Historische context Duitsland in Europa 1918-1991
3. Wat verklaart de hereniging van beide Duitslanden en hun succesvolle integratie in
Europa (1961-1991)?
Kenmerkende aspecten
45. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
46. De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld
47. De eenwording van Europa
48. De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
49. De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen
Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Tijdens
deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR en andere Oost-Europese
landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de
internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de
goede verhouding met het Westen te waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie.
DDR-leider Honecker stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.
In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn beleid van
glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan medewerking van het Westen
nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding keerde zich af van deze liberale koers van
de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via
de televisie het leven in West-Duitsland zagen, waren ontevreden. In 1989 ontstond een
protestbeweging voor meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese
landen, die in 1989 hun grenzen hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen.
Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland herenigd, met
Berlijn als nieuwe hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam in 1991 de Koude Oorlog
ten einde.
In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie met landen uit
het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering van de euro. Op binnenlands
gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie van de voormalige DDR. Naast de
hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor de Duitse democratie. Het verenigde Duitsland
integreerde snel in Europa, waarin het steeds meer een leidende rol op zich nam.
, 8. Hereniging van beide Duitslanden en succesvolle integratie in Europa
Willy Brandt voert Ostpolitik door
Vanaf de jaren ‘60 begon de Détente, een verbetering van de relaties tussen de Sovjet-Unie en de
Verenigde Staten. Tijdens deze Detente probeerde Willy Brandt als nieuwe bondskanselier met zijn Ostpolitik
de relatie met de DDR en andere Oost-Europese landen te verbeteren. De socialist Brandt was in 1969
gekozen tot bondskanselier. Socialisten en Liberalen (SPD en FDP) vormden samen de regering. De
CDU/CSU was nu, na 20 jaar regeren, oppositie geworden.
Adenauer had een WestPolitik ingevoerd. Doel Westpolitik: De integratie van de BRD in het westen.
De relatie met het Oosten was hierdoor gespannen gebleven.
Brandt wilde de verstarde Oost-West tegenstellingen doorbreken met een nieuwe politiek, de Ostpolitik.
Kern Ostpolitik: Verandering door toenadering. ↴
De BRD moest toenadering zoeken en verzoening nastreven met de DDR en andere communistische Staten
in Midden- en Oost-Europa. Zo zou het wantrouwen van het Oosten over de bedoelingen van de BRD
geleidelijk kunnen verdwijnen. Door uitbreiding van de contacten met het Oosten (Annäherung) zou
uiteindelijk de sfeer zodanig verbeteren dat een Duitse hereniging mogelijk zou worden (Wandel).
De Bondsrepubliek hield onder bondskanselier Brandt vast aan het streven naar Duitse eenheid op langere
termijn. Maar binnen dat streven probeerde hij door het sluiten van verdragen aanzienlijk verder
tegemoet te komen aan het Oostblok dan zijn voorgangers.
Onderdelen van de Ostpolitik:
- In het kader van de Ostpolitik sloot de BRD verdragen, de 'Ostverträge. De SU, Polen en de DDR
kregen in ruime mate D-mark-kredieten. En de BRD erkende de onschendbaarheid van de
bestaande grenzen.
- In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek.
Nu de BRD het initiatief had genomen de DDR in feite te erkennen, volgden de meeste westerse landen dit
voorbeeld: ook zij erkenden de DDR als zelfstandige staat.
Als gevolg van de ontspanning konden de BRD en de DDR in 1973 beide lid worden van de Verenigde
Naties.
- De BRD en de DDR sloten ook met elkaar overeenkomsten, die de onderlinge betrekkingen
verbeterden.
Er werden bijvoorbeeld in beperkte vorm wederzijdse bezoeken mogelijk gemaakt. Voor West-Berliners werd
het bezoeken van enerzijds West-Duitsland en anderzijds Oost-Berlijn en de DDR vergemakkelijkt. Oudere
DDR-burgers konden voor familieaangelegenheden naar West-Duitsland reizen en hoefden als zij wilden
niet
terug te keren.
In de DDR wees partijleider Ulbricht deze politiek, gericht op hereniging, af.
Hij streefde naar een volkenrechtelijke erkenning van de DDR: Hij wilde dat steeds meer landen de DDR
zouden erkennen en daarmee aangeven dat er twee Duitse staten waren en ook twee verschillende
volkeren: Oost-Duitsers en West-Duitsers.
3. Wat verklaart de hereniging van beide Duitslanden en hun succesvolle integratie in
Europa (1961-1991)?
Kenmerkende aspecten
45. De verdeling van de wereld in twee ideologische blokken in de greep van een
wapenwedloop en de daaruit voortvloeiende dreiging van een atoomoorlog
46. De dekolonisatie die een eind maakte aan de westerse hegemonie in de wereld
47. De eenwording van Europa
48. De toenemende westerse welvaart die vanaf de jaren zestig van de 20e eeuw aanleiding
gaf tot ingrijpende sociaal-culturele veranderingsprocessen
49. De ontwikkeling van pluriforme en multiculturele samenlevingen
Vanaf de jaren 1960 verbeterden de relaties tussen de Sovjet-Unie en de Verenigde Staten. Tijdens
deze detente probeerde Brandt met zijn Ostpolitik de relatie met de DDR en andere Oost-Europese
landen te verbeteren. In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de
internationale politiek. Toch hield de Bondsrepubliek vast aan het streven naar Duitse eenheid. Om de
goede verhouding met het Westen te waarborgen zette Brandt zich actief in voor Europese integratie.
DDR-leider Honecker stond open voor de Ostpolitik maar zag de Duitse deling als definitief.
In de tweede helft van de jaren 1980 probeerde Gorbatsjov de Sovjet-Unie met zijn beleid van
glasnost en perestrojka te hervormen. Omdat voor het slagen daarvan medewerking van het Westen
nodig was liet hij de Brezjnevdoctrine los. De DDR-leiding keerde zich af van deze liberale koers van
de Sovjet-Unie omdat zij de gevolgen van hervormingen vreesde. Veel inwoners van de DDR, die via
de televisie het leven in West-Duitsland zagen, waren ontevreden. In 1989 ontstond een
protestbeweging voor meer vrijheid en politieke hervormingen in de DDR. Via enkele Oost-Europese
landen, die in 1989 hun grenzen hadden opengesteld, trokken veel DDR-burgers naar het Westen.
Op 9 november 1989 viel de Berlijnse muur. Het jaar erop, in 1990, werd Duitsland herenigd, met
Berlijn als nieuwe hoofdstad. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie kwam in 1991 de Koude Oorlog
ten einde.
In ruil voor Franse steun voor de hereniging en de uitbreiding van de Europese Unie met landen uit
het voormalige Oostblok accepteerde Bondskanselier Kohl de invoering van de euro. Op binnenlands
gebied worstelde het nieuwe Duitsland met de integratie van de voormalige DDR. Naast de
hereniging vormde ook immigratie een uitdaging voor de Duitse democratie. Het verenigde Duitsland
integreerde snel in Europa, waarin het steeds meer een leidende rol op zich nam.
, 8. Hereniging van beide Duitslanden en succesvolle integratie in Europa
Willy Brandt voert Ostpolitik door
Vanaf de jaren ‘60 begon de Détente, een verbetering van de relaties tussen de Sovjet-Unie en de
Verenigde Staten. Tijdens deze Detente probeerde Willy Brandt als nieuwe bondskanselier met zijn Ostpolitik
de relatie met de DDR en andere Oost-Europese landen te verbeteren. De socialist Brandt was in 1969
gekozen tot bondskanselier. Socialisten en Liberalen (SPD en FDP) vormden samen de regering. De
CDU/CSU was nu, na 20 jaar regeren, oppositie geworden.
Adenauer had een WestPolitik ingevoerd. Doel Westpolitik: De integratie van de BRD in het westen.
De relatie met het Oosten was hierdoor gespannen gebleven.
Brandt wilde de verstarde Oost-West tegenstellingen doorbreken met een nieuwe politiek, de Ostpolitik.
Kern Ostpolitik: Verandering door toenadering. ↴
De BRD moest toenadering zoeken en verzoening nastreven met de DDR en andere communistische Staten
in Midden- en Oost-Europa. Zo zou het wantrouwen van het Oosten over de bedoelingen van de BRD
geleidelijk kunnen verdwijnen. Door uitbreiding van de contacten met het Oosten (Annäherung) zou
uiteindelijk de sfeer zodanig verbeteren dat een Duitse hereniging mogelijk zou worden (Wandel).
De Bondsrepubliek hield onder bondskanselier Brandt vast aan het streven naar Duitse eenheid op langere
termijn. Maar binnen dat streven probeerde hij door het sluiten van verdragen aanzienlijk verder
tegemoet te komen aan het Oostblok dan zijn voorgangers.
Onderdelen van de Ostpolitik:
- In het kader van de Ostpolitik sloot de BRD verdragen, de 'Ostverträge. De SU, Polen en de DDR
kregen in ruime mate D-mark-kredieten. En de BRD erkende de onschendbaarheid van de
bestaande grenzen.
- In 1972 erkenden de BRD en de DDR elkaar als gelijkwaardige staten in de internationale politiek.
Nu de BRD het initiatief had genomen de DDR in feite te erkennen, volgden de meeste westerse landen dit
voorbeeld: ook zij erkenden de DDR als zelfstandige staat.
Als gevolg van de ontspanning konden de BRD en de DDR in 1973 beide lid worden van de Verenigde
Naties.
- De BRD en de DDR sloten ook met elkaar overeenkomsten, die de onderlinge betrekkingen
verbeterden.
Er werden bijvoorbeeld in beperkte vorm wederzijdse bezoeken mogelijk gemaakt. Voor West-Berliners werd
het bezoeken van enerzijds West-Duitsland en anderzijds Oost-Berlijn en de DDR vergemakkelijkt. Oudere
DDR-burgers konden voor familieaangelegenheden naar West-Duitsland reizen en hoefden als zij wilden
niet
terug te keren.
In de DDR wees partijleider Ulbricht deze politiek, gericht op hereniging, af.
Hij streefde naar een volkenrechtelijke erkenning van de DDR: Hij wilde dat steeds meer landen de DDR
zouden erkennen en daarmee aangeven dat er twee Duitse staten waren en ook twee verschillende
volkeren: Oost-Duitsers en West-Duitsers.
