Aantekeningen grondslagen van het recht

Grondslagen van het recht – Aantekeningen:
Inhoudsopgave
Week 1: Legaliteit en legitimiteit in natuurrecht en rechtspositivisme............................................................2

Week 2: De democratische staat.................................................................................................................... 6

Week 3: Democratie en Tirannie.................................................................................................................. 11

Week 4: De democratische rechtsstaat......................................................................................................... 13

Week 5: Scheiding tussen kerk en staat en het universalisme.......................................................................16

Week 6: Juridische beroepsethiek................................................................................................................ 20

,Week 1: Legaliteit en legitimiteit in natuurrecht en
rechtspositivisme
- Wat is het rechtspositivisme?
o Wel tijd en plaatsgebonden, het is een menselijke constructie.
o Sein: zijn. Er is een soort zijn dat voor iedereen geldt, elk levend
organisme heeft dit. Wat zou moeten zijn is anders dan wat het is.
o Sollen: zou moeten zijn, is een ander domein want het is plaats en tijd
gebonden.
o Denkfout 1 natuurrecht: van Sein naar Sollen, want het recht is tijd en
plaatsgebonden en niet universeel.
o Denkfout 2 natuurrecht: lege huls, eigen formules waar je niks aan
hebt, je komt praktisch niet ver met natuurrecht.
o Denkfout 3 natuurrecht: rechtsgevoelens, objectiviteit van waarde
bestaat niet, er zit altijd een subjectiviteit in verstopt, je bekijkt dingen
vanuit je eigen set van waarden en normen en je kan dus nooit een
objectieve blik op natuurrecht hebben. Je neemt het zelf waar vanwege
jouw tijd en jouw plaats, dus het in je opnemen van natuurrecht is altijd
subjectief.
o Conflicterende begrippen:
 Ius positivum of ius constitutum:
 Het positief recht, het ontstaat niet vanzelf, wat in de
wetten tot stand is gekomen.
 Ius constituendum:
 Het recht zoals wij zouden willen dat geldt, of zoals het
zou moeten zijn, het ideale recht  natuurrecht.
o Rechtsregels behoren te worden opgevolgd  Bent u bereid om uw
konijnen aan de daartoe aangewezen ambtenaar uit te leveren ten
einde ze op een zeer humane wijze te laten doden?
 Werkt u echt niet mee?  Dan staat de politie o.i.d. voor uw
deur.
o Als je het recht geeft aan de burger om constant de wetten de
veranderen ontstaat er chaos.
o Autoriteit is gefundeerd in de wetten, het verlengt gezag aan een
bepaalt persoon.
- Wat is het positief recht?
o Recht dat door een bepaalde instantie tot stand komt en met dreiging
van dwanguitoefening wordt gehandhaafd.
o Wat veronderstelt het positief recht (positivistische veronderstellingen)?
 Een politieke orde.
 Een rechtsorde met instituten en ambtsdragers.
 Wetgevingsprocedure.
 Codificatie.
o Kunnen de wetten zonder meer rechtvaardig zijn?
 Befehl ist befehl (bevel is bevel).
 Gesetz ist gesetz (wet is wet).
 En de geldigheid van de wet als een sociaal en politiek
vraagstuk?

,  Wet wordt gezien als een politiek vraagstuk.
 Geldigheid van de wet hangt niet af van sociale
verhoudingen.
- Wat is het natuurrecht?
o Natuur als een teleologische orde, een orde waarin bepaalde
waarden of ideeën immanent zouden zijn.
o Regels en het recht dat niet zozeer opgeschreven staat, je kan het
afleiden van de natuur. Wereld wordt gezien alsof alles een doel heeft.
o Recht dat in strijd is met deze doelmatigheid is geen recht.
o Bezien vanuit het perspectief van Plato:
 Onderscheid tussen werkelijkheid en de ware werkelijkheid.
 De ware werkelijkheid is niet hier, die zit in de
ideeënwereld.
 Het begrip idee, boven en buiten onze werkelijkheid.
 Rechtvaardigheid is immanent en is verbonden met de
werkelijkheid, als dat zo is, gaat u ten onder. Juridische
begrippen die wij gebruiken zijn enig, onvergankelijk en
echt, maar niet in deze wereld. Wij moeten participeren
aan deze woorden.
 Schaduw van de ware werkelijkheid.
 Wereld van verschijnselen en wereld van ideeën.
o Het christelijke natuurrecht, God:
 Thomas van Aquino:
 God is de grote architect, de schepper van universum en
alles heeft een doel.
 Goddelijke doelmatigheid.
 Recht is ondenkbaar zonder God.
o Kenmerken van het natuurrecht:
 Dat er een absoluut geldig recht bestaat.
 Dat dit recht kan worden afgeleid uit de menselijke natuur of de
aard van de werkelijkheid.
 Dat voor het kennen van dit recht de redelijke vermogens van de
mens toereikend zijn.
 Dat er een inhoudelijke toets in de vorm van natuurrechtelijke
beginselen wordt gehanteerd voor de gelding van het positief
recht.
 Dat positief recht dat die toets niet kan doorstaan niet als geldig
erkend kan worden.
 Dat deze inhoudelijke toets bestaat uit een verzameling van
speculatieve en metafysische ideeën.
 Zijn de mensenrechten te beschouwen als een exponent van de
natuurrechtsleer?
 Als ze niet in strijd zijn met de rede zijn ze geldig.
o Samenvatting kernbegrippen natuurrecht:
1. Status: absolute gelding. Ook toen wij er nog niet waren, zou de wet
er moeten zijn, omdat toen levende organismes ook niet dood
wilden. De natuurwet zou ongeacht de plek of tijd altijd moeten
gelden.
2. Rechtsbron: natuur, we kijken niet naar wat wij afspreken met
elkaar, maar wat rechtvaardig is aan de hand van de natuur.