Sociologie Universiteit Leiden
2022-2023
Hoorcollege aantekeningen
Inhoudsopgave
Hoorcollege Week 1: Wat is sociologie........................................................................................................... 2
Hoorcollege Week 2: Sociale verandering....................................................................................................... 6
Hoorcollege Week 3: Socialisatie.................................................................................................................. 12
Hoorcollege Week 4: Sociale groepen........................................................................................................... 20
Hoorcollege Week 5: Sociale ongelijkheid..................................................................................................... 28
,Hoorcollege Week 1:
Wat is sociologie
De wijze waarop onze sociale omgeving ons handelen en onze keuzes beïnvloed
Systematisch onderzoek van de menselijke samenleving
In het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen ontdekken
Invloed van de samenleving op ons gedrag, gevoelens en gedachten.
Partnerkeuze
We bepalen zelf hoe ons leven eruitziet
Vs.
De samenleving beïnvloedt onze beslissingen en ervaringen
Kinderen
Mogelijke factoren die verband kunnen houden met aantal kinderen dat vrouwen krijgen in
een samenleving:
Scholing
Economische mogelijkheden
Geneigd zijn thuis te blijven
Geen anticonceptiemiddelen gebruiken
Pensioenvoorziening
Economie [tijden van crisis]
Zelfdoding
Bij mannen is er vaker sprake van zelfdoding
Bij welvarende mensen is er vaker sprake van zelfdoding
Bij ongehuwden mensen is er vaker sprake van zelfdoding
In januari hoogste aantal zelfdoding (na de feestdagen) & in de lente omdat
depressieve mensen er niet tegen kunnen als het buiten mooi weer wordt.
Waar heeft dit mee te maken? → sociale integratie → hoe meer sociale contacten hoe minder
grote kans op zelfdoding.
Sociologisch perspectief: naar de wereld kijken als een socioloog
o Leren stilstaan bij de rol die sociale patronen spelen in de
samenleving..
Etniciteit → uit onderzoek bleek
Sociologische verbeeldingskracht:
o Inzicht krijgen in het functioneren van de samenleving en de wijze
waarop deze het leven beïnvloedt
Sociologische voorstellingsvermogen: Armoede en andere sociale problemen
worden niet door persoonlijke tekortkomingen van individuen veroorzaakt, maar
vooral door de samenleving
o In tijden van een pandemie: wie raakt zijn baan kwijt? En ervaart
daardoor financiële problemen? Mensen die werken in horeca bijv.
Sociologische voorstellingsvermogen:
o Toch definiëren mensen de problemen die zij ondervinden gewoonlijk
niet in termen van historische veranderingen […] En meestal koppelen
ze hun eigen wel en wee ook niet aan het wel en weer van de
maatschappij waarin zij leven. De gemiddelde mens is zich zelden
bewust van de nauwe relatie tussen de patronen in zijn eigen bestaan en
2
, de loop van de wereldgeschiedenis, en weet dus meestal niet wat deze
relatie voor zijn eigen toekomst en die van de samenleving betekent.
De gemiddelde mens mist het vermogen om de wisselwerking tussen
de mens en de samenleving, zijn biografie en de historie, het individu
en de buitenwereld te begrijpen [...]
Hoe is het ontstaan
Stukje geschiedenis veranderingen 18e –19e eeuw
1. Industrialisering
a. Groei van het kapitalisme en industriële revolutie (vanaf 1750)
2. Groei van steden
a. Het ontstaan van sociale problemen → misdaad, gebrek aan
woonruimte
3. Politieke veranderingen → samenleving individualistischer
a. Franse revolutie (1789)
i. Vrijheid
ii. Gelijkheid
iii. solidariteit
Auguste Comte introduceerde de term sociologie
Aantal stadia in het ontstaan
Theologische stadium tot 1350 → samenleving uiting gaf aan deel van god
Metafysisch stadium 1500 → samenleving is resultaat van ons egoïsme
Positivistisch stadium → meer op wetenschappelijke manier naar samenleving
kijken
Consequenties:
In tijden van industrialisering
Kleine traditionele gemeenschappen verdwijnen
Persoonlijke keuzemogelijkheden breide uit → niet meer door god bepaald
Toenamen Sociale diversiteit → steeds meer in contact met mensen buiten onze
omgeving door verstedelijking
Toename tijdsbewustzijn → niet alleen maar in zon opkomst en
zon onderkomst denken maar in uren en minuten
Karl Marx → zag sociale ongelijkheden
Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk? N.a.v. kapitalisme
Voortdurend uitbreidend marktstelsel → fabrieken hebben specialisten nodig
Gevolgen:
o Vervreemding
o Disconnectie
o Lag lonen (hoge opbrengsten → uitbuiting)
o Instabiliteit kapitalisme (crisis)
o Sociale structuren (bijv. Huwelijk op basis van rijkdom i.p.v.
romantische relaties)
Emile Durkheim → sociale groepen
Hoe is sociale (wan)orde mogelijk? N.a.v. arbeidsverdeling
Gespecialiseerde economische activiteit
3
, Mechanische solidariteit (samen) → organische solidariteit (we worden
afhankelijk van elkaar en we voeren niet allemaal hetzelfde werk meer uit)
Anomie → minder morele richtlijnen → ongelukkiger zijn
o Individualisme
o Meer hoop
o Meer vrijheid
o Atheïsme → religie zorgt voor sociale bindingen
o Minder sociale bindingen → mensen wonen verder van familieleden af
door bijv. Grote steden
Toename zelfmoord in de samenleving
Max Weber → rationalisering in de maatschappij
Hoe werkt het proces van rationalisering n.a.v. modernisering/individualisering
Focus op denkwijze
Traditioneel wereldbeeld (gericht op verleden) → rationele denkwijze (focus op de
toekomst → hoe kunnen we zo efficiënt mogelijk onze doelen bereiken)
Sociale patronen moesten die efficiëntie dienen.
Wat zijn de hoofdvragen
Marx
o Sociale ongelijkheden:
o Wie krijgt wat, en waarom?
Durkheim
o Sociale wanorde
o Wat verbindt en scheidt mensen, en waarom?
Weber
o Rationalisering
o Hoe beïnvloeden maatschappelijke veranderingen onze manier van
denken?
Wat zijn de perspectieven
Conflictsociologie (macro)
o Samenleving bestaat uit sociale ongelijkheden
o Sociale patronen hebben positieve gevolgen voor bepaalde mensen en
negatieve patronen voor andere mensen → leidt tot conflict en
verandering
o Marx
Structureel functionalisme (macro)
o Samenleving bestaat uit stabiel systeem van verbonden elementen
o Sociale structuur en functies zorgen voor stabiliteit en solidariteit
o Durkheim
Symbolisch interactionisme (micro)
o Samenleving is het resultaat van interacties tussen individuen
o Werkelijkheid = hoe individuen omgeving, verplichtingen en identiteit
definiëren
o Weber (standpunt van individuen)
Rationelekeuzebenadering (macro/micro)
o Samenleving is het resultaat van individuele kosten-baten afwegingen
o Focus op winstmaximalisatie
4
2022-2023
Hoorcollege aantekeningen
Inhoudsopgave
Hoorcollege Week 1: Wat is sociologie........................................................................................................... 2
Hoorcollege Week 2: Sociale verandering....................................................................................................... 6
Hoorcollege Week 3: Socialisatie.................................................................................................................. 12
Hoorcollege Week 4: Sociale groepen........................................................................................................... 20
Hoorcollege Week 5: Sociale ongelijkheid..................................................................................................... 28
,Hoorcollege Week 1:
Wat is sociologie
De wijze waarop onze sociale omgeving ons handelen en onze keuzes beïnvloed
Systematisch onderzoek van de menselijke samenleving
In het gedrag van bepaalde mensen algemene patronen ontdekken
Invloed van de samenleving op ons gedrag, gevoelens en gedachten.
Partnerkeuze
We bepalen zelf hoe ons leven eruitziet
Vs.
De samenleving beïnvloedt onze beslissingen en ervaringen
Kinderen
Mogelijke factoren die verband kunnen houden met aantal kinderen dat vrouwen krijgen in
een samenleving:
Scholing
Economische mogelijkheden
Geneigd zijn thuis te blijven
Geen anticonceptiemiddelen gebruiken
Pensioenvoorziening
Economie [tijden van crisis]
Zelfdoding
Bij mannen is er vaker sprake van zelfdoding
Bij welvarende mensen is er vaker sprake van zelfdoding
Bij ongehuwden mensen is er vaker sprake van zelfdoding
In januari hoogste aantal zelfdoding (na de feestdagen) & in de lente omdat
depressieve mensen er niet tegen kunnen als het buiten mooi weer wordt.
Waar heeft dit mee te maken? → sociale integratie → hoe meer sociale contacten hoe minder
grote kans op zelfdoding.
Sociologisch perspectief: naar de wereld kijken als een socioloog
o Leren stilstaan bij de rol die sociale patronen spelen in de
samenleving..
Etniciteit → uit onderzoek bleek
Sociologische verbeeldingskracht:
o Inzicht krijgen in het functioneren van de samenleving en de wijze
waarop deze het leven beïnvloedt
Sociologische voorstellingsvermogen: Armoede en andere sociale problemen
worden niet door persoonlijke tekortkomingen van individuen veroorzaakt, maar
vooral door de samenleving
o In tijden van een pandemie: wie raakt zijn baan kwijt? En ervaart
daardoor financiële problemen? Mensen die werken in horeca bijv.
Sociologische voorstellingsvermogen:
o Toch definiëren mensen de problemen die zij ondervinden gewoonlijk
niet in termen van historische veranderingen […] En meestal koppelen
ze hun eigen wel en wee ook niet aan het wel en weer van de
maatschappij waarin zij leven. De gemiddelde mens is zich zelden
bewust van de nauwe relatie tussen de patronen in zijn eigen bestaan en
2
, de loop van de wereldgeschiedenis, en weet dus meestal niet wat deze
relatie voor zijn eigen toekomst en die van de samenleving betekent.
De gemiddelde mens mist het vermogen om de wisselwerking tussen
de mens en de samenleving, zijn biografie en de historie, het individu
en de buitenwereld te begrijpen [...]
Hoe is het ontstaan
Stukje geschiedenis veranderingen 18e –19e eeuw
1. Industrialisering
a. Groei van het kapitalisme en industriële revolutie (vanaf 1750)
2. Groei van steden
a. Het ontstaan van sociale problemen → misdaad, gebrek aan
woonruimte
3. Politieke veranderingen → samenleving individualistischer
a. Franse revolutie (1789)
i. Vrijheid
ii. Gelijkheid
iii. solidariteit
Auguste Comte introduceerde de term sociologie
Aantal stadia in het ontstaan
Theologische stadium tot 1350 → samenleving uiting gaf aan deel van god
Metafysisch stadium 1500 → samenleving is resultaat van ons egoïsme
Positivistisch stadium → meer op wetenschappelijke manier naar samenleving
kijken
Consequenties:
In tijden van industrialisering
Kleine traditionele gemeenschappen verdwijnen
Persoonlijke keuzemogelijkheden breide uit → niet meer door god bepaald
Toenamen Sociale diversiteit → steeds meer in contact met mensen buiten onze
omgeving door verstedelijking
Toename tijdsbewustzijn → niet alleen maar in zon opkomst en
zon onderkomst denken maar in uren en minuten
Karl Marx → zag sociale ongelijkheden
Hoe is sociale (on)gelijkheid mogelijk? N.a.v. kapitalisme
Voortdurend uitbreidend marktstelsel → fabrieken hebben specialisten nodig
Gevolgen:
o Vervreemding
o Disconnectie
o Lag lonen (hoge opbrengsten → uitbuiting)
o Instabiliteit kapitalisme (crisis)
o Sociale structuren (bijv. Huwelijk op basis van rijkdom i.p.v.
romantische relaties)
Emile Durkheim → sociale groepen
Hoe is sociale (wan)orde mogelijk? N.a.v. arbeidsverdeling
Gespecialiseerde economische activiteit
3
, Mechanische solidariteit (samen) → organische solidariteit (we worden
afhankelijk van elkaar en we voeren niet allemaal hetzelfde werk meer uit)
Anomie → minder morele richtlijnen → ongelukkiger zijn
o Individualisme
o Meer hoop
o Meer vrijheid
o Atheïsme → religie zorgt voor sociale bindingen
o Minder sociale bindingen → mensen wonen verder van familieleden af
door bijv. Grote steden
Toename zelfmoord in de samenleving
Max Weber → rationalisering in de maatschappij
Hoe werkt het proces van rationalisering n.a.v. modernisering/individualisering
Focus op denkwijze
Traditioneel wereldbeeld (gericht op verleden) → rationele denkwijze (focus op de
toekomst → hoe kunnen we zo efficiënt mogelijk onze doelen bereiken)
Sociale patronen moesten die efficiëntie dienen.
Wat zijn de hoofdvragen
Marx
o Sociale ongelijkheden:
o Wie krijgt wat, en waarom?
Durkheim
o Sociale wanorde
o Wat verbindt en scheidt mensen, en waarom?
Weber
o Rationalisering
o Hoe beïnvloeden maatschappelijke veranderingen onze manier van
denken?
Wat zijn de perspectieven
Conflictsociologie (macro)
o Samenleving bestaat uit sociale ongelijkheden
o Sociale patronen hebben positieve gevolgen voor bepaalde mensen en
negatieve patronen voor andere mensen → leidt tot conflict en
verandering
o Marx
Structureel functionalisme (macro)
o Samenleving bestaat uit stabiel systeem van verbonden elementen
o Sociale structuur en functies zorgen voor stabiliteit en solidariteit
o Durkheim
Symbolisch interactionisme (micro)
o Samenleving is het resultaat van interacties tussen individuen
o Werkelijkheid = hoe individuen omgeving, verplichtingen en identiteit
definiëren
o Weber (standpunt van individuen)
Rationelekeuzebenadering (macro/micro)
o Samenleving is het resultaat van individuele kosten-baten afwegingen
o Focus op winstmaximalisatie
4
