Hoofdstuk 2 Morele verantwoordelijkheid in organisaties
2.1 Omschrijving van morele verantwoordelijkheid
De ideale staat kent volgens Plato drie klassen of functies: een klasse van handwerkers
annex zakenlieden, een klasse van krijgslieden en een klasse van bestuurders. Een staat is
goed geordend, wanneer ieder mens in de staat slechts één functie vervult, namelijk die
functie waarvoor hij van nature het meest geschikt is.
De moderne maatschappij kenmerkt zich door een grote mate van complexiteit en
onoverzichtelijkheid, maar ook door een grote mate van onderlinge afhankelijkheid.
Om te beslissen of bemoeienis naar behoren wordt uitgeoefend, gebruiken we het begrip
verantwoordelijkheid verantwoordelijkheid is de persoon of de instantie die als
(mede-) oorsprong van een handelings-effect kan worden aangemerkt of die zich in een rol,
positie of functie bevindt die met aanspreekbaarheid gepaard gaat.
Juridisch verantwoordelijk is een persoon of instantie die als zodanig wordt aangemerkt op
grond van juridisch vastgestelde bepalingen. Moreel verantwoordelijkheid is een persoon of
instantie die als zodanig wordt aangemerkt op grond van het heersende stelsel van normen
en waarden.
Wat betekent verantwoordelijkheid?
Verschillende vormen van verantwoordelijkheid:
1. Verantwoordelijkheid als oorzaak. ‘verantwoordelijk zijn voor’ synoniem aan ‘veroorzaken’
of ‘als gevolg hebben’: ‘Een computervirus was verantwoordelijk voor de storing van het
systeem’.
2. Verantwoordelijkheid als aansprakelijkheid. Dit duidt op de betekenis van het morele,
juridisch of politiek aansprakelijk zijn voor de (gevolgen van) bepaalde handelingen: ‘Een
achttienjarige jongen was verantwoordelijk voor de vier achtereenvolgende branden in het
dorp’.
3. Verantwoordelijkheid als vermogen. Om verantwoordelijk te kunnen zijn, moet men in
staat zijn tot een vrije en bewuste keuze. Verantwoordelijkheid hier synoniem aan
‘toerekeningsvatbaarheid’.
4. Verantwoordelijkheid als taak. Een taak, rol of functie in de maatschappij brengt
specifieke verantwoordelijkheden of plichten met zich mee. Zo hebben ouders de
verantwoordelijkheid voor het opvoeden van hun kind en moet de politieagent zorgen voor
veiligheid op straat.
5. Verantwoordelijkheid als deugd positief waardeoordeel. Deze betekenis verwijst naar
het serieus nemen van taken en plichten, naar weloverwogen optreden en het zich
rekenschap geven van de gevolgen van het handelen voor anderen, ook in situaties waarbij
die verantwoordelijkheden niet expliciet zijn vastgelegd in wettelijke bepalingen of een
taakomschrijving.
Met verantwoordelijkheid coördineren we ons handelen
We doen iets als we morele verantwoordelijkheid ter sprake brengen. Begrippen waarvan de
betekenis meteen ook een handeling inhoudt, noemen we ‘taalhandelingen’ (‘de vergadering
is geopend’ of ‘heb je je werk nu nog niet af’.
1
2.1 Omschrijving van morele verantwoordelijkheid
De ideale staat kent volgens Plato drie klassen of functies: een klasse van handwerkers
annex zakenlieden, een klasse van krijgslieden en een klasse van bestuurders. Een staat is
goed geordend, wanneer ieder mens in de staat slechts één functie vervult, namelijk die
functie waarvoor hij van nature het meest geschikt is.
De moderne maatschappij kenmerkt zich door een grote mate van complexiteit en
onoverzichtelijkheid, maar ook door een grote mate van onderlinge afhankelijkheid.
Om te beslissen of bemoeienis naar behoren wordt uitgeoefend, gebruiken we het begrip
verantwoordelijkheid verantwoordelijkheid is de persoon of de instantie die als
(mede-) oorsprong van een handelings-effect kan worden aangemerkt of die zich in een rol,
positie of functie bevindt die met aanspreekbaarheid gepaard gaat.
Juridisch verantwoordelijk is een persoon of instantie die als zodanig wordt aangemerkt op
grond van juridisch vastgestelde bepalingen. Moreel verantwoordelijkheid is een persoon of
instantie die als zodanig wordt aangemerkt op grond van het heersende stelsel van normen
en waarden.
Wat betekent verantwoordelijkheid?
Verschillende vormen van verantwoordelijkheid:
1. Verantwoordelijkheid als oorzaak. ‘verantwoordelijk zijn voor’ synoniem aan ‘veroorzaken’
of ‘als gevolg hebben’: ‘Een computervirus was verantwoordelijk voor de storing van het
systeem’.
2. Verantwoordelijkheid als aansprakelijkheid. Dit duidt op de betekenis van het morele,
juridisch of politiek aansprakelijk zijn voor de (gevolgen van) bepaalde handelingen: ‘Een
achttienjarige jongen was verantwoordelijk voor de vier achtereenvolgende branden in het
dorp’.
3. Verantwoordelijkheid als vermogen. Om verantwoordelijk te kunnen zijn, moet men in
staat zijn tot een vrije en bewuste keuze. Verantwoordelijkheid hier synoniem aan
‘toerekeningsvatbaarheid’.
4. Verantwoordelijkheid als taak. Een taak, rol of functie in de maatschappij brengt
specifieke verantwoordelijkheden of plichten met zich mee. Zo hebben ouders de
verantwoordelijkheid voor het opvoeden van hun kind en moet de politieagent zorgen voor
veiligheid op straat.
5. Verantwoordelijkheid als deugd positief waardeoordeel. Deze betekenis verwijst naar
het serieus nemen van taken en plichten, naar weloverwogen optreden en het zich
rekenschap geven van de gevolgen van het handelen voor anderen, ook in situaties waarbij
die verantwoordelijkheden niet expliciet zijn vastgelegd in wettelijke bepalingen of een
taakomschrijving.
Met verantwoordelijkheid coördineren we ons handelen
We doen iets als we morele verantwoordelijkheid ter sprake brengen. Begrippen waarvan de
betekenis meteen ook een handeling inhoudt, noemen we ‘taalhandelingen’ (‘de vergadering
is geopend’ of ‘heb je je werk nu nog niet af’.
1
