Lokaal bestuur (Linze Schaap, 2015)
HS 1 Inleiding
§1.1: Begripsafbakening: wat is lokaal bestuur?
Zes kenmerken van een gemeente(bestuur):
1. De gemeente heeft de jurisdictie over een specifiek gebied (de gemeente beschikt binnen
haar eigen territoriale gebied over publiekrechtelijke bevoegdheden).
2. De gemeente is ondergeschikt aan een hogere autoriteit (provinciale en rijksbestuur) in de
zin van dat de gemeente binnen de grenzen van hogere wet- en regelgeving moet blijven.
3. Het bestuur van de gemeente is democratisch gelegitimeerd door middel van verkiezingen.
4. De gemeente heeft het recht om van haar burgers belasting te heffen.
5. De gemeente heeft een open huishouding (gemeentelijk takenpakket is in principe
onbeperkt).
6. De gemeente is de fysiek meest nabije en territoriaal kleinste overheidslaag.
§1.2: Lokaal bestuur: zelfbestuur en medebestuur
Sommige taken worden gedeeld door de gemeentelijke en de nationale overheid. Aan die uitvoering
van rijksbeleid door de gemeenten ligt de gedachte ten grondslag dat het efficiënter en effectiever is
om rijksbeleid lokaal uit te voeren. Dan kan met plaatselijke omstandigheden rekening worden
gehouden, waardoor de kans groter wordt dat met het beleid de doelen worden bereikt die de
nationale overheid zich heeft gesteld. De keerzijde hiervan is dat er een grotere kans is op lokale
verschillen in beleid, waardoor de rechtsongelijkheid voor burgers vergroot wordt. Veel gemeenten
werken samen met andere gemeenten om taken uit te kunnen voeren. Gemeentebestuur betekent
dus zowel zelfbestuur (van en door de lokale gemeenschap) als medebestuur (samen met provinciale
en nationale overheden, vaak met andere gemeenten). De gemeente wordt steeds meer gezien als
een dienstverlener dan als het bestuur van de gemeente.
Tegengestelde doelstellingen tussen nationale en lokale belangen leiden tot spanningen tussen deze
twee overheidslagen. De hogere overheden bepalen immers de formele grenzen waarbinnen de
gemeenten te opereren hebben, en bepalen daarmee ook hun mogelijkheden.
§1.3: Lokaal bestuur in de praktijk
Drie factoren die de verschillen tussen gemeenten verklaren zijn:
1. Inwonertal van gemeenten verschilt
2. Gemeenten verschillen naar de mate van stedelijkheid
3. De politieke en bestuurlijk cultuur verschilt per gemeente
1
HS 1 Inleiding
§1.1: Begripsafbakening: wat is lokaal bestuur?
Zes kenmerken van een gemeente(bestuur):
1. De gemeente heeft de jurisdictie over een specifiek gebied (de gemeente beschikt binnen
haar eigen territoriale gebied over publiekrechtelijke bevoegdheden).
2. De gemeente is ondergeschikt aan een hogere autoriteit (provinciale en rijksbestuur) in de
zin van dat de gemeente binnen de grenzen van hogere wet- en regelgeving moet blijven.
3. Het bestuur van de gemeente is democratisch gelegitimeerd door middel van verkiezingen.
4. De gemeente heeft het recht om van haar burgers belasting te heffen.
5. De gemeente heeft een open huishouding (gemeentelijk takenpakket is in principe
onbeperkt).
6. De gemeente is de fysiek meest nabije en territoriaal kleinste overheidslaag.
§1.2: Lokaal bestuur: zelfbestuur en medebestuur
Sommige taken worden gedeeld door de gemeentelijke en de nationale overheid. Aan die uitvoering
van rijksbeleid door de gemeenten ligt de gedachte ten grondslag dat het efficiënter en effectiever is
om rijksbeleid lokaal uit te voeren. Dan kan met plaatselijke omstandigheden rekening worden
gehouden, waardoor de kans groter wordt dat met het beleid de doelen worden bereikt die de
nationale overheid zich heeft gesteld. De keerzijde hiervan is dat er een grotere kans is op lokale
verschillen in beleid, waardoor de rechtsongelijkheid voor burgers vergroot wordt. Veel gemeenten
werken samen met andere gemeenten om taken uit te kunnen voeren. Gemeentebestuur betekent
dus zowel zelfbestuur (van en door de lokale gemeenschap) als medebestuur (samen met provinciale
en nationale overheden, vaak met andere gemeenten). De gemeente wordt steeds meer gezien als
een dienstverlener dan als het bestuur van de gemeente.
Tegengestelde doelstellingen tussen nationale en lokale belangen leiden tot spanningen tussen deze
twee overheidslagen. De hogere overheden bepalen immers de formele grenzen waarbinnen de
gemeenten te opereren hebben, en bepalen daarmee ook hun mogelijkheden.
§1.3: Lokaal bestuur in de praktijk
Drie factoren die de verschillen tussen gemeenten verklaren zijn:
1. Inwonertal van gemeenten verschilt
2. Gemeenten verschillen naar de mate van stedelijkheid
3. De politieke en bestuurlijk cultuur verschilt per gemeente
1
