1
Sociale en emotionele problemen –
Aantekeningen colleges
Inhoud
College 1 – Introductie ............................................................................................................................ 3
Classificeren..................................................................................................................................... 4
Stemming......................................................................................................................................... 5
College 2 – Angst ..................................................................................................................................... 8
Angststoornissen in de kindertijd en adolescentie ......................................................................... 8
College 3 – PTSS..................................................................................................................................... 13
PTSS ............................................................................................................................................... 14
Etiologie ......................................................................................................................................... 19
College 4 – ADHD en herhaalproblemen............................................................................................... 21
ADHD ............................................................................................................................................. 21
Herhaalproblemen ........................................................................................................................ 24
College 5 – stemming ............................................................................................................................ 27
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 28
Depressieve stoornis ..................................................................................................................... 28
Persisterende depressieve stoornis .............................................................................................. 29
Disruptieve stemmingsregulatie ................................................................................................... 29
Bipolaire stoornis........................................................................................................................... 29
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 31
Biologische theorieën .................................................................................................................... 31
Psychologische theorieën .............................................................................................................. 31
Sociale theorieën ........................................................................................................................... 32
Zelfverwonding en suïcide............................................................................................................. 33
College 6 – Autisme ............................................................................................................................... 37
DSM-5 criteria................................................................................................................................ 38
College 7 – psychose ............................................................................................................................. 44
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 46
Beloop psychotische stoornissen .................................................................................................. 49
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 50
College 8 – gedragsproblemen .............................................................................................................. 53
, 2
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 54
Klinisch beeld agressie................................................................................................................... 57
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 58
College 9 – eet- en somatische problemen ........................................................................................... 61
Etiologie ......................................................................................................................................... 66
Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen .............................................................. 66
College 10 – transdiagnostisch perspectief ........................................................................................... 69
DSM-5 recap .................................................................................................................................. 69
Andere benaderingen.................................................................................................................... 71
, 3
College 1 – Introductie
Leerdoelen HC1:
- Afwijkend gedrag kunnen definiëren
- Kunnen omschrijven wat het perspectief van ontwikkelingspsychopathologie inhoudt
- Herkennen en definiëren wat prevalentie en incidentie is
- Verschillende etiologische factoren herkennen en identificeren
- Begrijpen wat classificeren + het doel ervan is
- Belang van de context kunnen herkennen en omschrijven
- Kunnen herkennen en omschrijven wanneer stemming afwijkend is
- De prevalentie van stemmingsproblemen kunnen beschrijven
Gedrag is afwijkend als het wel vertoond wordt, terwijl het niet in overeenstemming is met wat
volgens onze opvattingen gemiddeld en idealiter bij die ontwikkelingsfase en de daarbij behorende
ontwikkelingstaken behoort. Of gedrag dat niet vertoond wordt terwijl het volgens diezelfde
opvattingen wel zou moeten. Is afhankelijk van tijd en samenleving.
Gedrag is een stoornis als het afwijkende gedrag:
- Langdurig is, en niet situatie gebonden
- De overgang naar nieuwe ontwikkelingsfasen en -taken blokkeert
- Voor de persoon en zijn/haar omgeving aanzienlijk lijden oplevert
- Meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen voorkomt en in andere niet
Ontwikkelingspsychopathologie:
- Kijkt niet alleen naar afwijkende gedrag maar ook naar de normale ontwikkeling. Hoe beter
je de normale ontwikkeling begrijpt, hoe beter je weet of iets afwijkend is
- Verband tussen ontwikkeling en psychopathologie
o Wanneer gaat niet-pathologie over in pathologie?
o Men kan bewegen tussen pathologische en niet-pathologisch
- Verband tussen een vroege stoornis met de latere ontwikkeling
- Verband tussen een gebeurtenis in de vroege ontwikkeling met een latere stoornis
- Verband tussen een vroege stoornis met een latere stoornis
- Effect van een stoornis op het verloop van de huidige ontwikkeling
- Effect van ontwikkeling op de uitingsvorm van een stoornis
Epidemiologie:
- Centrale vraag: hoeveel kinderen in de populatie hebben deze problemen?
- Prevalentie: bestaande gevallen met een bepaald ziektebeeld in een bepaalde periode,
mensen die het op dit moment hebben
- Incidentie: aantal nieuwe gevallen
- Recurrence: mensen die herstellen maar opnieuw problemen krijgen
, 4
- Mortaliteit: mensen die er blijvend schade aan ondervinden
- Verhouding jongens/meisjes, verdeling over levensloop,
beginleeftijd
Etiologie:
- Risicofactoren: factoren die een rol spelen bij het ontstaan
van afwijkend verdrag (veroorzaken?)
- Predisponerende factoren:
o Kunnen een kind vatbaarder maken, op individueel niveau of context.
- In standhoudende factoren:
o Kunnen psychologische problemen in standhouden (bijvoorbeeld sociale netwerk of
vormgeving van behandeling)
- Uitlokkende factoren:
o Factoren voorafgaand aan psychologische problemen
- Er is ook overlap tussen risicofactoren, denk aan hechting. Daarom kijk je naar individu en
specifieke context.
- In het boek staat een afbeelding met voorbeelden en categorieën.
- Beschermende factoren:
o Kunnen de ontwikkeling van psychologische problemen voorkomen
o Kunnen het effect van risicofactoren verminderen
o Karakteriseren kinderen met veerkracht (resilience)
Zelden kunnen we spreken van causaliteit. Ook kan je zelden zeggen dat 1 enkele factor de oorzaak
is, het gaat eerder over complex samenspel/interactie van factoren. het is ook altijd een interactie
tussen individu en omgeving, je kijkt naar het gehele systeem.
Classificeren
Symptoom: de kleinst beschrijfbare onderzoekseenheid in de geneeskunde/psychopathologie en te
beschouwen as ziekteteken.
- Hoofdsymptoom: deze hebben voor de diagnose een directe oriënterende functie
- Bijsymptomen: maken het beeld van de stoornis volledig zonder uit zichzelf direct
richtinggevend te zijn voor de diagnose
Syndroom: een groep van (dikwijls) tezamen optredende symptomen. Wordt vaker in de
geneeskunde gebruikt.
Wij spreken eerder van een stoornis: afwijkend gedrag, langdurig, niet situatie gebonden, klinisch
significant lijden, belemmering op sociale, beroepsmatige of andere belangrijke levensgebieden en
meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen
Doel van classificeren:
- Vooral beroepsmatig: faciliteert expert kennis + ontwikkeling van epidemiologische
informatie. Efficiëntie, samenvatting. Bevordert communicatie tussen professionals +
Sociale en emotionele problemen –
Aantekeningen colleges
Inhoud
College 1 – Introductie ............................................................................................................................ 3
Classificeren..................................................................................................................................... 4
Stemming......................................................................................................................................... 5
College 2 – Angst ..................................................................................................................................... 8
Angststoornissen in de kindertijd en adolescentie ......................................................................... 8
College 3 – PTSS..................................................................................................................................... 13
PTSS ............................................................................................................................................... 14
Etiologie ......................................................................................................................................... 19
College 4 – ADHD en herhaalproblemen............................................................................................... 21
ADHD ............................................................................................................................................. 21
Herhaalproblemen ........................................................................................................................ 24
College 5 – stemming ............................................................................................................................ 27
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 28
Depressieve stoornis ..................................................................................................................... 28
Persisterende depressieve stoornis .............................................................................................. 29
Disruptieve stemmingsregulatie ................................................................................................... 29
Bipolaire stoornis........................................................................................................................... 29
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 31
Biologische theorieën .................................................................................................................... 31
Psychologische theorieën .............................................................................................................. 31
Sociale theorieën ........................................................................................................................... 32
Zelfverwonding en suïcide............................................................................................................. 33
College 6 – Autisme ............................................................................................................................... 37
DSM-5 criteria................................................................................................................................ 38
College 7 – psychose ............................................................................................................................. 44
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 46
Beloop psychotische stoornissen .................................................................................................. 49
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 50
College 8 – gedragsproblemen .............................................................................................................. 53
, 2
Klinisch beeld en diagnose ............................................................................................................ 54
Klinisch beeld agressie................................................................................................................... 57
Etiologische theorieën ................................................................................................................... 58
College 9 – eet- en somatische problemen ........................................................................................... 61
Etiologie ......................................................................................................................................... 66
Somatisch-symptoomstoornis en verwante stoornissen .............................................................. 66
College 10 – transdiagnostisch perspectief ........................................................................................... 69
DSM-5 recap .................................................................................................................................. 69
Andere benaderingen.................................................................................................................... 71
, 3
College 1 – Introductie
Leerdoelen HC1:
- Afwijkend gedrag kunnen definiëren
- Kunnen omschrijven wat het perspectief van ontwikkelingspsychopathologie inhoudt
- Herkennen en definiëren wat prevalentie en incidentie is
- Verschillende etiologische factoren herkennen en identificeren
- Begrijpen wat classificeren + het doel ervan is
- Belang van de context kunnen herkennen en omschrijven
- Kunnen herkennen en omschrijven wanneer stemming afwijkend is
- De prevalentie van stemmingsproblemen kunnen beschrijven
Gedrag is afwijkend als het wel vertoond wordt, terwijl het niet in overeenstemming is met wat
volgens onze opvattingen gemiddeld en idealiter bij die ontwikkelingsfase en de daarbij behorende
ontwikkelingstaken behoort. Of gedrag dat niet vertoond wordt terwijl het volgens diezelfde
opvattingen wel zou moeten. Is afhankelijk van tijd en samenleving.
Gedrag is een stoornis als het afwijkende gedrag:
- Langdurig is, en niet situatie gebonden
- De overgang naar nieuwe ontwikkelingsfasen en -taken blokkeert
- Voor de persoon en zijn/haar omgeving aanzienlijk lijden oplevert
- Meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen voorkomt en in andere niet
Ontwikkelingspsychopathologie:
- Kijkt niet alleen naar afwijkende gedrag maar ook naar de normale ontwikkeling. Hoe beter
je de normale ontwikkeling begrijpt, hoe beter je weet of iets afwijkend is
- Verband tussen ontwikkeling en psychopathologie
o Wanneer gaat niet-pathologie over in pathologie?
o Men kan bewegen tussen pathologische en niet-pathologisch
- Verband tussen een vroege stoornis met de latere ontwikkeling
- Verband tussen een gebeurtenis in de vroege ontwikkeling met een latere stoornis
- Verband tussen een vroege stoornis met een latere stoornis
- Effect van een stoornis op het verloop van de huidige ontwikkeling
- Effect van ontwikkeling op de uitingsvorm van een stoornis
Epidemiologie:
- Centrale vraag: hoeveel kinderen in de populatie hebben deze problemen?
- Prevalentie: bestaande gevallen met een bepaald ziektebeeld in een bepaalde periode,
mensen die het op dit moment hebben
- Incidentie: aantal nieuwe gevallen
- Recurrence: mensen die herstellen maar opnieuw problemen krijgen
, 4
- Mortaliteit: mensen die er blijvend schade aan ondervinden
- Verhouding jongens/meisjes, verdeling over levensloop,
beginleeftijd
Etiologie:
- Risicofactoren: factoren die een rol spelen bij het ontstaan
van afwijkend verdrag (veroorzaken?)
- Predisponerende factoren:
o Kunnen een kind vatbaarder maken, op individueel niveau of context.
- In standhoudende factoren:
o Kunnen psychologische problemen in standhouden (bijvoorbeeld sociale netwerk of
vormgeving van behandeling)
- Uitlokkende factoren:
o Factoren voorafgaand aan psychologische problemen
- Er is ook overlap tussen risicofactoren, denk aan hechting. Daarom kijk je naar individu en
specifieke context.
- In het boek staat een afbeelding met voorbeelden en categorieën.
- Beschermende factoren:
o Kunnen de ontwikkeling van psychologische problemen voorkomen
o Kunnen het effect van risicofactoren verminderen
o Karakteriseren kinderen met veerkracht (resilience)
Zelden kunnen we spreken van causaliteit. Ook kan je zelden zeggen dat 1 enkele factor de oorzaak
is, het gaat eerder over complex samenspel/interactie van factoren. het is ook altijd een interactie
tussen individu en omgeving, je kijkt naar het gehele systeem.
Classificeren
Symptoom: de kleinst beschrijfbare onderzoekseenheid in de geneeskunde/psychopathologie en te
beschouwen as ziekteteken.
- Hoofdsymptoom: deze hebben voor de diagnose een directe oriënterende functie
- Bijsymptomen: maken het beeld van de stoornis volledig zonder uit zichzelf direct
richtinggevend te zijn voor de diagnose
Syndroom: een groep van (dikwijls) tezamen optredende symptomen. Wordt vaker in de
geneeskunde gebruikt.
Wij spreken eerder van een stoornis: afwijkend gedrag, langdurig, niet situatie gebonden, klinisch
significant lijden, belemmering op sociale, beroepsmatige of andere belangrijke levensgebieden en
meestal in bepaalde combinaties van gedragingen/symptomen
Doel van classificeren:
- Vooral beroepsmatig: faciliteert expert kennis + ontwikkeling van epidemiologische
informatie. Efficiëntie, samenvatting. Bevordert communicatie tussen professionals +
