IB TITC SL
2020-2022
CUMULATIVE NOTES
1
,--------------------------------------------------------------------------------
UNIT 1.1: OSMANLIDAN TÜRKİYEYE
Osmanlı'nın Ekonomik Mirası
● Osmanlı'da genellikle İaşecilik, Fiskalizm ve Gelenekçilik görülür:
○ iaşeciliğe göre halkın refahının sağlanması için öncelikle piyasada istenen
ürünlerden uygun fiyata ve yeterli miktarda bulunması gerekir; dolayısıyla üretime
önem verilmiş, küçük işletmelere dayalı yüksek bir üretim potansiyeline erişmiştir.
○ gelenekçilik, sosyal ve iktisadi düzendeki mevcut dengeyi korumayı ve bu mevcut
dengeyi bozabilecek herhangi bir değişim hareketini engellemeyi amaçlar
○ fiskalizmin amacı devlet hazinesini mümkün olduğu kadar yüksek tutarak, aşağı
inmesini engellemektir
● 17. yüzyılda ticaret yollarının bulunması, savaşlar, batılı devletlerin yeni ülkeler bulması,
bol ve ucuz malların gelmesi Osmanlı ekonomisini olumsuz etkiledi
Tarım
● Osmanlı’da temel ekonomik faaliyet tarımdır
● Osmanlı’da toprak devletin sahip olduğu ve tımarın yapıldığı miri arazi ve özel mülkiyet
toprakları olan mülk arazi olarak ayrılırdı.
● 1858 Arazi Kanunnamesi ile topraklar özel mülk olarak sahip olunmaya başlandı ve
böylelikle büyük toprak sahipleri oluştu
● tımar sistemi, üst sınıflardaki bürokratlara asker yetiştirmeleri ve vergi vermeleri
karşılığında devlet tarafından verilen topraktır; tımar sahipleri burada reaye çalıştırır ve
böylece devlet, tımar sahipleri yoluyla üretimi denetler
● tımar sistemi, savaşlar ve Celali İsyanları nedeniyle 17. yüzyılda bozulmaya başlamıştır
● çiftçi nüfusun büyük kısmının savaşlarda ölmesi, tohum bulmaktaki zorluklar ve talep
yetersizliği zamanla ekim alanlarının boş kalmasına neden oldu
● piyasaya kapalı tarım alanlarının piyasaya açılabilmesi için demiryolu yapım imtiyazlarının
ve kapitülasyonlarının verilmesi hizmet sektöründe gelişmeye yol açmıştır
Sanayi
● sanayi işletmeleri çoğunlukla lonca adı verilen esnaf teşkilatlarının elindeydi
● sanayide çoğunlukla tekstil işletmelerine ve devletin elinde bulundurduğu gemi sanayisine
yer verilirdi
● Avrupa’nın Osmanlı’dan yüksek hammadde talebi hem Osmanlı’nın güvenliğini tehdit
etmiş hem de üretim sanayisini darboğaza itmiştir
Ticaret
2
, ● ticaret çoğunlukla üst ve orta sınıfın yerleşim sürdüğü İstanbul gibi merkezi kentlerde
yayılmıştır
● Osmanlı'da ticari hayat canlıdır; fakat ihracata birçok kez yasaklar getirilmiştir
● her ne kadar Osmanlı çoğu hammaddenin ihracını yasaklamış olsa da Avrupa, bu malların
ucuzluğundan dolayı kaçak olarak Osmanlı’dan temin ediyordu
● aynı zamanda Osmanlı'da modern ekonomik hayatın koşullarına uygun ticaret kurumları
düzenlenmemişti
Osmanlı'da Dışa Bağımlılık
● Osmanlı verdiği tüm kapitülasyonlara rağmen başlarda iç üretimiyle yabancı mallara uzunca
bir süre karşı çıkabilmiş, ithalatını az tutmayı başarmışsa da özellikle Sanayi Devrimi
sonrasında Avrupa devletlerinin Osmanlı’dan yaptığı ithalatlar arttıkça kapitülasyonların
yıkıcı etkisi de artmaya başladı
● Sanayi Devrimi ile birlikte kapitülasyonların yanı sıra imzalanan serbest ticaret
anlaşmaları, yabancı sermayenin yatırımları ve dış borçlanma ile Osmanlı ekonomisi
Avrupa devletlerinin denetim ve nüfuzu altına girdi
Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838)
● iç ve dış sorunlarıyla çok fazla uğraştığı bu dönemde Osmanlı, daha fazla ekonomik
sıkıntıyla karşılaşmamak için Balta Limanı Ticaret Antlaşmasını imzalayarak İngiltere'nin
ekonomik desteğini almak istedi
● her ne kadar bu antlaşma dış ticareti arttırsa da bundan daha çok gayrimüslimler
yararlanmış ve antlaşma ile verilen kapitülasyonlar ve indirimler nedeniyle Osmanlı
ekonomisi daha da çökmüştür
● bu antlaşmadan sonra Avrupa ile gerçekleştirilen dış ticaret haddi Osmanlı’nın aleyhine
olacak şekilde yükselmiş, Osmanlı’nın zaten kapalı ekonomisinin büyük bir bölümü
Batı’nın egemenliğine girmiştir
● serbest dış ticaret antlaşması nedeniyle verilen dış ticaret açıkları, devlet bütçesindeki
açıklar ile birleşince, büyük bir gelir-gider dengesizliği ortaya çıkmıştır
● bu dengesizlik, son dönemlerde yaşanan toprak kayıpları ile birleşince dış ticaret açığının
finansmanı imkansız hale gelmiş, dış borç almak kaçınılmaz hale gelmiştir; bu noktada
1854 Kırım Savaşı’nda ilk dış borç alınmıştır
● alınan borçların anapara ve faiz ödemeleri, hatta bazen borcun yeni bir borçla ödenmesi,
zaten açık pazar konumuna düşmüş olan Osmanlı’yı Batı’ya iyice bağlamıştır
● Osmanlı kendi başına dış borçlarla baş edemeyince Avrupalı devletler tarafından Duyunu
Umumiye İdaresi kurulmuştur
● bu dönemde birçok yabancı yatırım yapılmış ve bu yatırımların büyük kısmı demiryolu,
bankacılık ve ticaret alanlarında gerçekleşmiştir
3
, ● 1873-1908 döneminde, yıllık ortalama ithalat hızla artmış, ihracatın bu artış karşısındaki
artışı ise az kalmıştır; bu durumun en önemli nedenlerinden biri Osmanlı'nın ihracata ağır
vergiler koyup, ithalatı özendirerek yurt içi mal arzını genişletmeyi amaçlamış olmasıdır
Osmanlı'nın Hukuk Mirası
● Osmanlı hukuk sistemi, laik devletin esaslarına uygun değil ve hukuk birliği yoktu
● hukuk herkese eşit bir şekilde uygulanmıyor, cinsiyete veya dinlere göre ayrımcılık
yapılıyordu
● kadın hakları konusunda birçok eksiklik vardı
Tanzimat Fermanı (1839)
● Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını engellemek ve Avrupalı devletlerle yakınlık
sağlamak amaçlarıyla oluşturulmuştur
● bu ferman ile birlikte herkes kanun önünde eşit olacak, her gücün üstünde kanunun
gücünün varlığı kabul edilecektir
● bu ferman, Osmanlı’da batılı hukuk kurallarına geçişin ilk göstergesidir
● bu fermanın oluşturulmasının temel sebebi Avrupalı devletlerin Osmanlı’da yaşayan
azınlıkların yaşam şartlarının iyileşmesi için Osmanlı’ya baskı yapmalarıydı
Islahat Fermanı (1856)
● Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını engellemek amacıyla oluşturulmuştur
● bu ferman Tanzimat Fermanının genişletilmiş versiyonu olarak kabul edilir
● bu ferman ile azınlıklar, Müslüman halktan daha ayrıcalıklı hale gelmişlerdir
Osmanlı'da Modernleşme
● Tanzimat ile başlayan modernleşme eğitim, hukuk, kültürel, ekonomi alanlarında öncelikle
kendisini hissettirmiştir
● Avrupa’da Rönesans, Reform, Sanayi Devrimi Avrupa devletlerinin kalkınmasını sağlarken,
Osmanlı İmparatorluğu bu dönemde gerilemeye başlamıştır; bu durum modernleşmeyi
zorunlu kılmıştır
● Osmanlıda gerilemenin önüne geçmek amacıyla ıslahatlara girişilmiş ve bu noktada
Avrupadaki siyasal ve ekonomik yükseliş örnek alınmıştır
● bu kapsamda yeniçeri ocağı dağıtılmış, adalet ve şeriat kavramları birbirinden
ayrıştırılmaya çalışılmıştır
● fakat Osmanlıdaki askeri yenilgilerin getirdiği hasarlar modernleşmenin yaşanmasına
engel olmuştur
Dönemdeki İdeolojiler
4
2020-2022
CUMULATIVE NOTES
1
,--------------------------------------------------------------------------------
UNIT 1.1: OSMANLIDAN TÜRKİYEYE
Osmanlı'nın Ekonomik Mirası
● Osmanlı'da genellikle İaşecilik, Fiskalizm ve Gelenekçilik görülür:
○ iaşeciliğe göre halkın refahının sağlanması için öncelikle piyasada istenen
ürünlerden uygun fiyata ve yeterli miktarda bulunması gerekir; dolayısıyla üretime
önem verilmiş, küçük işletmelere dayalı yüksek bir üretim potansiyeline erişmiştir.
○ gelenekçilik, sosyal ve iktisadi düzendeki mevcut dengeyi korumayı ve bu mevcut
dengeyi bozabilecek herhangi bir değişim hareketini engellemeyi amaçlar
○ fiskalizmin amacı devlet hazinesini mümkün olduğu kadar yüksek tutarak, aşağı
inmesini engellemektir
● 17. yüzyılda ticaret yollarının bulunması, savaşlar, batılı devletlerin yeni ülkeler bulması,
bol ve ucuz malların gelmesi Osmanlı ekonomisini olumsuz etkiledi
Tarım
● Osmanlı’da temel ekonomik faaliyet tarımdır
● Osmanlı’da toprak devletin sahip olduğu ve tımarın yapıldığı miri arazi ve özel mülkiyet
toprakları olan mülk arazi olarak ayrılırdı.
● 1858 Arazi Kanunnamesi ile topraklar özel mülk olarak sahip olunmaya başlandı ve
böylelikle büyük toprak sahipleri oluştu
● tımar sistemi, üst sınıflardaki bürokratlara asker yetiştirmeleri ve vergi vermeleri
karşılığında devlet tarafından verilen topraktır; tımar sahipleri burada reaye çalıştırır ve
böylece devlet, tımar sahipleri yoluyla üretimi denetler
● tımar sistemi, savaşlar ve Celali İsyanları nedeniyle 17. yüzyılda bozulmaya başlamıştır
● çiftçi nüfusun büyük kısmının savaşlarda ölmesi, tohum bulmaktaki zorluklar ve talep
yetersizliği zamanla ekim alanlarının boş kalmasına neden oldu
● piyasaya kapalı tarım alanlarının piyasaya açılabilmesi için demiryolu yapım imtiyazlarının
ve kapitülasyonlarının verilmesi hizmet sektöründe gelişmeye yol açmıştır
Sanayi
● sanayi işletmeleri çoğunlukla lonca adı verilen esnaf teşkilatlarının elindeydi
● sanayide çoğunlukla tekstil işletmelerine ve devletin elinde bulundurduğu gemi sanayisine
yer verilirdi
● Avrupa’nın Osmanlı’dan yüksek hammadde talebi hem Osmanlı’nın güvenliğini tehdit
etmiş hem de üretim sanayisini darboğaza itmiştir
Ticaret
2
, ● ticaret çoğunlukla üst ve orta sınıfın yerleşim sürdüğü İstanbul gibi merkezi kentlerde
yayılmıştır
● Osmanlı'da ticari hayat canlıdır; fakat ihracata birçok kez yasaklar getirilmiştir
● her ne kadar Osmanlı çoğu hammaddenin ihracını yasaklamış olsa da Avrupa, bu malların
ucuzluğundan dolayı kaçak olarak Osmanlı’dan temin ediyordu
● aynı zamanda Osmanlı'da modern ekonomik hayatın koşullarına uygun ticaret kurumları
düzenlenmemişti
Osmanlı'da Dışa Bağımlılık
● Osmanlı verdiği tüm kapitülasyonlara rağmen başlarda iç üretimiyle yabancı mallara uzunca
bir süre karşı çıkabilmiş, ithalatını az tutmayı başarmışsa da özellikle Sanayi Devrimi
sonrasında Avrupa devletlerinin Osmanlı’dan yaptığı ithalatlar arttıkça kapitülasyonların
yıkıcı etkisi de artmaya başladı
● Sanayi Devrimi ile birlikte kapitülasyonların yanı sıra imzalanan serbest ticaret
anlaşmaları, yabancı sermayenin yatırımları ve dış borçlanma ile Osmanlı ekonomisi
Avrupa devletlerinin denetim ve nüfuzu altına girdi
Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838)
● iç ve dış sorunlarıyla çok fazla uğraştığı bu dönemde Osmanlı, daha fazla ekonomik
sıkıntıyla karşılaşmamak için Balta Limanı Ticaret Antlaşmasını imzalayarak İngiltere'nin
ekonomik desteğini almak istedi
● her ne kadar bu antlaşma dış ticareti arttırsa da bundan daha çok gayrimüslimler
yararlanmış ve antlaşma ile verilen kapitülasyonlar ve indirimler nedeniyle Osmanlı
ekonomisi daha da çökmüştür
● bu antlaşmadan sonra Avrupa ile gerçekleştirilen dış ticaret haddi Osmanlı’nın aleyhine
olacak şekilde yükselmiş, Osmanlı’nın zaten kapalı ekonomisinin büyük bir bölümü
Batı’nın egemenliğine girmiştir
● serbest dış ticaret antlaşması nedeniyle verilen dış ticaret açıkları, devlet bütçesindeki
açıklar ile birleşince, büyük bir gelir-gider dengesizliği ortaya çıkmıştır
● bu dengesizlik, son dönemlerde yaşanan toprak kayıpları ile birleşince dış ticaret açığının
finansmanı imkansız hale gelmiş, dış borç almak kaçınılmaz hale gelmiştir; bu noktada
1854 Kırım Savaşı’nda ilk dış borç alınmıştır
● alınan borçların anapara ve faiz ödemeleri, hatta bazen borcun yeni bir borçla ödenmesi,
zaten açık pazar konumuna düşmüş olan Osmanlı’yı Batı’ya iyice bağlamıştır
● Osmanlı kendi başına dış borçlarla baş edemeyince Avrupalı devletler tarafından Duyunu
Umumiye İdaresi kurulmuştur
● bu dönemde birçok yabancı yatırım yapılmış ve bu yatırımların büyük kısmı demiryolu,
bankacılık ve ticaret alanlarında gerçekleşmiştir
3
, ● 1873-1908 döneminde, yıllık ortalama ithalat hızla artmış, ihracatın bu artış karşısındaki
artışı ise az kalmıştır; bu durumun en önemli nedenlerinden biri Osmanlı'nın ihracata ağır
vergiler koyup, ithalatı özendirerek yurt içi mal arzını genişletmeyi amaçlamış olmasıdır
Osmanlı'nın Hukuk Mirası
● Osmanlı hukuk sistemi, laik devletin esaslarına uygun değil ve hukuk birliği yoktu
● hukuk herkese eşit bir şekilde uygulanmıyor, cinsiyete veya dinlere göre ayrımcılık
yapılıyordu
● kadın hakları konusunda birçok eksiklik vardı
Tanzimat Fermanı (1839)
● Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını engellemek ve Avrupalı devletlerle yakınlık
sağlamak amaçlarıyla oluşturulmuştur
● bu ferman ile birlikte herkes kanun önünde eşit olacak, her gücün üstünde kanunun
gücünün varlığı kabul edilecektir
● bu ferman, Osmanlı’da batılı hukuk kurallarına geçişin ilk göstergesidir
● bu fermanın oluşturulmasının temel sebebi Avrupalı devletlerin Osmanlı’da yaşayan
azınlıkların yaşam şartlarının iyileşmesi için Osmanlı’ya baskı yapmalarıydı
Islahat Fermanı (1856)
● Avrupalı devletlerin iç işlerine karışmasını engellemek amacıyla oluşturulmuştur
● bu ferman Tanzimat Fermanının genişletilmiş versiyonu olarak kabul edilir
● bu ferman ile azınlıklar, Müslüman halktan daha ayrıcalıklı hale gelmişlerdir
Osmanlı'da Modernleşme
● Tanzimat ile başlayan modernleşme eğitim, hukuk, kültürel, ekonomi alanlarında öncelikle
kendisini hissettirmiştir
● Avrupa’da Rönesans, Reform, Sanayi Devrimi Avrupa devletlerinin kalkınmasını sağlarken,
Osmanlı İmparatorluğu bu dönemde gerilemeye başlamıştır; bu durum modernleşmeyi
zorunlu kılmıştır
● Osmanlıda gerilemenin önüne geçmek amacıyla ıslahatlara girişilmiş ve bu noktada
Avrupadaki siyasal ve ekonomik yükseliş örnek alınmıştır
● bu kapsamda yeniçeri ocağı dağıtılmış, adalet ve şeriat kavramları birbirinden
ayrıştırılmaya çalışılmıştır
● fakat Osmanlıdaki askeri yenilgilerin getirdiği hasarlar modernleşmenin yaşanmasına
engel olmuştur
Dönemdeki İdeolojiler
4
