Colleges diagnostiek in de klinische psychologie
College 1 – Intake/anamnese
Diagnostiek & assessment
Wederkerig gesprek
Diagnose = classificatie, wel of niet voldoen aan de criteria.
Diagnostisch proces
1. Intake Interview: anamnese
2. Semi-gestructureerd interview
3. Keuze en afname tests en vragenlijsten
4. Integratie van alle diagnostische resultaten
5. Schrijven van verslag voor professionals en betrokkenen
6. Mondelinge terugkoppeling aan cliënt (en naaste(n))
Twijfels?
Welke vragen moet ik stellen?
Waar moet ik me vooral op richten (focus?)?
Hoe voer ik een goed interview uit, terwijl ik voldoende informatie krijg voor de administratie
(zorgverzekeraar) ?
Hoe balanceer ik tussen tegenstrijdige verwachtingen en wensen (client: empathie, tijd om
verhaal te doen, ik: feiten, hypotheses voor behandelplan)?
Hoe communiceer ik zodat ik al begin met het opbouwen van een therapeutische relatie?
Begin ik al met kleine interventies tijdens de anamnese?
Algemene regel
Het opbouwen van ‘rapport’ (therapeutische alliantie) is minstens zo belangrijk als het
verkrijgen van informatie!
, o 35% komt slechts naar de eerste 1 a 2 sessies (Olfson et al., 2004)
De eerste sessie vormt de basis voor de atmosfeer (accepterend, open-minded) en de
‘verdeling van de “macht” ’ (balans in het contact; client ook inbreng laten geven)
De therapeutische alliantie wordt snel gevormd en is voorspellend voor latere therapie
uitkomsten (Hilsenroth & Cromer, 2007)
Doelen voor de intake/anamnese
Begin met het bouwen van een therapeutische relatie, terwijl:
o Je de client informeert over de setting, vertrouwelijkheid en wet & regelgeving,
kosten/vergoedingen/betalingen
o Je de clients primaire problemen/klachten en hulpvraag/behandeldoelen onderzoekt
o Je hypotheses vormt over diagnose, intelligentie, neuropsychologische functies,
persoonlijkheid, copingstijlen → welke instrumenten hierna te gebruiken
o Vaststelt of verder interviewen/testen geindiceerd zijn en/of additionele (somatische)
consultatie nodig is
Structuur van de intake/anamnese
Start met open vragen!
Gesloten vragen is ook belangrijk om het specifiek te maken.
Ga gericht, maar breed genoeg, te werk:
o Hang een haakje uit, maar zet ook een net uit om eventuele additionele problemen
te vangen
o Speur naar details!
Structuur Intake Anamnese
1. Start met informatie (setting, regels, kosten… )
2. Open vraag: huidige klachten/primaire probleem
3. Huidige motivatie – waarom nu?
4. Specifiekere symptomen, geschiedenis, eerdere behandeling, impact op functioneren?
5. Biografie – beknopt, focus op ‘resources’ en negatieve levensgebeurtenissen
6. Medische geschiedenis – noodzaak doorverwijzen om medische etiologie uit te sluiten?
7. Afronding: samen hulpvraag formuleren, datum volgende sessie prikken, opdracht meegeven
1 – Start
Doelen: client goed informeren, client op gemak stellen!
Vaak zijn clienten nerveus, onzeker, twijfelachtig aan het begin van de eerste kennismaking.
Begroet, introduceer jezelf, noem titel/functie/positie
Vraag hoe client het liefst wordt toegesproken (indien van toepassing)
Geef een algemeen overzicht van wat te verwachten van deze afspraak
Nodig client uit om vragen te stellen over de setting
1 – Informatie over setting, regels, kosten
Voorwaarde: KEN ACTUELE WET & REGELGEVING
o veranderende regels (DBC > Zorgprestatiemodel) en ethische gedragscodes van
beroepsvereniging
Bespreek vertrouwelijkheid en beperkingen daarop
o Zorgverzekeraar, supervisie, potentieel risico voor zelf/ander, misbruik
kind/afhankelijke volwassene/bejaarde, rechtelijke zaken
Maak afspraken over het maken van notities en audio opnames voor supervisie
2 – Onderzoeken primaire probleem
, Laat client zijn/haar/hun verhaal doen (~ 5 min)
Stel open vragen:
o “Vertel eens, wat brengt jou vandaag hier?”
o “Ik heb de verwijzing gelezen, maar het helpt mij om in jouw eigen woorden te horen
wat er voor jou speelt/aan de hand is.”
o “Kun je daar nog wat meer over vertellen?”
o “Wat is het meest belangrijke voor jou op dit moment?”
Laat de cliënt het voortouw nemen in het gesprek, maar zorg dat het gesprek richting houdt
door vragen te stellen!
o “Wat bedoel je precies als je zegt dat je depressief bent?”
o “Zou je een voorbeeld willen geven?”
o “Hoe komt dat tot uiting, waar merk je dat aan?”
o “Je gaf aan dat je slaapproblemen hebt; hoe veel uren slaap je gemiddeld per nacht?
Word je tussentijds wakker? Hoelang duurt het dan om weer in slaap te komen?”
Geef tijd/ruimte om moeilijke onderwerpen/taboes bespreekbaar te maken
o “Tot nu toe hebben we het gehad over xxx; Ik vraag me af, zijn er andere zaken die
voor jou spelen momenteel?”
o “Vind je dat we alles hebben besproken dat belangrijk is om aan bod te laten komen,
of is er nog iets anders waar we het over moeten hebben?”
o “Wat zouden je naasten zeggen dat belangrijk is om hier te bespreken?”
3 – Huidige motivatie
Waarom heeft de client nu hulp gezocht?
Vaak spelen problemen al langere tijd - wat is de motivatie om nu in actie te komen?
3 - Probleem prioritering
De client komt vaak met meerdere problemen op verschillende gebieden.
Gebruik het clients perspectief: “Welke van deze kwesties heeft het meeste impact voor jou?”
Additionele principes:
o Gevaar voor zelf/anderen – onmiddelijke dreiging voor het leven/de gezondheid van
cliënt/anderen
o Centraliteit – gedragingen die van invloed zijn op een breder scala van
levensgebieden (b.v. middelenmisbruik op relaties, depressie, functioneren op werk)
o Hoge waarschijnlijkheid van slagen eerste interventie
4 – Specifieke aspecten: door- en uit vragen
Hoe vaak komt het voor? Hoelang duurt het?
De geschiedenis van het probleem
o Wanneer is het gestart?
o Ooit gestopt, beter/slechter geworden?
o Ooit verwacht dat het zou spelen, maar uitbleef of korter aanhield dan verwacht?
Wat heeft de client in het verleden geprobeerd – wat werkt en wat werkte niet?
Wat gebeurt er aan het begin/tijdens/achteraf?
o Mensen, situaties
o Gedachten/beelden
o Emoties/sensaties
o Beschrijf ergste keer
o Hoe zou je het vandaag scoren (op een schaal van 1-10)
Wees niet ongemakkelijk/beschaamd om moeilijke onderwerpen/taboes bespreekbaar te
maken: middelen misbruik, sexualiteit, suïcidale/homocidale ideaties etc.
Suïcide risico vaststellen
College 1 – Intake/anamnese
Diagnostiek & assessment
Wederkerig gesprek
Diagnose = classificatie, wel of niet voldoen aan de criteria.
Diagnostisch proces
1. Intake Interview: anamnese
2. Semi-gestructureerd interview
3. Keuze en afname tests en vragenlijsten
4. Integratie van alle diagnostische resultaten
5. Schrijven van verslag voor professionals en betrokkenen
6. Mondelinge terugkoppeling aan cliënt (en naaste(n))
Twijfels?
Welke vragen moet ik stellen?
Waar moet ik me vooral op richten (focus?)?
Hoe voer ik een goed interview uit, terwijl ik voldoende informatie krijg voor de administratie
(zorgverzekeraar) ?
Hoe balanceer ik tussen tegenstrijdige verwachtingen en wensen (client: empathie, tijd om
verhaal te doen, ik: feiten, hypotheses voor behandelplan)?
Hoe communiceer ik zodat ik al begin met het opbouwen van een therapeutische relatie?
Begin ik al met kleine interventies tijdens de anamnese?
Algemene regel
Het opbouwen van ‘rapport’ (therapeutische alliantie) is minstens zo belangrijk als het
verkrijgen van informatie!
, o 35% komt slechts naar de eerste 1 a 2 sessies (Olfson et al., 2004)
De eerste sessie vormt de basis voor de atmosfeer (accepterend, open-minded) en de
‘verdeling van de “macht” ’ (balans in het contact; client ook inbreng laten geven)
De therapeutische alliantie wordt snel gevormd en is voorspellend voor latere therapie
uitkomsten (Hilsenroth & Cromer, 2007)
Doelen voor de intake/anamnese
Begin met het bouwen van een therapeutische relatie, terwijl:
o Je de client informeert over de setting, vertrouwelijkheid en wet & regelgeving,
kosten/vergoedingen/betalingen
o Je de clients primaire problemen/klachten en hulpvraag/behandeldoelen onderzoekt
o Je hypotheses vormt over diagnose, intelligentie, neuropsychologische functies,
persoonlijkheid, copingstijlen → welke instrumenten hierna te gebruiken
o Vaststelt of verder interviewen/testen geindiceerd zijn en/of additionele (somatische)
consultatie nodig is
Structuur van de intake/anamnese
Start met open vragen!
Gesloten vragen is ook belangrijk om het specifiek te maken.
Ga gericht, maar breed genoeg, te werk:
o Hang een haakje uit, maar zet ook een net uit om eventuele additionele problemen
te vangen
o Speur naar details!
Structuur Intake Anamnese
1. Start met informatie (setting, regels, kosten… )
2. Open vraag: huidige klachten/primaire probleem
3. Huidige motivatie – waarom nu?
4. Specifiekere symptomen, geschiedenis, eerdere behandeling, impact op functioneren?
5. Biografie – beknopt, focus op ‘resources’ en negatieve levensgebeurtenissen
6. Medische geschiedenis – noodzaak doorverwijzen om medische etiologie uit te sluiten?
7. Afronding: samen hulpvraag formuleren, datum volgende sessie prikken, opdracht meegeven
1 – Start
Doelen: client goed informeren, client op gemak stellen!
Vaak zijn clienten nerveus, onzeker, twijfelachtig aan het begin van de eerste kennismaking.
Begroet, introduceer jezelf, noem titel/functie/positie
Vraag hoe client het liefst wordt toegesproken (indien van toepassing)
Geef een algemeen overzicht van wat te verwachten van deze afspraak
Nodig client uit om vragen te stellen over de setting
1 – Informatie over setting, regels, kosten
Voorwaarde: KEN ACTUELE WET & REGELGEVING
o veranderende regels (DBC > Zorgprestatiemodel) en ethische gedragscodes van
beroepsvereniging
Bespreek vertrouwelijkheid en beperkingen daarop
o Zorgverzekeraar, supervisie, potentieel risico voor zelf/ander, misbruik
kind/afhankelijke volwassene/bejaarde, rechtelijke zaken
Maak afspraken over het maken van notities en audio opnames voor supervisie
2 – Onderzoeken primaire probleem
, Laat client zijn/haar/hun verhaal doen (~ 5 min)
Stel open vragen:
o “Vertel eens, wat brengt jou vandaag hier?”
o “Ik heb de verwijzing gelezen, maar het helpt mij om in jouw eigen woorden te horen
wat er voor jou speelt/aan de hand is.”
o “Kun je daar nog wat meer over vertellen?”
o “Wat is het meest belangrijke voor jou op dit moment?”
Laat de cliënt het voortouw nemen in het gesprek, maar zorg dat het gesprek richting houdt
door vragen te stellen!
o “Wat bedoel je precies als je zegt dat je depressief bent?”
o “Zou je een voorbeeld willen geven?”
o “Hoe komt dat tot uiting, waar merk je dat aan?”
o “Je gaf aan dat je slaapproblemen hebt; hoe veel uren slaap je gemiddeld per nacht?
Word je tussentijds wakker? Hoelang duurt het dan om weer in slaap te komen?”
Geef tijd/ruimte om moeilijke onderwerpen/taboes bespreekbaar te maken
o “Tot nu toe hebben we het gehad over xxx; Ik vraag me af, zijn er andere zaken die
voor jou spelen momenteel?”
o “Vind je dat we alles hebben besproken dat belangrijk is om aan bod te laten komen,
of is er nog iets anders waar we het over moeten hebben?”
o “Wat zouden je naasten zeggen dat belangrijk is om hier te bespreken?”
3 – Huidige motivatie
Waarom heeft de client nu hulp gezocht?
Vaak spelen problemen al langere tijd - wat is de motivatie om nu in actie te komen?
3 - Probleem prioritering
De client komt vaak met meerdere problemen op verschillende gebieden.
Gebruik het clients perspectief: “Welke van deze kwesties heeft het meeste impact voor jou?”
Additionele principes:
o Gevaar voor zelf/anderen – onmiddelijke dreiging voor het leven/de gezondheid van
cliënt/anderen
o Centraliteit – gedragingen die van invloed zijn op een breder scala van
levensgebieden (b.v. middelenmisbruik op relaties, depressie, functioneren op werk)
o Hoge waarschijnlijkheid van slagen eerste interventie
4 – Specifieke aspecten: door- en uit vragen
Hoe vaak komt het voor? Hoelang duurt het?
De geschiedenis van het probleem
o Wanneer is het gestart?
o Ooit gestopt, beter/slechter geworden?
o Ooit verwacht dat het zou spelen, maar uitbleef of korter aanhield dan verwacht?
Wat heeft de client in het verleden geprobeerd – wat werkt en wat werkte niet?
Wat gebeurt er aan het begin/tijdens/achteraf?
o Mensen, situaties
o Gedachten/beelden
o Emoties/sensaties
o Beschrijf ergste keer
o Hoe zou je het vandaag scoren (op een schaal van 1-10)
Wees niet ongemakkelijk/beschaamd om moeilijke onderwerpen/taboes bespreekbaar te
maken: middelen misbruik, sexualiteit, suïcidale/homocidale ideaties etc.
Suïcide risico vaststellen
