Begrippen milieugevaarlijke stoffen & risico’s
Inhoudsopgave
Begrippen milieugevaarlijke stoffen & risico’s ........................................................................................................ 1
Hoofdstuk 1 – Basisbegrippen gevaarlijke stoffen & veiligheid .......................................................................... 3
Hoofdstuk 2 – Risico’s m.b.t de aard van chemische stoffen .............................................................................. 4
Hoofdstuk 3 – Risico’s m.b.t de toestand van de stof ......................................................................................... 7
Hoofdstuk 4 – Detectie van gevaarlijke producten ............................................................................................. 7
Hoofdstuk 5 - Informatie, signalisatie en etikettering ........................................................................................ 8
Hoofdstuk 6 – Gevaarlijke stoffen – het bestrijden van risico’s .......................................................................... 9
Korte opsomming / uitleg / verduidelijking .......................................................................................................... 12
1. Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................................. 12
1.1. Gevaarlijke stof................................................................................................................................ 12
1.2. Wetgeving m.b.t gevaarlijke stoffen ............................................................................................... 12
1.3. Risico ............................................................................................................................................... 12
1.4. Principes en ethiek m.b.t. veiligheid ............................................................................................... 12
2. Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................................. 13
2.1. Risico’s van een gevaarlijk product ................................................................................................. 13
2.2. De indeling van producten met gevaarlijke eigenschappen en bijbehorende risico’s .................... 13
2.3. De kans op menselijke schade: factoren die de kans bepalen om schade te hebben .................... 21
2.4. Beroepsblootstelling: grenswaarden .............................................................................................. 22
3. Hoofdstuk 3 – Risico’s met betrekking tot de toestand van de stof ........................................................ 23
3.1. De toestand van de stof .................................................................................................................. 24
3.2. Risico’s van de toestand van een stof ............................................................................................. 24
4. Hoofdstuk 4 – Detectie van gevaarlijke producten .................................................................................. 28
4.1. Preventiemiddel .............................................................................................................................. 28
4.2. Verificatiemiddel ............................................................................................................................. 28
4.3. Manier van detecteren .................................................................................................................... 28
4.4. Reukgrenzen .................................................................................................................................... 29
4.5. Dampdichtheid ................................................................................................................................ 29
4.6. Verstikking ....................................................................................................................................... 30
4.7. Meettechnieken .............................................................................................................................. 30
5. Hoofdstuk 5 – Informatie, signalisatie en etikettering ............................................................................ 36
5.1. Veiligheidsinformatiebladen ........................................................................................................... 36
5.2. Signalisatie van gevaarlijke stoffen ................................................................................................. 38
6. Hoofdstuk 6 – Gevaarlijke stoffen – het bestrijden van risico’s............................................................... 44
6.1. Preventiebeleid ............................................................................................................................... 44
Pagina 1 van 55
,6.2. Europese regelgeving ...................................................................................................................... 47
6.3. Beheersing van chemische risico’s .................................................................................................. 49
Pagina 2 van 55
,Hoofdstuk 1 – Basisbegrippen gevaarlijke stoffen & veiligheid
Gevaarlijke stof Elke stof is potentieel gevaarlijk, het gevaar is afhankelijk van de concentratie, de toestand, de condities, de dosis, de
blootstelling, het brandgevaar... Stoffen zijn gevaarlijk zoverre ze een nadelige invloed kunnen hebben op mens, milieu
en patrimonium.
Stoffen die omwille van hun intrinsieke eigenschappen een nadelige invloed hebben op mens, het milieu en het
patrimonium.
Stof • Producten die bestaan uit één bepaalde chemische substantie. Met éénduidige eigenschappen die eenvoudig
kunnen worden vastgelegd.
• Samengestelde producten met meer dan één chemische stof, aantal mengsels is zeer groot. Hierbij zijn individuele
componenten en concentratie in het mengsel van belang.
• Definitie in de wetgeving: chemische elementen en hun verbindingen zoals deze voorkomen in natuurlijke
toestand of ontstaan bij chemische processen (incl. additieven die worden toegevoegd voor de stabiliteit en
bepaalde onzuiverheden, maar excl. oplosmiddelen).
Preparaten Mengsels of oplossingen die bestaan uit twee of meerdere stoffen.
Risico op blootstelling aan gevaarlijke stof Blootstelling X kans bij blootstelling X gevolg
Risico De kans dat een gebeurtenis plaatsvindt vermenigvuldigd met het gevolg van die gebeurtenis. Gevolg moeilijk te
kwantificeren want het is afhankelijk van condities, concentraties waaraan je wordt blootgesteld.
Blootstelling De kans dat een gebeurtenis plaatsvindt X de kans per eenheid blootstelling dat een gebeurtenis plaatsvindt.
De kans hiervan bepaald de mate waarin het scenario zich voordoet.
Dosis Hoeveelheid waaraan je wordt blootgesteld.
Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) Beschermingsmiddelen om 1 persoon te beschermen, bv. veiligheidsbril, -hand(schoenen).
Collectieve beschermingsmiddelen (CBM) Beschermingsmiddelen om meer dan 1 persoon te beschermen, bv. machinebeveiliging.
RAMP 4 algemene principes om veilig te werken en de risico’s zoveel als mogelijk tot een minimum te beperken.
• Recognize hazards
• Assess the risks of those hazards
• Minimize, manage, control those hazards
• Prepare to respond to emergencies.
Management of Change (MOC) Verzekert dat een verandering aan het proces geen nieuwe gevaren of onopgemerkte toename in risico’s introduceert.
Last Minute Risk Analysis (LMRA) Laatste minuut risico analyse om veiligheids- en milieurisico’s te voorkomen, minimaliseren, beheren en te
controleren.
Pagina 3 van 55
, Hoofdstuk 2 – Risico’s m.b.t de aard van chemische stoffen
Producten met gevaarlijke eigenschappen Een verzamelnaam voor brandgevaarlijke producten, gezondheidsschadelijke producten en milieubedreigende
producten.
Gevaarlijke producten Producten die een letsel, schade of hinder kunnen teweegbrengen aan personen, materialen, installaties, gebouwen
en milieu.
Toxische stoffen Geven risico op onomkeerbare schade voor mens & dier. Onderverdeeld in: chronisch of acuut.
LD50 Geeft een indicatie voor toxiciteit. De waarde (aantal mg/kg lichaamsgewicht) wordt bekomen via testen op
ratten/dieren. LD50 is de waarde waarbij 50% van de ratten/dieren overleden is.
Brandbare stoffen Ontbranden in de aanwezigheid van zuurstof en een externe energiebron/ontstekingsbron.
Ontvlammingstemperatuur of vlampunt Is de laagste temperatuur (bij 1 atmosfeer (= normale drukcondities)) van een vloeistof waarbij voldoende dampen
aanwezig zijn om bij aanwezigheid van een uitwendige vlam en zuurstof te ontvlammen.
Typologieën van vlampunten • P1 producten = zeer licht en licht ontvlambare stoffen. Dit zijn stoffen en preparaten waarvan het vlampunt lager
is dan 21°C.
• P2 producten = ontvlambare stoffen. Dit zijn stoffen en preparaten waarvan het vlampunt gelijk is aan of hoger is
dan 21°C en gelijk aan of lager dan 55°C.
• P3 producten = brandbare stoffen met een vlampunt hoger dan 55°C en gelijk aan of lager dan 100°C.
• P4 producten = brandbare stoffen met een vlampunt hoger dan 100 °C en gelijk aan of lager dan 250°C.
Brandklassen • Klasse A = vaste stoffen
• Klasse B = vloeistoffen
• Klasse C = gassen
• Klasse D = metalen
• Klasse E = elektriciteit
• Klasse F = vetten
OOL Onderste ontvlambare limiet
BOL Bovenste ontvlambare limiet
LEL / OEL Lower explosion limit / onderste explosie limiet
UEL / BOL Upper explosion limit / bovenste explosie limiet
Explosieve stoffen Dit zijn stoffen die omwille van hun aard tot ontploffing kunnen komen of explosief kunnen reageren:
• In bepaalde mengsels;
• Bij bepaalde temperaturen en concentraties of
• Bij schokken of wrijving.
Een explosief materiaal zet op korte tijd zeer veel energie en/of gas vrij wanneer het ontstoken wordt.
Typen explosies • Stofexplosie
• Explosie t.g.v. onstabiliteit van chemische agentia
• Explosie t.g.v. chemische reactiviteit van chemische agentia.
Pagina 4 van 55
Inhoudsopgave
Begrippen milieugevaarlijke stoffen & risico’s ........................................................................................................ 1
Hoofdstuk 1 – Basisbegrippen gevaarlijke stoffen & veiligheid .......................................................................... 3
Hoofdstuk 2 – Risico’s m.b.t de aard van chemische stoffen .............................................................................. 4
Hoofdstuk 3 – Risico’s m.b.t de toestand van de stof ......................................................................................... 7
Hoofdstuk 4 – Detectie van gevaarlijke producten ............................................................................................. 7
Hoofdstuk 5 - Informatie, signalisatie en etikettering ........................................................................................ 8
Hoofdstuk 6 – Gevaarlijke stoffen – het bestrijden van risico’s .......................................................................... 9
Korte opsomming / uitleg / verduidelijking .......................................................................................................... 12
1. Hoofdstuk 1 .............................................................................................................................................. 12
1.1. Gevaarlijke stof................................................................................................................................ 12
1.2. Wetgeving m.b.t gevaarlijke stoffen ............................................................................................... 12
1.3. Risico ............................................................................................................................................... 12
1.4. Principes en ethiek m.b.t. veiligheid ............................................................................................... 12
2. Hoofdstuk 2 .............................................................................................................................................. 13
2.1. Risico’s van een gevaarlijk product ................................................................................................. 13
2.2. De indeling van producten met gevaarlijke eigenschappen en bijbehorende risico’s .................... 13
2.3. De kans op menselijke schade: factoren die de kans bepalen om schade te hebben .................... 21
2.4. Beroepsblootstelling: grenswaarden .............................................................................................. 22
3. Hoofdstuk 3 – Risico’s met betrekking tot de toestand van de stof ........................................................ 23
3.1. De toestand van de stof .................................................................................................................. 24
3.2. Risico’s van de toestand van een stof ............................................................................................. 24
4. Hoofdstuk 4 – Detectie van gevaarlijke producten .................................................................................. 28
4.1. Preventiemiddel .............................................................................................................................. 28
4.2. Verificatiemiddel ............................................................................................................................. 28
4.3. Manier van detecteren .................................................................................................................... 28
4.4. Reukgrenzen .................................................................................................................................... 29
4.5. Dampdichtheid ................................................................................................................................ 29
4.6. Verstikking ....................................................................................................................................... 30
4.7. Meettechnieken .............................................................................................................................. 30
5. Hoofdstuk 5 – Informatie, signalisatie en etikettering ............................................................................ 36
5.1. Veiligheidsinformatiebladen ........................................................................................................... 36
5.2. Signalisatie van gevaarlijke stoffen ................................................................................................. 38
6. Hoofdstuk 6 – Gevaarlijke stoffen – het bestrijden van risico’s............................................................... 44
6.1. Preventiebeleid ............................................................................................................................... 44
Pagina 1 van 55
,6.2. Europese regelgeving ...................................................................................................................... 47
6.3. Beheersing van chemische risico’s .................................................................................................. 49
Pagina 2 van 55
,Hoofdstuk 1 – Basisbegrippen gevaarlijke stoffen & veiligheid
Gevaarlijke stof Elke stof is potentieel gevaarlijk, het gevaar is afhankelijk van de concentratie, de toestand, de condities, de dosis, de
blootstelling, het brandgevaar... Stoffen zijn gevaarlijk zoverre ze een nadelige invloed kunnen hebben op mens, milieu
en patrimonium.
Stoffen die omwille van hun intrinsieke eigenschappen een nadelige invloed hebben op mens, het milieu en het
patrimonium.
Stof • Producten die bestaan uit één bepaalde chemische substantie. Met éénduidige eigenschappen die eenvoudig
kunnen worden vastgelegd.
• Samengestelde producten met meer dan één chemische stof, aantal mengsels is zeer groot. Hierbij zijn individuele
componenten en concentratie in het mengsel van belang.
• Definitie in de wetgeving: chemische elementen en hun verbindingen zoals deze voorkomen in natuurlijke
toestand of ontstaan bij chemische processen (incl. additieven die worden toegevoegd voor de stabiliteit en
bepaalde onzuiverheden, maar excl. oplosmiddelen).
Preparaten Mengsels of oplossingen die bestaan uit twee of meerdere stoffen.
Risico op blootstelling aan gevaarlijke stof Blootstelling X kans bij blootstelling X gevolg
Risico De kans dat een gebeurtenis plaatsvindt vermenigvuldigd met het gevolg van die gebeurtenis. Gevolg moeilijk te
kwantificeren want het is afhankelijk van condities, concentraties waaraan je wordt blootgesteld.
Blootstelling De kans dat een gebeurtenis plaatsvindt X de kans per eenheid blootstelling dat een gebeurtenis plaatsvindt.
De kans hiervan bepaald de mate waarin het scenario zich voordoet.
Dosis Hoeveelheid waaraan je wordt blootgesteld.
Persoonlijke beschermingsmiddelen (PBM) Beschermingsmiddelen om 1 persoon te beschermen, bv. veiligheidsbril, -hand(schoenen).
Collectieve beschermingsmiddelen (CBM) Beschermingsmiddelen om meer dan 1 persoon te beschermen, bv. machinebeveiliging.
RAMP 4 algemene principes om veilig te werken en de risico’s zoveel als mogelijk tot een minimum te beperken.
• Recognize hazards
• Assess the risks of those hazards
• Minimize, manage, control those hazards
• Prepare to respond to emergencies.
Management of Change (MOC) Verzekert dat een verandering aan het proces geen nieuwe gevaren of onopgemerkte toename in risico’s introduceert.
Last Minute Risk Analysis (LMRA) Laatste minuut risico analyse om veiligheids- en milieurisico’s te voorkomen, minimaliseren, beheren en te
controleren.
Pagina 3 van 55
, Hoofdstuk 2 – Risico’s m.b.t de aard van chemische stoffen
Producten met gevaarlijke eigenschappen Een verzamelnaam voor brandgevaarlijke producten, gezondheidsschadelijke producten en milieubedreigende
producten.
Gevaarlijke producten Producten die een letsel, schade of hinder kunnen teweegbrengen aan personen, materialen, installaties, gebouwen
en milieu.
Toxische stoffen Geven risico op onomkeerbare schade voor mens & dier. Onderverdeeld in: chronisch of acuut.
LD50 Geeft een indicatie voor toxiciteit. De waarde (aantal mg/kg lichaamsgewicht) wordt bekomen via testen op
ratten/dieren. LD50 is de waarde waarbij 50% van de ratten/dieren overleden is.
Brandbare stoffen Ontbranden in de aanwezigheid van zuurstof en een externe energiebron/ontstekingsbron.
Ontvlammingstemperatuur of vlampunt Is de laagste temperatuur (bij 1 atmosfeer (= normale drukcondities)) van een vloeistof waarbij voldoende dampen
aanwezig zijn om bij aanwezigheid van een uitwendige vlam en zuurstof te ontvlammen.
Typologieën van vlampunten • P1 producten = zeer licht en licht ontvlambare stoffen. Dit zijn stoffen en preparaten waarvan het vlampunt lager
is dan 21°C.
• P2 producten = ontvlambare stoffen. Dit zijn stoffen en preparaten waarvan het vlampunt gelijk is aan of hoger is
dan 21°C en gelijk aan of lager dan 55°C.
• P3 producten = brandbare stoffen met een vlampunt hoger dan 55°C en gelijk aan of lager dan 100°C.
• P4 producten = brandbare stoffen met een vlampunt hoger dan 100 °C en gelijk aan of lager dan 250°C.
Brandklassen • Klasse A = vaste stoffen
• Klasse B = vloeistoffen
• Klasse C = gassen
• Klasse D = metalen
• Klasse E = elektriciteit
• Klasse F = vetten
OOL Onderste ontvlambare limiet
BOL Bovenste ontvlambare limiet
LEL / OEL Lower explosion limit / onderste explosie limiet
UEL / BOL Upper explosion limit / bovenste explosie limiet
Explosieve stoffen Dit zijn stoffen die omwille van hun aard tot ontploffing kunnen komen of explosief kunnen reageren:
• In bepaalde mengsels;
• Bij bepaalde temperaturen en concentraties of
• Bij schokken of wrijving.
Een explosief materiaal zet op korte tijd zeer veel energie en/of gas vrij wanneer het ontstoken wordt.
Typen explosies • Stofexplosie
• Explosie t.g.v. onstabiliteit van chemische agentia
• Explosie t.g.v. chemische reactiviteit van chemische agentia.
Pagina 4 van 55
