pedagogische gezichtspunt op problematische
situaties. Pedagogische wetenschap bestudeert opvoeding, onderwijs en hulpverlening aan kinderen
en jeugdigen.
In de pedagogiek, anders dan in de psychologie is sprake van een normatief gerechtvaardigde
visie op pedagogische wenselijk doelen. Er is dus een visie of idee over wat wenselijk is in de
opvoeding en over wat en hoe dit moet gebeuren.
Mogelijke uitgangspunten
Empirische wetenschap (natuurwetenschappelijk model): Theorievorming ter verklaring van
problemen of tenminste het beschrijven van factoren die de opvoeding/onderwijs doen
stagneren. Werkers moeten zelf de vertaalslag maken naar de toepassing (diagnostiek en
interventie) maken.
Praktische handelingsgerichte wetenschap: naast empirische kennis gaat het ook om kunde.
Dus ook vaardigheden zijn nodig om problemen aan te pakken. Dit moet rationeel (logische.
Systematische, navolgbaar) te verantwoorden zijn. Een goed ontwikkelde sociale
technologie: systematische toepassing van georganiseerde sociale kennis.
Orthopedagogiek is geen statische discipline, maar dynamisch.
1.2. Theoretische reflectie op praktische problemen
Elke theorie levert een ander licht op hoofd en bijzaken. Een kind met een verstandelijke beperking is
niet alleen een medisch of orthopedagogische probleem. Ze moeten vanuit verschillende disciplines
benaderd worden.
Denken over syndromen in entiteiten: een stoornis is opzichzelfstaand, stabiel en
onveranderbaar denken dat ontwikkelingsstoornissen een biologische oorzaak hebben.
De ontwikkeling van:
- Leertheorie: behaviorisme
- Emancipatie van de persoon: door weinig te verachten worden mensen met een
verstandelijke beperking niet uitgedaagd om zich te ontwikkelen
- Ouders gaan de waarde van opvoeding benadrukken.
…heeft geleid tot een nieuw model: integratie en het recht op anders te zijn.
Beleid wordt uitgevoerd door beïnvloeding van op dat moment wetenschappelijke inzichten, maar
ook andersom beïnvloed beleid de context waarbinnen de orthopedagogiek actief is. Paradigma’s
kunnen naast elkaar blijven bestaan en elk vanuit hun invalshoek vruchtbaar zijn. Net als
verschillende disciplines.
De ontwikkelingen in de maatschappij plaatst de orthopedagogiek voor nieuwe vraagstellingen.
Telkens zal gekeken moeten worden naar een passend kader.
Vervolgens is de vraag op welke gebieden van de orthopedagoog een specifieke professionele
inbreng verwacht mag worden. Welke theoretische kaders heeft de orthopedagogiek beschikbaar en
hoe kunnen die gebruikt worden om door onderzoek nieuwe inzichten en interventievaardigheden te
realiseren? In hoeverre moet er met andere disciplines worden samengewerkt. Impliciet is daarbij de
A.J.J.M. Ruijssenaars, P.M. van de Bergh & J.M.L. van Drenth
Hoofdstuk 1 Inleiding
1.1. De orthopedagogiek als discipline
Orthopedagogische kennis kenmerkt zich door het pedagogische gezichtspunt op problematische
situaties. Pedagogische wetenschap bestudeert opvoeding, onderwijs en hulpverlening aan kinderen
en jeugdigen.
In de pedagogiek, anders dan in de psychologie is sprake van een normatief gerechtvaardigde
visie op pedagogische wenselijk doelen. Er is dus een visie of idee over wat wenselijk is in de
opvoeding en over wat en hoe dit moet gebeuren.
Mogelijke uitgangspunten
Empirische wetenschap (natuurwetenschappelijk model): Theorievorming ter verklaring van
problemen of tenminste het beschrijven van factoren die de opvoeding/onderwijs doen
stagneren. Werkers moeten zelf de vertaalslag maken naar de toepassing (diagnostiek en
interventie) maken.
Praktische handelingsgerichte wetenschap: naast empirische kennis gaat het ook om kunde.
Dus ook vaardigheden zijn nodig om problemen aan te pakken. Dit moet rationeel (logische.
Systematische, navolgbaar) te verantwoorden zijn. Een goed ontwikkelde sociale
technologie: systematische toepassing van georganiseerde sociale kennis.
Orthopedagogiek is geen statische discipline, maar dynamisch.
1.2. Theoretische reflectie op praktische problemen
Elke theorie levert een ander licht op hoofd en bijzaken. Een kind met een verstandelijke beperking is
niet alleen een medisch of orthopedagogische probleem. Ze moeten vanuit verschillende disciplines
benaderd worden.
Denken over syndromen in entiteiten: een stoornis is opzichzelfstaand, stabiel en
onveranderbaar denken dat ontwikkelingsstoornissen een biologische oorzaak hebben.
De ontwikkeling van:
- Leertheorie: behaviorisme
- Emancipatie van de persoon: door weinig te verachten worden mensen met een
verstandelijke beperking niet uitgedaagd om zich te ontwikkelen
- Ouders gaan de waarde van opvoeding benadrukken.
…heeft geleid tot een nieuw model: integratie en het recht op anders te zijn.
Beleid wordt uitgevoerd door beïnvloeding van op dat moment wetenschappelijke inzichten, maar
ook andersom beïnvloed beleid de context waarbinnen de orthopedagogiek actief is. Paradigma’s
kunnen naast elkaar blijven bestaan en elk vanuit hun invalshoek vruchtbaar zijn. Net als
verschillende disciplines.
De ontwikkelingen in de maatschappij plaatst de orthopedagogiek voor nieuwe vraagstellingen.
Telkens zal gekeken moeten worden naar een passend kader.
Vervolgens is de vraag op welke gebieden van de orthopedagoog een specifieke professionele
inbreng verwacht mag worden. Welke theoretische kaders heeft de orthopedagogiek beschikbaar en
hoe kunnen die gebruikt worden om door onderzoek nieuwe inzichten en interventievaardigheden te
realiseren? In hoeverre moet er met andere disciplines worden samengewerkt. Impliciet is daarbij de
