Samenvatting Beginnende geletterdheid op de basisschool

Dagelijks algemene taalvaardigheid Cognitieve academische taalvaardigheid
 Alledaagse taal  Schooltaal
 Thuistaal  Instructietaal
 Omgangstaal  Abstract taalgebruik

 Gaat over bekende onderwerpen in een  Gaat over niet bekende onderwerpen,
direct waarneembare omgeving die vaak buiten de schoolsituatie liggen

 Vraagt weinig voorkennis  Vraagt meer (soms veel) voorkennis

 Is gericht op communicatie  Is vaak gericht op kennisoverdracht

 Vereist weinig specifieke en complexe  Vereist meer specifieke complexe
taalvaardigheden; alleen spreken en taalvaardigheden, zoals teksten lezen,
luisteren stellen, reflecteren enz.

 Bevat veel herhaling  Is meestal kort en bondig

 Het taalgebruik wordt vaak  Er vindt vaak weinig ondersteuning
ondersteund door gebaren e.d. plaats door middel van concrete
voorwerpen, illustraties e.d.

 Het taalaanbod is of wordt vaak  Het taalaanbod is niet aangepast aan de
aangepast aan de partner(s) partner(s)

 Het woordgebruik is aangepast aan de  Het taalgebruik is niet altijd aangepast
situatie aan de situatie; bijvoorbeeld door het
gebruik van vaktaal

 De zinsconstructies zijn eenvoudig en  De zinsconstructies zijn complex en
passen bij spreektaal vaak ontleend aan schrijftaal




Hst 5 Beginnende geletterdheid
5.1 Geletterdheid
Geletterdheid heeft betrekking op de volgende aspecten:
 Boekoriëntatie
 Verhaalbegrip
 Functies van geschreven taal
 Relatie tussen gesproken en geschreven taal
 Taalbewustzijn
 Alfabetisch principe
 Functioneel lezen en schrijven
 Technisch lezen en schrijven, start
 Technisch lezen en schrijven, vervolg
 Begrijpend lezen en schrijven


Functionele geletterdheid=
De vaardigheid om je in een geletterde samenleving te kunnen redden.

, Het niveau van geletterdheid wordt meestal bepaald aan de hand van de vaardigheid technisch
lezen. Dat gebeurt bijvoorbeeld met de bekende AVI-toetsen.

In de ontwikkeling van de geletterdheid kunnen we drie fasen onderscheiden:
1. Ontluikende geletterdheid
2. Beginnende geletterdheid
3. Gevorderde geletterdheid

Ontluikende geletterdheid
Ontluikende geletterdheid heeft betrekking op de ontwikkeling van de geletterdheid in de
voorschoolse periode van nul tot vier jaar. Het leren omgaan met geschreven taal is een spontaan
proces, net als de mondelinge taalontwikkeling. Evenals bij de mondelinge taalontwikkeling speelt de
interactie met ouders en opvoeders ook een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de geletterdheid.
De ontwikkeling van de geletterdheid kun je in de eerste levensjaren van een kind niet los zien van de
mondelinge taalontwikkeling. Door te reflecteren op mondeling taalgebruik wordt het voor kinderen
gemakkelijker om zich ook allerlei inzichten over schriftelijk taalgebruik eigen te maken.

Beginnende geletterdheid
Beginnende geletterdheid heeft betrekking op de ontwikkeling van de geletterdheid in de groepen 1
tot 3. De meeste kinderen die de basisschool binnenkomen, hebben al kennis opgedaan over boeken
en letters. Door activiteiten als voorlezen, taalspelletjes, het bezig zijn in de boekenhoek, stempelen
en werken op de computer ontwikkelt de geletterdheid van kinderen zich verder. De fase van de
beginnende geletterdheid omvat ook het aanvankelijk lezen.

Gevorderde geletterdheid
Gevorderde geletterdheid beslaat de periode na groep 3 en omvat het voorgezet lezen, maar ook het
stellen. In deze fase leren kinderen steeds sneller woorden herkennen en richten ze hun aandacht
meer op de betekenis en de bedoeling van een tekst. Ze leren verschillende soorten teksten kennen
en leren strategieën om teksten te begrijpen en de betekenis van woorden te achterhalen. Twee
belangrijke onderdelen van gevorderde geletterdheid zijn begrijpend lezen en stellen.

5.2 Tussendoelen beginnende geletterdheid
Zie kopie blz 100 en 101.

5.3 Ontwikkeling geletterdheid
5.3.1 spontane schrijfontwikkeling
Een belangrijke rol bij de taalontwikkeling speelt het metalinguïstisch bewustzijn. Dat is het
vermogen om na te denken over de vorm en het gebruik van taal en om onbewuste kennis over de
regels in de taal te verwoorden. Ook bij de ontwikkeling van de spontane schrijfontwikkeling speelt
het metalinguïstisch bewustzijn een belangrijke rol. Voor het schrijven van woorden is het nodig dat
kinderen kunnen nadenken over welke klanken er in woorden zitten. Meertalige kinderen beschikken
al vroeg over metalinguïstisch bewustzijn. Omdat zij twee of meer verschillende taalsystemen
kennen, komt het denken over de taal vroeg op gang.

De spontane schrijfontwikkeling ontwikkelt zich bij kinderen al in de peuterleeftijd. Uit allerlei studies
en observaties blijkt dat kinderen vanaf een jaar of twee beginnen met het schrijven van letters en
woorden, ook al zijn ze dan nog niet in staat om een woord in klankgroepen op te delen.

We onderscheiden de volgende fasen in de spontane schrijfontwikkeling:
1. Het tekenen van woorden