Samenvatting economie HAVO domein H+I

H1. Inkomen en verdienen
Productiefactor Beloning / vorm van inkomen
-arbeid  loon
-kapitaal  rente, huur
-natuur  pacht
-ondernemerschap  winst
Productiewaarde berekenen via opbrengstenkant & kostenkant
 Toegevoegde waarde of productiewaarde: waarde die door de producent wordt
toegevoegd aan ingekochte grond- en hulpstoffen
-Toegevoegde waarde = productiewaarde = inkomen
-Toegevoegde waarde = omzet – inkoop grondstoffen
 de toegevoegde waarde bestaat dus uit lonen, rente, huur, winst, pacht = kosten die
ook bij de productie van een product horen naast de grondstoffen die worden gebruikt

Resultatenrekening
Kosten Opbrengsten
Inkoop grond- en hulpstoffen Omzet
Lonen
Rente
Huur Primaire inkomen
Winst
Pacht

Onderscheid maken tussen de verschillende inkomenscategorieën
 Primaire inkomen: inkomen verdiend door deelname aan het productieproces,
loon, rente, huur, winst en pacht zijn deze inkomens
-hierover moet nog belasting & sociale premies worden betaald
 Overdrachtsinkomens: inkomen zonder deelname aan productieproces, uitkeringen die
komen uit belasting & sociale premies die over primaire inkomen worden betaald
 Secundaire inkomen: besteedbaar inkomen, primair inkomen na betaling van
inkomstenbelasting en sociale premies
Primaire inkomen
- inkomstenbelasting en sociale premies
+ sociale uitkeringen en subsidies/toeslagen
= secundaire inkomen (= besteedbaar inkomen)

 Bedrijfskolom: proces van productie, begin bij oerproducent die grondstoffen fabrikeert
tot de detailhandel waarbij het eindproduct wordt verkocht, in de tussentijd wordt de
toegevoegde waarde toegevoegd aan de grondstoffen en maakt het het product.
De productiewaarde berekenen met behulp van gegevens uit de bedrijfskolom
Begin: oerproducent met de grondstoffen
 toevoegen van productiefactoren; arbeid, kapitaal, natuur & ondernemerschap maken
van de grondstoffen het uiteindelijke product
-Productiewaarde/toegevoegde waarde: kosten van toevoegen van productiefactoren

De productie van de overheid via de ambtenarensalarissen berekenen
Niet-commerciële bedrijven kopen vrijwel geen goederen en diensten op de markt
 berekening van omzet – kosten van ingekochte goederen en diensten = niet mogelijk
Oplossing: loon als beloning voor productiefactor arbeid = toegevoegde waarde = productie
Dus productie niet-commerciële bedrijven = loon




1

, De relatie beschrijven tussen het bbp en de toegevoegde waarde
Toegevoegde waarde = loon, rente, huur, winst, pacht, (van 1 bedrijf)
 bruto binnenlands product: toegevoegde waarde van alle bedrijven in een land
(commercieel of niet-commercieel) bij elkaar opgeteld

Uitleggen waarom het nationaal inkomen gelijk is aan het bruto binnenlands product
BBP = BBI (= bruto binnenlands inkomen = nationaal inkomen)
-BBP: alle toegevoegde waarde in een land bij elkaar opgeteld
-BBI: alle inkomens (loon, rente, huur, winst en pacht) in een land bij elkaar opgeteld
Toegevoegde waarde = inkomsten, inkomsten = loon, rente, huur, winst en pacht

Het bruto binnenlands inkomen berekenen door de primaire inkomens bij elkaar op te
tellen (subjectieve methode)
BBI = inkomens van KANO (= kapitaal, arbeid, natuur & ondernemerschap) + afschrijvingen

Het bruto binnenlands product berekenen door de toegevoegde waarden van
bedrijven bij elkaar op te tellen (objectieve methode)
BBP = alle toegevoegde waarden (= omzet – inkoop grondstoffen) bij elkaar optellen

 Nominaal inkomen: inkomen gemeten in geld
 Reëel inkomen: = koopkracht, hoeveelheid goederen die je van je inkomen kan kopen
-afhankelijk van de inflatie
De koopkrachtverandering berekenen
percentage van verandering = nieuw / oud x 100% - 100
indexcijfers: om verandering in koopkracht te berekenen

indexcijfer = prijs volgend jaar / prijs basisjaar x 100
of percentage + 100

RIC = indexcijfer reëel inkomen RIC = NIC / PIC x 100
NIC = indexcijfer nominaal inkomen NIC = RIC x PIC / 100
PIC = prijsindexcijfer PIC = NIC / RIC x 100

 Welvaart: mate waarin mensen in hun behoefte kunnen voorzien
 BBP: afhankelijk van het aantal inwoners
 landen met veel inwoners hebben een hoger BBP dan landen met weinig inwoners.
 zegt niks over prijsniveau binnen een land
 BBP per inwoner: bruto binnenlands product / aantal inwoners
 is een gemiddelde, landen met een arme meerderheid en een kleine rijke minderheid
zullen een hoger BBP per inwoner hebben wat dan niet klopt met de daadwerkelijke
situatie in dat land.
 zegt niks over prijsniveau binnen een land
 Reëel BBP per inwoner: koopkracht van het inkomen binnen een land per inwoner
 kan economische groei/daling weergeven
 zegt niks over verdeling van inkomen tussen arm en rijk




2