Hoorcollege PowerPoint aantekeningen

Ontwikkelingen en spelers in het publieke domein
Onderwerpen die aan bod komen:

1. Actoren in publiekscommunicatie
 NGO’s
 Politieke partijen
 Ondernemingen
 Overheden
2. Organisatie, doelen en taken van de overheid
3. Ontwikkeling van overheidscommunicatie
4. Overheidscampagnes

Communicati e voor…

Interne communicatie -> medewerkers
Marketing communicatie -> klanten
Publiekscommunicatie -> burgers

Publiekscommunicatie = gericht op kennis, houding en gedrag van burgers ten aanzien van
bepaalde issues.

Kenmerken van actoren in publiekscommunicati e

NGO, Non-Gouvernement Organisatie
 Gericht op een politiek of maatschappelijk doel (‘betere samenleving’)
 Meestal onafhankelijk van de overheid
 Inkomsten: donateurs, goede doelen, loterijen (soms subsidie!)
 Zowel idealistisch, soms ook praktisch belang
 Meestal één afgebakend thema
 Doel door: lobby, voorlichting, educatie, actie en praktisch werk
 Voorbeelden: milieu, gezondheid, ontwikkelingswerk, vluchtelingen, mensenrechten

Politiek (politieke partijen)
 Wil invloed op overheidsbeleid (geografisch gebied)
 Willen hun ‘ideale’ samenleving realiseren
 Doel vergelijkbaar met NGO, maar dan met directe politieke invloed
 Inkomsten deels van overheid, deels van partijleden (soms donateurs)
 Politieke partijen hebben andere beelden over omvang en taken van de overheid
 Beinvloeden dus de overheidscommunicatie, vaak over de vraag hoeveel
gedragsbeïnvloeding gewenst is

Ondernemingen
 Private sector is tegenhanger van publieke sector
 Gericht op winst (nodig voor voortbestaan!)
 Toenemend belang van communicatie met stakeholders (naast shareholders)
 Vaak communicatie over ‘issues’ kwesties waarbij veel op het spel staat
 Maatschappelijk weerstand kan succes (of zelfs bestaansrecht) bedreigen
Overheidslagen

,Rijk
Provincie
Waterschap
Gemeente

Nederland is een parlementaire democrati e

 Centrale (landelijke) overheid
o Eerste en tweede kamer (samen Parlement)
o Dagelijks bestuur: Regering, ministerraad, kabinet

 Decentrale overheden
 Provincies
o Provinciale Staten
o Dagelijks bestuur: Commissaris van de koning, college van
gedeputeerde staten
 Gemeenten
o Gemeenteraad
o Dagelijks bestuur: College van burgemeesters en wethouders
 Waterschappen
o Algemeen bestuur
o Dagelijks bestuur: College van dijkgraaf en heemroden

Waterschappen

 Oudste bestuurslaag van Nederland (1255 Hoogheemraadschap Rijnland door Willem
II)
 1950: 2600 waterschappen, nu 21
 Basis van ons poldermodel: waterschappen regelden namens en in overleg met de
bewoners van een bepaald gebied in de waterhuishouding

Werkgever en werknemer, overheid

 12 ministeries
 160 rijksdiensten
 Adviescollege
 Hoge colleges van Staat
- Eerste kamer
- Tweede kamer
- Raad van State
- Nationale Ombudsman

De overheid is de grootste werkgever van Nederland. (ca 1 miljoen werknemers)
Er werken er ongeveer 7500 communicatieprofessionals.



Vier basistaken van de overheid

, 1. Zorg voor welzijn
2. Zorg voor staatsveiligheid
3. Zorg voor openbare orde
4. Tegengaan van marktimperfectie
Overheid geeft macht. Dus tegenmacht is nodig.
Hier ligt een belangrijke taak voor communicatie!

Overheid

‘’De staat dringt de overmoedige terug beschermt de zwakken, verdeelt de risico’s en stelt
zich in het haastig gedrang voor allen tot gids’’
(Cort van der Linden, MP van 1913-1918)

 Rechtvaardige verdeling van schaarste zoals recht, ruimte, veiligheid, vrijheid,
financiën
 Doel: publieke taken uitvoeren om samenleving te laten functioneren
 Heeft wettelijke monopolies (zoals paspoorten uitgeven)
 Oefent gelegitimeerde machts- en zelfs geweldstaken uit (douane, belastingen,
politie, leger)
 Zorgvuldigheid staat centraal bij uitvoering (niet efficiency)
 Plicht tot openbaarheid, vastgelegd in (o.a.) Grondwet en Wet Openbaarheid van
Bestuurd

Ontwikkeling overheidscommunicati e

 Stadsomroeper is een voorloper van overheidsvoorlichter
 20e eeuw: landbouwvoorlichter
 Eerste overheidsvoorlichters al vóór Tweede Wereldoorlog
 Vanaf 1945: Regeringsvoorlichtingsdienst en ‘Dienst Oog en Oor’
 Vanaf 1946: Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) en Postbus 51. Doel: ‘neutrale’
voorlichting aan burgers en bedrijven (propaganda lag gevoelig!)
 Vanaf jaren ’60 (vorige eeuw) wekelijkse persconferentie
 1980: Wet Openbaarheid van Bestuur
 2001: Commissie Toekomst Overheidscommunicatie (Wallage)
o Communicatie door overheid recht van burgers
o Communicatie plaats in het hart van beleid
 2005: Gemengde Commissie Communicatie (Wolffensperger)
o Meer contact met de samenleving (werkbezoeken door politici en
ambtenaren)
o Eenheid in overheidsbeleid > Rijksoverheid.nl
 RVD: woordvoering Koninklijk Huis, leden koninklijke familie en woordvoering
premier
 Overige taken: Dienst Publiek en Communicatie (DPC)
o Burgers: informatie over overheidsbeleid via campagnes op radio, televisie en
online
o Wekelijkse persconferentie van MP over besluiten ministerraad
o Informatie Rijksoverheid (voorheen postbus 51) beantwoordt
honderdduizenden vragen