Historische context Duitsland in Europa 1918-1991
2. Hoezeer beïnvloedde het ontstaan en het verloop van de Koude Oorlog de geschiedenis
van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog (1945-1961)?
Kenmerkende aspecten:
37: De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
38: Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
45: De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
47: De eenwording van Europa
48: De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding gaf
tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
Na een harde strijd versloegen de westerse geallieerden en de Sovjet-Unie Duitsland, dat zich in mei
1945 onvoorwaardelijk overgaf. Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht; de
buitengrenzen waren verlegd en een grote stroom aan Heimatvertriebene, terugkerende soldaten en
slachtoffers van het naziregime kwam op gang. Volgens afspraak verdeelden de geallieerden
Duitsland in vier bezettingszones,
Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er
spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden. In de sovjetzone wilde Stalin
communistische regimes installeren. Met de Trumandoctrine, het Marshallplan en het stimuleren van
Europese eenwording wilden de Verenigde Staten een dam opwerpen tegen communistische
expansie. Tijdens de Blokkade van Berlijn in 1948 wisten de Amerikanen West-Berlijn door een
luchtbrug te behouden.
In de westelijke bezettingszone werd in 1949 de Bondsrepubliek Duitsland opgericht, met West-Berlijn
als onderdeel ervan. In de sovjetzone werd hierop in hetzelfde jaar de Duitse Democratische
Republiek opgericht, een volksdemocratie naar het model van de Sovjet- Unie.
Door het beleid van Adenauer, gericht op snelle integratie in het Westen, en door het
Wirtschafstwunder ontwikkelde West-Duitsland zich in de jaren 1950 tot een stabiele democratie. Het
land werd lid van internationale organisaties zoals de NAVO en de EGKS. Adenauer erkende de DDR
niet en hield vast aan het ideaal van Duitse eenheid. Onder Ulbricht werd de DDR in de jaren 1950
een totalitaire dictatuur naar voorbeeld van de Sovjet-Unie. Vooral na de mislukte opstand in 1953
stond haar bevolking onder strenge controle van de Staatssicherheitsdienst. Door deelname aan het
Warschaupact en de Comecon werd de DDR een integraal deel van het Oostblok. Herstelbetalingen
aan de Sovjet-Unie en een slecht functionerende planeconomie zorgden voor economische malaise.
Op zoek naar politieke en economische vrijheden vluchtten DDR-burgers naar het Westen, hetgeen
met de bouw van de Berlijnse muur in 1961 stopte. De Verenigde Staten erkenden de invloedsfeer
van de Sovjet-Unie en grepen niet in.
, 7. Duitsland na de nederlaag: ‘Stunde Null’
Duitsland kreeg na afloop van de oorlog met enorme problemen te kampen:
- Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht;
- De buitengrenzen waren verlegd;
- Een grote stroom van terugkerende soldaten, van slachtoffers van het nazi-regime en van het
Heimatvertriebenen kwam op gang.
Heimatvertriebenen: Waren Duitsers die werden verdreven uit het oosten van het Duitse
Rijk, dat nu Pools of Russisch was geworden en die minderheden
waren in andere Europese landen zoals uit Tsjecho-Slowakije
(Sudeten-Duitsers).
Zij zochten hun toevlucht in wat van het Duitse Rijk was overgebleven; het waren er ongeveer 12 miljoen.
Duitsland werd na afloop van de oorlog verplicht tot herstelbetalingen. maar de Geallieerden stonden toe dat
Duitsland daar deels pas toe over hoefde te gaan, nadat het herenigd zou zijn.
Meningsverschillen tussen SU en andere Geallieerden
In 1943-1944 besloten de Geallieerden tot een voorlopige opdeling van Duitsland in vier bezettingszones.
die opdeling kwam voort uit de angst dat ‘de ander’ het machtsvacuüm zou opvullen dat in Duitsland na de
nederlaag zou ontstaan.
Tijdens de conferentie van Jalta (februari 1945) viel het definitieve besluit van de Grote Drie Duitsland op te
delen in vier bezettingszones en ook de hoofdstad Berlijn in vier sectoren te delen. De vierde zone/sector
werd toegewezen aan Frankrijk.
Conferentie van Jalta !!!!
Op 4 februari 1945 kwamen de grote drie geallieerde naties bijeen om te bespreken wat er in Duitsland
moest gebeuren na de oorlog. Middels het opstellen van een protocol werden er een aantal afspraken
gemaakt tijdens de Conferentie van Jalta.
Jozef Stalin (Sovjet-Unie), Winston Churchill (Engeland) en Franklin Delano Roosevelt (Verenigde Staten)
kwamen in Jalta (Oekraïne) bijeen, omdat Stalin weigerde zijn grondgebied te verlaten. De drie leiders zagen
dat het belangrijk was om al enige afspraken te maken over wat te doen met nazi-Duitsland na de oorlog en
hoe om te gaan met de nieuwe situatie die daarmee ontstond.
Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er
spanningen tussen de SU en de westerse Geallieerden. In de Sovjetzone vestigde Stalin communistische
regimes. Wilde hij heel West-Europa binnen zijn invloedssfeer krijgen? Velen in het westen dachten dat.
Maar misschien was hij alleen uit op veilige grenzen, een schild van Oost-Europese staten ter bescherming
van de SU tegen een nieuwe aanval vanuit het westen. Zeker is dat de westerse Geallieerden in zo'n groot
mogelijk deel van Europa de westerse democratie wilden vestigen.
Wantrouwen tussen het kapitalistische Westen en de communistische SU bestond al sinds de stichting van
de SU.Dat wantrouwen verdween niet door de samenwerking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door het
optreden van Stalin groeide in West-Europa de vrees dat Stalin het communistisch machtsgebied steeds
verder wilde uitbreiden tot geheel West-Europa.
2. Hoezeer beïnvloedde het ontstaan en het verloop van de Koude Oorlog de geschiedenis
van Duitsland na de Tweede Wereldoorlog (1945-1961)?
Kenmerkende aspecten:
37: De rol van moderne propaganda- en communicatiemiddelen en vormen van
massaorganisatie
38: Het in praktijk brengen van de totalitaire ideologieën communisme en
fascisme/nationaalsocialisme
45: De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
47: De eenwording van Europa
48: De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding gaf
tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen.
Na een harde strijd versloegen de westerse geallieerden en de Sovjet-Unie Duitsland, dat zich in mei
1945 onvoorwaardelijk overgaf. Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht; de
buitengrenzen waren verlegd en een grote stroom aan Heimatvertriebene, terugkerende soldaten en
slachtoffers van het naziregime kwam op gang. Volgens afspraak verdeelden de geallieerden
Duitsland in vier bezettingszones,
Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er
spanningen tussen de Sovjet-Unie en de westerse geallieerden. In de sovjetzone wilde Stalin
communistische regimes installeren. Met de Trumandoctrine, het Marshallplan en het stimuleren van
Europese eenwording wilden de Verenigde Staten een dam opwerpen tegen communistische
expansie. Tijdens de Blokkade van Berlijn in 1948 wisten de Amerikanen West-Berlijn door een
luchtbrug te behouden.
In de westelijke bezettingszone werd in 1949 de Bondsrepubliek Duitsland opgericht, met West-Berlijn
als onderdeel ervan. In de sovjetzone werd hierop in hetzelfde jaar de Duitse Democratische
Republiek opgericht, een volksdemocratie naar het model van de Sovjet- Unie.
Door het beleid van Adenauer, gericht op snelle integratie in het Westen, en door het
Wirtschafstwunder ontwikkelde West-Duitsland zich in de jaren 1950 tot een stabiele democratie. Het
land werd lid van internationale organisaties zoals de NAVO en de EGKS. Adenauer erkende de DDR
niet en hield vast aan het ideaal van Duitse eenheid. Onder Ulbricht werd de DDR in de jaren 1950
een totalitaire dictatuur naar voorbeeld van de Sovjet-Unie. Vooral na de mislukte opstand in 1953
stond haar bevolking onder strenge controle van de Staatssicherheitsdienst. Door deelname aan het
Warschaupact en de Comecon werd de DDR een integraal deel van het Oostblok. Herstelbetalingen
aan de Sovjet-Unie en een slecht functionerende planeconomie zorgden voor economische malaise.
Op zoek naar politieke en economische vrijheden vluchtten DDR-burgers naar het Westen, hetgeen
met de bouw van de Berlijnse muur in 1961 stopte. De Verenigde Staten erkenden de invloedsfeer
van de Sovjet-Unie en grepen niet in.
, 7. Duitsland na de nederlaag: ‘Stunde Null’
Duitsland kreeg na afloop van de oorlog met enorme problemen te kampen:
- Het land was sociaal, economisch, politiek en moreel ontwricht;
- De buitengrenzen waren verlegd;
- Een grote stroom van terugkerende soldaten, van slachtoffers van het nazi-regime en van het
Heimatvertriebenen kwam op gang.
Heimatvertriebenen: Waren Duitsers die werden verdreven uit het oosten van het Duitse
Rijk, dat nu Pools of Russisch was geworden en die minderheden
waren in andere Europese landen zoals uit Tsjecho-Slowakije
(Sudeten-Duitsers).
Zij zochten hun toevlucht in wat van het Duitse Rijk was overgebleven; het waren er ongeveer 12 miljoen.
Duitsland werd na afloop van de oorlog verplicht tot herstelbetalingen. maar de Geallieerden stonden toe dat
Duitsland daar deels pas toe over hoefde te gaan, nadat het herenigd zou zijn.
Meningsverschillen tussen SU en andere Geallieerden
In 1943-1944 besloten de Geallieerden tot een voorlopige opdeling van Duitsland in vier bezettingszones.
die opdeling kwam voort uit de angst dat ‘de ander’ het machtsvacuüm zou opvullen dat in Duitsland na de
nederlaag zou ontstaan.
Tijdens de conferentie van Jalta (februari 1945) viel het definitieve besluit van de Grote Drie Duitsland op te
delen in vier bezettingszones en ook de hoofdstad Berlijn in vier sectoren te delen. De vierde zone/sector
werd toegewezen aan Frankrijk.
Conferentie van Jalta !!!!
Op 4 februari 1945 kwamen de grote drie geallieerde naties bijeen om te bespreken wat er in Duitsland
moest gebeuren na de oorlog. Middels het opstellen van een protocol werden er een aantal afspraken
gemaakt tijdens de Conferentie van Jalta.
Jozef Stalin (Sovjet-Unie), Winston Churchill (Engeland) en Franklin Delano Roosevelt (Verenigde Staten)
kwamen in Jalta (Oekraïne) bijeen, omdat Stalin weigerde zijn grondgebied te verlaten. De drie leiders zagen
dat het belangrijk was om al enige afspraken te maken over wat te doen met nazi-Duitsland na de oorlog en
hoe om te gaan met de nieuwe situatie die daarmee ontstond.
Door verschil in opvatting over de opbouw van naoorlogs Europa en het bewaren van vrede rezen er
spanningen tussen de SU en de westerse Geallieerden. In de Sovjetzone vestigde Stalin communistische
regimes. Wilde hij heel West-Europa binnen zijn invloedssfeer krijgen? Velen in het westen dachten dat.
Maar misschien was hij alleen uit op veilige grenzen, een schild van Oost-Europese staten ter bescherming
van de SU tegen een nieuwe aanval vanuit het westen. Zeker is dat de westerse Geallieerden in zo'n groot
mogelijk deel van Europa de westerse democratie wilden vestigen.
Wantrouwen tussen het kapitalistische Westen en de communistische SU bestond al sinds de stichting van
de SU.Dat wantrouwen verdween niet door de samenwerking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Door het
optreden van Stalin groeide in West-Europa de vrees dat Stalin het communistisch machtsgebied steeds
verder wilde uitbreiden tot geheel West-Europa.
