Jeugdzorg in beweging
Samenvatti ng – Pedagogische Wetenschappen jaar 3
, 2
Inhoudsopgave
College 1: inleiding: historie en de transitie naar nu.............................................................................3
College 2: effectiviteit............................................................................................................................8
College 3: implementatie.....................................................................................................................13
College 4: jeugdbescherming...............................................................................................................17
College 5: pleegzorg.............................................................................................................................24
College 6: residentiele jeugdhulp........................................................................................................31
College 7: jeugdzorg en justitie............................................................................................................36
College 8: jeugdzorg voor 18plus.........................................................................................................43
College 9: professionalisering en verantwoording...............................................................................47
Tentamen: 23 juni 2023 (USC) 13:00 – 16:00
college aantekeningen, literatuur
Paper opdracht met 3x peer-review (V/OV): uit je paper blijkt dat je een vertaalslag van
theorie naar praktijk kunt maken.
Meerkeuzetentamen 40 vragen.
, 3
College 1: inleiding: historie en de transitie naar nu
Aan het einde van dit college kun je:
Belangrijke historische ontwikkelingen rondom de jeugdzorg in Nederland beschrijven.
Uitleggen hoe het jeugdzorgbeleid momenteel is vormgegeven.
Toelichten wat een familiegroepsplan inhoudt en kritisch reflecteren op de effectiviteit
daarvan.
Huidige jeugdzorgstelsel:
‘’Jeugdzorg in beweging’’: omdat het stelsel steeds veranderd.
Veel kritiek op het huidige stelsel.
Jeugdzorggebruik en wachtlijsten nemen alleen maar toe.
Veel kids krijgen niet de juiste hulp of niet op het juiste moment.
Historie: weeshuizen
Ontstaan weeshuizen
Ook wel ‘’kraamkamers van de jeugdzorg’’ genoemd.
Eerste weeshuis ter wereld in Florence (1455), door architect gemaakt.
o Vondelingenwiel met bel ipv baby op de grond achterlaten.
Eerste weeshuis in NL in 1491; in 16e eeuw in elke stad een.
In de meeste steden ‘’burgerweeshuizen’’: niet iedereen kon hier zomaar heen.
Als je arm was, was je geen erkende burger dus had je geen plek in het
weeshuis. Was meer voor erkende burgers.
Niet centraal of landelijk georganiseerd, vaak initiatieven van maatschappelijk
betrokken individuen.
o Vaak particulier gefinancierd door
mensen die dit belangrijk vonden.
Weeshuis Leiden:
Leiden: Heilige Geest Weeshuis (1583).
Kinderen van alle burgers konden terecht (ook
niet-erkende burgers).
Strict regime in weeshuizen: ‘’mini-
maatschappij’’, kinderen werden hier ook
opgeleid, hadden weesuniform.
Kinderen voelden vaak geen affectie; er waren strafmaatregelen (blok aan je
been/schrobbelbank).
Kritiek op weeshuizen: toename kritiek op weeshuizen in de 19 e eeuw.
Oliver twist boek van charles dickens (in NL situatie wel wat minder erg).
Gebrek persoonlijke aandacht
Harde discipline
Alternatieven voor weeshuizen: 2 vormen
Wezendorp Neerbosch Nijmegen (1873)
o Gerunt door een echtpaar/predikant.
o Op hoogtepunt zaten er meer dan 1000 kinderen.
o Werd een mini-drop met eigen winkels, kranten, scholen.
o Maar: zou sprake zijn van mishandeling/misbruik.
Maatschappij tot opvoeding van wezen in het huisgezin
Afname weeshuizen:
Sinds 1880 steeds minder weeskinderen (door daling sterftekansen minder
ouders overleden = minder wezen).
, 4
Omvorming van weeshuizen tot kinderbeschermingstehuizen.
Algemene weduwen en wezenwet (1959): als iemand wees werd, werd er
standaard een vergoeding geboden aan bijvoorbeeld achtergebleven familie
zodat die de kinderen konden opvangen.
Historie pleegzorg:
Voor 1850: vooral weeshuizen.
1850-1950: belang kind meer voorop.
Gedachte heersde dat instellingen goed waren voor kinderen (nu gezinssetting).
Na 1950: professionalisering pleegzorg.
Begin georganiseerde pleegzorg in NL: 1874
Scheltema (predikant): ‘’maatschappij tot opvoeding van wezen in het
huisgezin’’.
Richtte gezinshuizen op.
Hij was ervan overtuigd dat wezen niet in een instelling maar in een
gezinssetting moesten.
Maar: geschikte pleegouders vinden was lastig. Uiteindelijk werd ook dit meer
een tehuis.
Gemengde groepen jongens en meisjes (anders dan andere huizen).
Ontstaan kinderbescherming: overheid had mogelijkheid om in te grijpen.
1905: kinderwetten:
o vaak UHP en contact met biologische ouders verbreken. Pleegzorg was
eigenlijk altijd permanent.
1922: eerste kinderrechter
1922: ondertoezichtsstelling (OTS): tussenvariant, niet meteen UHP.
o Stijging in pleeggezinnen ging wat minder hard.
Discussie tehuis vs pleeggezin: nu meer richting pleegzorg.
Eerste helft 20e eeuw: pleegzorg heeft justitieel/permanent karakter.
Professionalisering pleegzorg: vanaf tweede helft 20e eeuw.
Pleegzorg als hulpverleningsvorm (dus kan ook tijdelijk zijn).
1953: pleegkinderenwet
o Controle vanuit de overheid over (plaatsing van) pleegkinderen.
o Oorzaak: Na WOII meer pleegkinderen.
Jaren ’70: vrijwillige pleegzorg en centrales voor pleegzorg
o Werven en selecteren van pleegouders ging hierdoor wat
georganiseerder.
Voorkeur voor pleegzorg: jaren ‘80
Thuis & tijdelijk als uitgangspunt.
Professionalisering:
o Halverwege ’90: pleeggezinzbegeleider functie is ontstaan (begeleiding
voor pleegouders).
o Eind jaren ’90: functiescheiding bureau jeugdzorg (bJZ) & voorziening
voor pleegzorg (VvP). BJZ voor bepaling of kind in pleegzorg terecht
moet komen.
o Pleegzorg ontwikkelt zich steeds meer tot een vakgebied.
Historie jeugdzorg en justitie:
1809-1811: 12 minners geen straf, 12-15 jaar max 2 maanden gevangenisstraf (in
volwassengevangenis).
1811: code penal.
Rechter bepaalt of er is gehandeld met ‘’oordeel des onderscheids’’: beseft de
jongere wat die heeft gedaan of niet?
Samenvatti ng – Pedagogische Wetenschappen jaar 3
, 2
Inhoudsopgave
College 1: inleiding: historie en de transitie naar nu.............................................................................3
College 2: effectiviteit............................................................................................................................8
College 3: implementatie.....................................................................................................................13
College 4: jeugdbescherming...............................................................................................................17
College 5: pleegzorg.............................................................................................................................24
College 6: residentiele jeugdhulp........................................................................................................31
College 7: jeugdzorg en justitie............................................................................................................36
College 8: jeugdzorg voor 18plus.........................................................................................................43
College 9: professionalisering en verantwoording...............................................................................47
Tentamen: 23 juni 2023 (USC) 13:00 – 16:00
college aantekeningen, literatuur
Paper opdracht met 3x peer-review (V/OV): uit je paper blijkt dat je een vertaalslag van
theorie naar praktijk kunt maken.
Meerkeuzetentamen 40 vragen.
, 3
College 1: inleiding: historie en de transitie naar nu
Aan het einde van dit college kun je:
Belangrijke historische ontwikkelingen rondom de jeugdzorg in Nederland beschrijven.
Uitleggen hoe het jeugdzorgbeleid momenteel is vormgegeven.
Toelichten wat een familiegroepsplan inhoudt en kritisch reflecteren op de effectiviteit
daarvan.
Huidige jeugdzorgstelsel:
‘’Jeugdzorg in beweging’’: omdat het stelsel steeds veranderd.
Veel kritiek op het huidige stelsel.
Jeugdzorggebruik en wachtlijsten nemen alleen maar toe.
Veel kids krijgen niet de juiste hulp of niet op het juiste moment.
Historie: weeshuizen
Ontstaan weeshuizen
Ook wel ‘’kraamkamers van de jeugdzorg’’ genoemd.
Eerste weeshuis ter wereld in Florence (1455), door architect gemaakt.
o Vondelingenwiel met bel ipv baby op de grond achterlaten.
Eerste weeshuis in NL in 1491; in 16e eeuw in elke stad een.
In de meeste steden ‘’burgerweeshuizen’’: niet iedereen kon hier zomaar heen.
Als je arm was, was je geen erkende burger dus had je geen plek in het
weeshuis. Was meer voor erkende burgers.
Niet centraal of landelijk georganiseerd, vaak initiatieven van maatschappelijk
betrokken individuen.
o Vaak particulier gefinancierd door
mensen die dit belangrijk vonden.
Weeshuis Leiden:
Leiden: Heilige Geest Weeshuis (1583).
Kinderen van alle burgers konden terecht (ook
niet-erkende burgers).
Strict regime in weeshuizen: ‘’mini-
maatschappij’’, kinderen werden hier ook
opgeleid, hadden weesuniform.
Kinderen voelden vaak geen affectie; er waren strafmaatregelen (blok aan je
been/schrobbelbank).
Kritiek op weeshuizen: toename kritiek op weeshuizen in de 19 e eeuw.
Oliver twist boek van charles dickens (in NL situatie wel wat minder erg).
Gebrek persoonlijke aandacht
Harde discipline
Alternatieven voor weeshuizen: 2 vormen
Wezendorp Neerbosch Nijmegen (1873)
o Gerunt door een echtpaar/predikant.
o Op hoogtepunt zaten er meer dan 1000 kinderen.
o Werd een mini-drop met eigen winkels, kranten, scholen.
o Maar: zou sprake zijn van mishandeling/misbruik.
Maatschappij tot opvoeding van wezen in het huisgezin
Afname weeshuizen:
Sinds 1880 steeds minder weeskinderen (door daling sterftekansen minder
ouders overleden = minder wezen).
, 4
Omvorming van weeshuizen tot kinderbeschermingstehuizen.
Algemene weduwen en wezenwet (1959): als iemand wees werd, werd er
standaard een vergoeding geboden aan bijvoorbeeld achtergebleven familie
zodat die de kinderen konden opvangen.
Historie pleegzorg:
Voor 1850: vooral weeshuizen.
1850-1950: belang kind meer voorop.
Gedachte heersde dat instellingen goed waren voor kinderen (nu gezinssetting).
Na 1950: professionalisering pleegzorg.
Begin georganiseerde pleegzorg in NL: 1874
Scheltema (predikant): ‘’maatschappij tot opvoeding van wezen in het
huisgezin’’.
Richtte gezinshuizen op.
Hij was ervan overtuigd dat wezen niet in een instelling maar in een
gezinssetting moesten.
Maar: geschikte pleegouders vinden was lastig. Uiteindelijk werd ook dit meer
een tehuis.
Gemengde groepen jongens en meisjes (anders dan andere huizen).
Ontstaan kinderbescherming: overheid had mogelijkheid om in te grijpen.
1905: kinderwetten:
o vaak UHP en contact met biologische ouders verbreken. Pleegzorg was
eigenlijk altijd permanent.
1922: eerste kinderrechter
1922: ondertoezichtsstelling (OTS): tussenvariant, niet meteen UHP.
o Stijging in pleeggezinnen ging wat minder hard.
Discussie tehuis vs pleeggezin: nu meer richting pleegzorg.
Eerste helft 20e eeuw: pleegzorg heeft justitieel/permanent karakter.
Professionalisering pleegzorg: vanaf tweede helft 20e eeuw.
Pleegzorg als hulpverleningsvorm (dus kan ook tijdelijk zijn).
1953: pleegkinderenwet
o Controle vanuit de overheid over (plaatsing van) pleegkinderen.
o Oorzaak: Na WOII meer pleegkinderen.
Jaren ’70: vrijwillige pleegzorg en centrales voor pleegzorg
o Werven en selecteren van pleegouders ging hierdoor wat
georganiseerder.
Voorkeur voor pleegzorg: jaren ‘80
Thuis & tijdelijk als uitgangspunt.
Professionalisering:
o Halverwege ’90: pleeggezinzbegeleider functie is ontstaan (begeleiding
voor pleegouders).
o Eind jaren ’90: functiescheiding bureau jeugdzorg (bJZ) & voorziening
voor pleegzorg (VvP). BJZ voor bepaling of kind in pleegzorg terecht
moet komen.
o Pleegzorg ontwikkelt zich steeds meer tot een vakgebied.
Historie jeugdzorg en justitie:
1809-1811: 12 minners geen straf, 12-15 jaar max 2 maanden gevangenisstraf (in
volwassengevangenis).
1811: code penal.
Rechter bepaalt of er is gehandeld met ‘’oordeel des onderscheids’’: beseft de
jongere wat die heeft gedaan of niet?
