Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Burgerlijk Recht 2
Collegeaantekeningen
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Inhoud
Burgerlijk Recht Week 1 HC A (14-11-2016, Vertegenwoordiging) ......................................................... 4
Verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht ........................................................................ 4
Vertegenwoordiging............................................................................................................................. 4
Volmacht .............................................................................................................................................. 4
Ontoereikende volmacht/onbevoegdheid .......................................................................................... 5
Lastgeving ............................................................................................................................................. 5
Burgerlijk Recht Week 1 HC B (16-11-2016, Algemene Voorwaarden) ................................................... 6
Contractsvrijheid .................................................................................................................................. 6
Beperkingen in de mogelijkheden van algemene voorwaarden ......................................................... 6
Wettelijke regeling algemene voorwaarden ....................................................................................... 7
Toetsing van de Algemene Voorwaarden: stappenplan ...................................................................... 7
Toetsing van exoneratiebedingen........................................................................................................ 8
Burgerlijk Recht Week 2 HC A (21-11-2016, Toerekening) ...................................................................... 9
Toerekening ex art. 6:75 ...................................................................................................................... 9
Burgerlijk Recht Week 2 HC B (23-11-2016, Blijvende onmogelijkheid en verzuim) ............................ 11
Opties schuldeiser bij tekortkoming schuldenaar ............................................................................. 11
Ingebrekestelling ex art. 6:81 e.v. en blijvende onmogelijkheid ....................................................... 11
Verzuim (alternatieven) ..................................................................................................................... 11
Burgerlijk Recht Week 3 HC A (28-11-2016, Ontbinding en opschorting) ............................................. 13
Opschorting en ontbinding ................................................................................................................ 13
Burgerlijk Recht Week 3 HC B (30-11-2016, Bevrijdende verjaring) ..................................................... 16
Verval en verjaring ............................................................................................................................. 16
Bevrijdende verjaring Algemeen ........................................................................................................ 16
Stuiting en verlenging ........................................................................................................................ 17
Art. 3:310 (verjaring rechtsvordering tot schadevergoeding) ........................................................... 17
Burgerlijk Recht Week 4 HC A (5-12-2016, Overeenkomsten en derden)............................................. 19
Derdenweking exoneratiebedingen................................................................................................... 19
Profiteren wanprestatie ..................................................................................................................... 19
Samenhangende rechtsverhoudingen ............................................................................................... 20
Burgerlijk Recht Week 4 HC B (7-12-2016, Overdracht, beschikkingsbevoegdheid, levering en
(voorwaardelijke) titel) .......................................................................................................................... 20
Verkrijging en verlies van goederen................................................................................................... 20
Beschikkingsbevoegdheid .................................................................................................................. 21
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Levering .............................................................................................................................................. 21
Geldige titel ........................................................................................................................................ 21
Verboden titels ................................................................................................................................... 22
Burgerlijk Recht Week 5 HC A (12-12-2016, levering van registergoederen en derdenbescherming) . 23
Registergoederen ............................................................................................................................... 23
Openbare registers............................................................................................................................. 23
Levering van registergoederen .......................................................................................................... 23
Discrepanties tussen titel en levering ................................................................................................ 24
Werking openbare registers............................................................................................................... 24
Derdenbescherming ........................................................................................................................... 24
Burgerlijk Recht Week 5 HC B (14-12-2016, levering (bij voorbaat) van roerende zaken en
derdenbescherming) .............................................................................................................................. 25
Zaken .................................................................................................................................................. 25
Levering van roerende zaken in de macht van de vervreemder ....................................................... 25
Levering in geval van eigendomsvoorbehoud ................................................................................... 25
Levering roerende zaken die niet in de macht zijn van de vervreemder .......................................... 25
Derdenbescherming hoofdlijnen ....................................................................................................... 26
Levering bij voorbaat ......................................................................................................................... 26
Meervoudige levering bij voorbaat .................................................................................................... 26
Burgerlijk Recht Week 6 HC A (19-12-2016, levering (bij voorbaat) van vorderingsrechten en
derdenbescherming ............................................................................................................................... 26
Burgerlijk Recht Week 6 HC B (21-12-2016, Gemeenschap) ................................................................. 28
Gemeenschap..................................................................................................................................... 28
Ontstaan en interne betrekkingen ..................................................................................................... 28
Beheersregeling ................................................................................................................................. 29
Beschikken over aandelen ................................................................................................................. 29
Bijzondere gemeenschappen ............................................................................................................. 29
Verdeling van de gemeenschap ......................................................................................................... 30
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Burgerlijk Recht Week 1 HC A (14-11-2016, Vertegenwoordiging)
Verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht
Er bestaan belangrijke verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht. Ten eerste staat in het
goederenrecht de relatie tussen persoon en goed centraal, terwijl in het verbintenissenrecht de relatie
tussen personen centraal staat. Hiermee hangt samen dat het goederenrecht zich kenmerkt door
absolute rechten (op goederen), die iedereen moet respecteren, terwijl het verbintenissenrecht zich
kenmerkt door relatieve rechten jegens personen, die alleen gelding hebben jegens die personen
(relatieve rechten). Ook staan in beide rechtsgebieden verschillende beginselen centraal. In het
goederenrecht speelt rechtszekerheid een grote rol, terwijl in het verbintenissenrecht autonomie en
vertrouwen centraal staat. Hiermee hangt samen dat goederenrecht dwingend recht is, terwijl
verbintenissenrecht hoofdzakelijk regelend recht is, waaroor het goederenrecht zich kenmerkt door
(verplichte) vormvoorschriften en verbintenissenrecht door consensualisme (art. 3:37). In het
verbintenissenrecht prevaleert de efficiëntie boven de rechtszekerheid. Omdat het goederenrecht
dwingend is, is het een gesloten systeem: alle goederenrechtelijke rechten staan limitatief in de wet
(art. 3:81). Het verbintenissenrecht is daarentegen (half)open (art. 6:1): verbintenissen moeten uit de
wet ‘voortvloeien’, dat wil zeggen volgen uit het wettelijk systeem. Tot slot valt hiermee samen dat
goederenrecht gedetailleerde normen kent, terwijl het verbintenissenrecht open normen kent die door
de rechter kunnen worden ingevuld (art. 6:2, 162 en 248).
Vertegenwoordiging
Vertegenwoordiging (tussenpersoon) is het verrichten van rechtshandelingen met een derde
(wederpartij) door de vertegenwoordiger voor rekening van de vertegenwoordigde (achterman,
principaal). De tussenpersoon valt er dus in de rechtsverhouding tussenuit en de rechtshandeling komt
tot stand tussen principaal en wederpartij. Voordelen hiervan zijn efficiëntie en geen risico's als de
vertegenwoordiger failliet gaat (het gaat immers om beschikkingsbevoegdheid van de achterman).
Vertegenwoordiging heeft alleen betrekking op rechtshandelingen en niet feitelijke handelingen.
Vertegenwoordiging wordt onderscheiden in:
Directe vertegenwoordiging: hierbij handelt de tussenpersoon in naam van de achterman en
zijn de achterman en de derde partij bij de overeenkomst en wordt eventueel aan de achterman
geleverd (in het BW wordt met vertegenwoordiging directe vertegenwoordiging bedoeld);
Indirecte vertegenwoordiging: hierbij handelt de tussenpersoon in eigen naam, maar voor
rekening van de achterman. Hierbij zijn de tussenpersoon en de wederpartij partij bij de
overeenkomst en levering geschiedt eventueel aan de tussenpersoon, waarna deze het goed
voor de achterman gaat houden (art. 3:110). Het goed komt niet in het vermogen van de
tussenpersoon. Deze vorm van vertegenwoordiging kent als voordeel dat de achterman
anoniem kan blijven
Volmacht
Volmacht is de bevoegdheid om in naam van een ander rechtshandelingen te verrichten (art. 3:60 lid
1). Volmacht is een bijzondere vorm van vertegenwoordiging, maar de bepalingen worden ook op
andere vormen van vertegenwoordiging van overeenkomstige toepassing verklaard (art. 3:78 en 79),
voor zover voor andere contexten geen lex specialis geldt. Volmacht kan uitdrukkelijk of stilzwijgend
worden verleend (art. 3:61 lid 1) en eindigt onder meer bij overlijden van de volmachtgever (art. 3:72,
zie voor derdenbescherming art. 3:76 lid 1). Bij het ontstaan van de volmacht speelt de
wilsvertrouwensleer een rol (art. 3:33 en 35), aan de hand waarvan moet worden vastgesteld of een
rechtshandeling is tot stand gekomen en zo ja, in wiens naam (tussen wie) en voor wiens rekening.
Niet alleen de vraag naar het ontstaan van een rechtshandeling, maar ook naar het bestaan van
volmacht moet dus worden beantwoord aan de hand van art. 3:33 jo. 35 (zie ook art. 3:61 lid 1). Wel is
er een vermoeden dat iemand voor zichzelf optreedt (hierop zijn uitzonderingen). Het hangt erg van de
omstandigheden van het geval of architecten, deurwaarders, advocaten en makelaars
vertegenwoordigers zijn. Architecten en makelaars zijn in beginsel niet vertegenwoordigingsbevoegd.
Advocaten zijn ook niet zonder meer bevoegd tot schikking.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Volmachtverlening is een eenzijdige rechtshandeling, maar de gevolmachtigde kan de
volmachtverlening opzeggen, hoewel hij ook gewoon niks kan doen en aldus weigeren. De
volmachtgever kan de rechtshandelingen waarvoor hij een volmacht heeft verleend ook zelf nog
verrichten (volmacht heeft geen privatieve werking). De gevolmachtigde is zoals gezegd niet verplicht
gebruik te maken van de volmacht. Een minderjarige en een curandus kan zelf wel optreden als
gevolmachtigde, niet als volmachtgever. Curatele beëindigt de volmacht (art. 3:72). Een
gevolmachtigde kan zijn volmacht niet zonder toestemming van de volmachtgever doorgeven
(autonomiebeginsel). Uiteindelijk zal de gevolmachtigde de identiteit van de achterman wel moeten
onthullen (hoewel rechtshandelingen voor 'een nader te noemen meester' mogelijk zijn (art. 3:76)).
Ontoereikende volmacht/onbevoegdheid
Interessant is het geval waarin de tussenpersoon onbevoegd optreedt in naam en/of voor rekening
van/voor de achterman, in welk geval sprake is van onbevoegde vertegenwoordiging. Indien er geen of
een ontoereikende volmacht bestaat, is de achterman in beginsel niet gebonden (art. 3:66 lid 1). Toch
kan art. 3:61 lid 2 bescherming bieden aan de wederpartij. Kan de wederpartij aan art 3:61 lid 2
bescherming ontlenen, dan is de achterman toch gebonden. In dat geval moet de derde in
gerechtvaardigd vertrouwen hebben verkeerd dat er een (toereikende) volmacht was (vgl. art. 3:33 en
35). Bovendien moet dit vertrouwen berusten op een verklaring of gedraging van de achterman
(toedoen-beginsel), hoewel dit principe niet te strikt moet worden opgevat (ook kan bescherming
worden geboden indien het vertrouwen voor risico komt van de achterman, zonder dat door zijn
toedoen het vertrouwenbij de wederpartij is ontstaan). Ook indien de achterman (mede)
verantwoordelijk is voor het ontstaan of voortbestaan van een situatie waarin de derde mocht
aannemen dat de tussenpersoon bevoegd was kan sparake zijn van bescherming ex art. 3:61 lid 2. Dit
is evenzeer het geval indien de achterman krachtens art. 3:69 de (onbevoegd verrichte)
rechtshandeling van de tussenpersoon bekrachtigt. Bekrachtiging werkt ex tunc, met terugwerkende
kracht dus, maar heeft geen werking in het geval van art. 3:69 lid 3. Bekrachtiging is vormvrij,
waardoor deze ook stilzwijgend tot stand kan komen (art. 3:69 jo. 37).
In het geval er geen of een ontoereikende volmacht was, is de achterman dus niet gebonden (art. 3:66
lid 1), tenzij sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen van de derde met toedoen of risico van de
achterman (art. 3:61 lid 2) of bekrachtiging (art. 3:69). Is ook van gerechtvaardigd vertrouwen of
bekrachtiging geen sprake, dan is de pseudo-gevolmachtigde aansprakelijk op grond van art. 3:70 lid
1: de gevolmachtigde staat jegens de wederpartij in voor het bestaan en de omvang van de volmacht.
De pseudo-gevolmachtigde is aansprakelijk voor het positieve contractsbelang, waarvoor de situatie
waarin wel een overeenkomst tot stand zou zijn gekomen als uitgangspunt moet worden genomen.
Deze vorm van aansprakelijkheid moet overigens worden onderscheiden van de aansprakelijkheid van
een ex-gevolmachtigde ex art. 3:76 lid 2. Aansprakelijkheid van de achterman kan eventueel uit art.
6:170 voortvloeien, maar daarvoor is vereist dat een onrechtmatige daad door een
werknemer/tussenpersoon is begaan en onbevoegd handelen in naam van een ander is niet zonder
meer onrechtmatig. Is er wel een onrechtmatige daad begaan, dan is de achterman alleen aansprakelijk
voor het negatieve contractsbelang, waarbij (anders dan ex art. 3:70 lid 1) de situatie waarin de
onrechtmatige daad niet had plaatsgevonden als uitgangspunt moet worden genomen. De
ondergeschikte ex art. 6:170 is op grond van lid 3 alleen draagplichtig in de schade bij opzet of
bewuste roekeloosheid.
Lastgeving
Lastgeving is een overeenkomst van opdracht waarbij de lasthebber zich verbindt om
rechtshandelingen te verrichten voor rekening van de lastgever (art. 7:414 lid 1). De lasthebber kan
handelen in naam van de lastgever (directe vertegenwoordiging), maar ook in eigen naam en voor
rekening van de lastgever (indirecte vertegenwoordiging), zie lid 2. Net als volmacht is de lastgeving
dus ook een vorm van vertegenwoordiging, maar de vorenbesproken bepalingen over volmacht
hebben door de schakelbepalingen ex art. 3:78 en 79 een grotere reikwijdte.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
Burgerlijk Recht 2
Collegeaantekeningen
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Inhoud
Burgerlijk Recht Week 1 HC A (14-11-2016, Vertegenwoordiging) ......................................................... 4
Verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht ........................................................................ 4
Vertegenwoordiging............................................................................................................................. 4
Volmacht .............................................................................................................................................. 4
Ontoereikende volmacht/onbevoegdheid .......................................................................................... 5
Lastgeving ............................................................................................................................................. 5
Burgerlijk Recht Week 1 HC B (16-11-2016, Algemene Voorwaarden) ................................................... 6
Contractsvrijheid .................................................................................................................................. 6
Beperkingen in de mogelijkheden van algemene voorwaarden ......................................................... 6
Wettelijke regeling algemene voorwaarden ....................................................................................... 7
Toetsing van de Algemene Voorwaarden: stappenplan ...................................................................... 7
Toetsing van exoneratiebedingen........................................................................................................ 8
Burgerlijk Recht Week 2 HC A (21-11-2016, Toerekening) ...................................................................... 9
Toerekening ex art. 6:75 ...................................................................................................................... 9
Burgerlijk Recht Week 2 HC B (23-11-2016, Blijvende onmogelijkheid en verzuim) ............................ 11
Opties schuldeiser bij tekortkoming schuldenaar ............................................................................. 11
Ingebrekestelling ex art. 6:81 e.v. en blijvende onmogelijkheid ....................................................... 11
Verzuim (alternatieven) ..................................................................................................................... 11
Burgerlijk Recht Week 3 HC A (28-11-2016, Ontbinding en opschorting) ............................................. 13
Opschorting en ontbinding ................................................................................................................ 13
Burgerlijk Recht Week 3 HC B (30-11-2016, Bevrijdende verjaring) ..................................................... 16
Verval en verjaring ............................................................................................................................. 16
Bevrijdende verjaring Algemeen ........................................................................................................ 16
Stuiting en verlenging ........................................................................................................................ 17
Art. 3:310 (verjaring rechtsvordering tot schadevergoeding) ........................................................... 17
Burgerlijk Recht Week 4 HC A (5-12-2016, Overeenkomsten en derden)............................................. 19
Derdenweking exoneratiebedingen................................................................................................... 19
Profiteren wanprestatie ..................................................................................................................... 19
Samenhangende rechtsverhoudingen ............................................................................................... 20
Burgerlijk Recht Week 4 HC B (7-12-2016, Overdracht, beschikkingsbevoegdheid, levering en
(voorwaardelijke) titel) .......................................................................................................................... 20
Verkrijging en verlies van goederen................................................................................................... 20
Beschikkingsbevoegdheid .................................................................................................................. 21
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Levering .............................................................................................................................................. 21
Geldige titel ........................................................................................................................................ 21
Verboden titels ................................................................................................................................... 22
Burgerlijk Recht Week 5 HC A (12-12-2016, levering van registergoederen en derdenbescherming) . 23
Registergoederen ............................................................................................................................... 23
Openbare registers............................................................................................................................. 23
Levering van registergoederen .......................................................................................................... 23
Discrepanties tussen titel en levering ................................................................................................ 24
Werking openbare registers............................................................................................................... 24
Derdenbescherming ........................................................................................................................... 24
Burgerlijk Recht Week 5 HC B (14-12-2016, levering (bij voorbaat) van roerende zaken en
derdenbescherming) .............................................................................................................................. 25
Zaken .................................................................................................................................................. 25
Levering van roerende zaken in de macht van de vervreemder ....................................................... 25
Levering in geval van eigendomsvoorbehoud ................................................................................... 25
Levering roerende zaken die niet in de macht zijn van de vervreemder .......................................... 25
Derdenbescherming hoofdlijnen ....................................................................................................... 26
Levering bij voorbaat ......................................................................................................................... 26
Meervoudige levering bij voorbaat .................................................................................................... 26
Burgerlijk Recht Week 6 HC A (19-12-2016, levering (bij voorbaat) van vorderingsrechten en
derdenbescherming ............................................................................................................................... 26
Burgerlijk Recht Week 6 HC B (21-12-2016, Gemeenschap) ................................................................. 28
Gemeenschap..................................................................................................................................... 28
Ontstaan en interne betrekkingen ..................................................................................................... 28
Beheersregeling ................................................................................................................................. 29
Beschikken over aandelen ................................................................................................................. 29
Bijzondere gemeenschappen ............................................................................................................. 29
Verdeling van de gemeenschap ......................................................................................................... 30
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
,Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Burgerlijk Recht Week 1 HC A (14-11-2016, Vertegenwoordiging)
Verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht
Er bestaan belangrijke verschillen tussen verbintenissen- en goederenrecht. Ten eerste staat in het
goederenrecht de relatie tussen persoon en goed centraal, terwijl in het verbintenissenrecht de relatie
tussen personen centraal staat. Hiermee hangt samen dat het goederenrecht zich kenmerkt door
absolute rechten (op goederen), die iedereen moet respecteren, terwijl het verbintenissenrecht zich
kenmerkt door relatieve rechten jegens personen, die alleen gelding hebben jegens die personen
(relatieve rechten). Ook staan in beide rechtsgebieden verschillende beginselen centraal. In het
goederenrecht speelt rechtszekerheid een grote rol, terwijl in het verbintenissenrecht autonomie en
vertrouwen centraal staat. Hiermee hangt samen dat goederenrecht dwingend recht is, terwijl
verbintenissenrecht hoofdzakelijk regelend recht is, waaroor het goederenrecht zich kenmerkt door
(verplichte) vormvoorschriften en verbintenissenrecht door consensualisme (art. 3:37). In het
verbintenissenrecht prevaleert de efficiëntie boven de rechtszekerheid. Omdat het goederenrecht
dwingend is, is het een gesloten systeem: alle goederenrechtelijke rechten staan limitatief in de wet
(art. 3:81). Het verbintenissenrecht is daarentegen (half)open (art. 6:1): verbintenissen moeten uit de
wet ‘voortvloeien’, dat wil zeggen volgen uit het wettelijk systeem. Tot slot valt hiermee samen dat
goederenrecht gedetailleerde normen kent, terwijl het verbintenissenrecht open normen kent die door
de rechter kunnen worden ingevuld (art. 6:2, 162 en 248).
Vertegenwoordiging
Vertegenwoordiging (tussenpersoon) is het verrichten van rechtshandelingen met een derde
(wederpartij) door de vertegenwoordiger voor rekening van de vertegenwoordigde (achterman,
principaal). De tussenpersoon valt er dus in de rechtsverhouding tussenuit en de rechtshandeling komt
tot stand tussen principaal en wederpartij. Voordelen hiervan zijn efficiëntie en geen risico's als de
vertegenwoordiger failliet gaat (het gaat immers om beschikkingsbevoegdheid van de achterman).
Vertegenwoordiging heeft alleen betrekking op rechtshandelingen en niet feitelijke handelingen.
Vertegenwoordiging wordt onderscheiden in:
Directe vertegenwoordiging: hierbij handelt de tussenpersoon in naam van de achterman en
zijn de achterman en de derde partij bij de overeenkomst en wordt eventueel aan de achterman
geleverd (in het BW wordt met vertegenwoordiging directe vertegenwoordiging bedoeld);
Indirecte vertegenwoordiging: hierbij handelt de tussenpersoon in eigen naam, maar voor
rekening van de achterman. Hierbij zijn de tussenpersoon en de wederpartij partij bij de
overeenkomst en levering geschiedt eventueel aan de tussenpersoon, waarna deze het goed
voor de achterman gaat houden (art. 3:110). Het goed komt niet in het vermogen van de
tussenpersoon. Deze vorm van vertegenwoordiging kent als voordeel dat de achterman
anoniem kan blijven
Volmacht
Volmacht is de bevoegdheid om in naam van een ander rechtshandelingen te verrichten (art. 3:60 lid
1). Volmacht is een bijzondere vorm van vertegenwoordiging, maar de bepalingen worden ook op
andere vormen van vertegenwoordiging van overeenkomstige toepassing verklaard (art. 3:78 en 79),
voor zover voor andere contexten geen lex specialis geldt. Volmacht kan uitdrukkelijk of stilzwijgend
worden verleend (art. 3:61 lid 1) en eindigt onder meer bij overlijden van de volmachtgever (art. 3:72,
zie voor derdenbescherming art. 3:76 lid 1). Bij het ontstaan van de volmacht speelt de
wilsvertrouwensleer een rol (art. 3:33 en 35), aan de hand waarvan moet worden vastgesteld of een
rechtshandeling is tot stand gekomen en zo ja, in wiens naam (tussen wie) en voor wiens rekening.
Niet alleen de vraag naar het ontstaan van een rechtshandeling, maar ook naar het bestaan van
volmacht moet dus worden beantwoord aan de hand van art. 3:33 jo. 35 (zie ook art. 3:61 lid 1). Wel is
er een vermoeden dat iemand voor zichzelf optreedt (hierop zijn uitzonderingen). Het hangt erg van de
omstandigheden van het geval of architecten, deurwaarders, advocaten en makelaars
vertegenwoordigers zijn. Architecten en makelaars zijn in beginsel niet vertegenwoordigingsbevoegd.
Advocaten zijn ook niet zonder meer bevoegd tot schikking.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
, Burgerlijk Recht 2 Collegeaantekeningen 2016/2017
Volmachtverlening is een eenzijdige rechtshandeling, maar de gevolmachtigde kan de
volmachtverlening opzeggen, hoewel hij ook gewoon niks kan doen en aldus weigeren. De
volmachtgever kan de rechtshandelingen waarvoor hij een volmacht heeft verleend ook zelf nog
verrichten (volmacht heeft geen privatieve werking). De gevolmachtigde is zoals gezegd niet verplicht
gebruik te maken van de volmacht. Een minderjarige en een curandus kan zelf wel optreden als
gevolmachtigde, niet als volmachtgever. Curatele beëindigt de volmacht (art. 3:72). Een
gevolmachtigde kan zijn volmacht niet zonder toestemming van de volmachtgever doorgeven
(autonomiebeginsel). Uiteindelijk zal de gevolmachtigde de identiteit van de achterman wel moeten
onthullen (hoewel rechtshandelingen voor 'een nader te noemen meester' mogelijk zijn (art. 3:76)).
Ontoereikende volmacht/onbevoegdheid
Interessant is het geval waarin de tussenpersoon onbevoegd optreedt in naam en/of voor rekening
van/voor de achterman, in welk geval sprake is van onbevoegde vertegenwoordiging. Indien er geen of
een ontoereikende volmacht bestaat, is de achterman in beginsel niet gebonden (art. 3:66 lid 1). Toch
kan art. 3:61 lid 2 bescherming bieden aan de wederpartij. Kan de wederpartij aan art 3:61 lid 2
bescherming ontlenen, dan is de achterman toch gebonden. In dat geval moet de derde in
gerechtvaardigd vertrouwen hebben verkeerd dat er een (toereikende) volmacht was (vgl. art. 3:33 en
35). Bovendien moet dit vertrouwen berusten op een verklaring of gedraging van de achterman
(toedoen-beginsel), hoewel dit principe niet te strikt moet worden opgevat (ook kan bescherming
worden geboden indien het vertrouwen voor risico komt van de achterman, zonder dat door zijn
toedoen het vertrouwenbij de wederpartij is ontstaan). Ook indien de achterman (mede)
verantwoordelijk is voor het ontstaan of voortbestaan van een situatie waarin de derde mocht
aannemen dat de tussenpersoon bevoegd was kan sparake zijn van bescherming ex art. 3:61 lid 2. Dit
is evenzeer het geval indien de achterman krachtens art. 3:69 de (onbevoegd verrichte)
rechtshandeling van de tussenpersoon bekrachtigt. Bekrachtiging werkt ex tunc, met terugwerkende
kracht dus, maar heeft geen werking in het geval van art. 3:69 lid 3. Bekrachtiging is vormvrij,
waardoor deze ook stilzwijgend tot stand kan komen (art. 3:69 jo. 37).
In het geval er geen of een ontoereikende volmacht was, is de achterman dus niet gebonden (art. 3:66
lid 1), tenzij sprake is van gerechtvaardigd vertrouwen van de derde met toedoen of risico van de
achterman (art. 3:61 lid 2) of bekrachtiging (art. 3:69). Is ook van gerechtvaardigd vertrouwen of
bekrachtiging geen sprake, dan is de pseudo-gevolmachtigde aansprakelijk op grond van art. 3:70 lid
1: de gevolmachtigde staat jegens de wederpartij in voor het bestaan en de omvang van de volmacht.
De pseudo-gevolmachtigde is aansprakelijk voor het positieve contractsbelang, waarvoor de situatie
waarin wel een overeenkomst tot stand zou zijn gekomen als uitgangspunt moet worden genomen.
Deze vorm van aansprakelijkheid moet overigens worden onderscheiden van de aansprakelijkheid van
een ex-gevolmachtigde ex art. 3:76 lid 2. Aansprakelijkheid van de achterman kan eventueel uit art.
6:170 voortvloeien, maar daarvoor is vereist dat een onrechtmatige daad door een
werknemer/tussenpersoon is begaan en onbevoegd handelen in naam van een ander is niet zonder
meer onrechtmatig. Is er wel een onrechtmatige daad begaan, dan is de achterman alleen aansprakelijk
voor het negatieve contractsbelang, waarbij (anders dan ex art. 3:70 lid 1) de situatie waarin de
onrechtmatige daad niet had plaatsgevonden als uitgangspunt moet worden genomen. De
ondergeschikte ex art. 6:170 is op grond van lid 3 alleen draagplichtig in de schade bij opzet of
bewuste roekeloosheid.
Lastgeving
Lastgeving is een overeenkomst van opdracht waarbij de lasthebber zich verbindt om
rechtshandelingen te verrichten voor rekening van de lastgever (art. 7:414 lid 1). De lasthebber kan
handelen in naam van de lastgever (directe vertegenwoordiging), maar ook in eigen naam en voor
rekening van de lastgever (indirecte vertegenwoordiging), zie lid 2. Net als volmacht is de lastgeving
dus ook een vorm van vertegenwoordiging, maar de vorenbesproken bepalingen over volmacht
hebben door de schakelbepalingen ex art. 3:78 en 79 een grotere reikwijdte.
Edwin van der Velde Rijksuniversiteit Groningen
