Literatuur Interculturele Communicatie
Huisman, Joye & Maeseele ‘Wie is de Ander? De representatie van Japan in het
Nederlandse televisieprogramma Wie is de mol?’ (2010)
Oriëntalisme wordt volgens de auteurs door Said gezien als een systeem over kennis en
representaties van de Oriënt te ‘filteren’ naar het Westers bewustzijn. Wat wordt hiermee
bedoeld?
- Oriëntalisme als discours/ taalgebruik voor representatie van Oriënt/ Oosten en de
niet-westerse Ander.
- Beperkingen en restricties: de klemtoon op veronderstelde verschillen t.o.v. de
Westerse wereld.
- ‘Interpretative framework’: de Ander als een entiteit die we zelf niet (willen) zijn
- Ideologische strategie: polarisatie tussen wij (positief in-group) en zij (de out-group,
de Ander, negatief en stereotype).
Wat is volgens de auteurs de reden dat programmamakers van Wie is de Mol culturele
stereotypen hebben gebruikt?
- Herkenbaarheid voor de kijker van Japan is een belangrijk aspect.
- Meeste kijkers zullen Japan alleen kennen uit de media, waar die stereotypen al
worden gepresenteerd
In hoeverre vinden Huisman et al. (2012) dat de opvattingen van Said toepasbaar zijn op een
hedendaags mediaproduct als WIDM? En hoe verklaren de auteurs dat?
- Aan de ene kant doet WIDM aan ‘’othering’ (met stereotypes), aan de andere kant
wordt crosscultureel begrip gepromoot door de wijze waarop Japan wordt
gepresenteerd (nl. niet als vreemd onbegrijpelijk of bizar)
- Gebalanceerd en genuanceerd beeld- focus ligt dan ook op het spelelement van
WIDM.
Conclusie onderzoek:
- De programmamakers maakten vanwege de vereiste van herkenbaarheid weliswaar
gebruik van culturele stereotypen, maar streefden er tegelijkertijd naar om dit met
mate en op een genuanceerde en creatieve wijze te doen waarbij Japan niet als vreemd
en bizar werd gerepresenteerd.
- Uit het interview bleek dat de makers wel een bepaalde voorkennis van de kijkers
verwachten.
- WIDM volgt qua opbouw de structuur van een typisch televisieformat waarbij de
premisse elk jaar hetzelfde is ongeacht de locatie. Dit impliceert dat het programma in
eerste instantie om het spelelement draait waarbij het land waarin WIDM zich afspeelt
kan worden gezien als een soort van ‘interactieve achtergrond’.
- Conform de bevindingen uit het voorbereidend gesprek met de programmamakers,
kunnen we eveneens uit de discoursanalyse van WIDM uitmaken dat de makers een
zekere mate van ‘agency’ of zelfstandigheid verlangen van hun kijkers. Het pro-
gramma geeft maar heel zelden op een directe manier informatie over Japan, haar
bevolking en cultuur. Bovendien wordt er geen gebruik gemaakt van een voice-over
die enige toelichting geeft over het land waar het spel zich afspeelt. De kijker krijgt
als het ware vrijheid of autonomie om zijn/haar eigen interpretatie te vormen van
het land, al wordt hij/zij in dit proces uiteraard wel gestuurd door de makers in hun
keuze van montage (visueel en auditief) van de intervallen en de opdrachten die
vaak gerelateerd zijn aan de omgeving/het land.
, - Beide identiteiten van Japan werden geneigd, maar het programma neigt het meest
naar het traditionele Japan, voor veel Westerse toeristen het ‘’enige’’ Japan.
Sotaro Kita, Cross-cultural variation of speech-accompanying gesture: A review (2009)
Sterke link tussen spraak en gebaren
- Jonge kinderen
- Blinden
- Ook als ontvanger zender niet kan zien
Gebaren bij spraak (speech-accompanying gestures) waarschijnlijk universeel.
Cultuurverschillen: wat voor gebaren, wanneer, hoeveel, hoe vaak.
Vier factoren voor variatie tussen culturen in gebaren
- Conventies van vorm-betekenis associatie: emblemen & aanwijsgebaren
o Variatie in emblemen: vorm en betekenis zijn cultuurspecifiek
o Verspreiding van emblemen: verschilt tussen culturen
o Hoeveelheid emblemen verschilt tussen culturen
o Aanwijsgebaren: variatie
- Denken over ruimte: Cognitive Diversity
o Gebaren beelden ruimte uit
o Culturen denken verschillend over ruimte
o Daarom: verschillen tussen gebaren voor ruimte in culturen: referentiekader,
beweging en (relatieve) locatie & deiktische tijd
o Gebaren bij spraak:
▪ Relatief: gebaar wijst richting aan vanuit jouw eigen perspectief
▪ Absoluut: gebaar wijst richting aan vanuit absoluut perspectief (gebaar
t.o.v. eigen lichaam verandert dus wanneer spreker zich omdraait).
▪ Ook bij afwezigheid van absoluut of relatief taalgebruik
- Talige variatie
- Pragmatische aspecten
Twee verklaringen voor de geografische
verspreiding van emblematische gebaren:
- Contact tussen culturen: geografische
nabijheid → zelfde interpretatie
- Lokale noodzaak: drukke, lawaaïge
plaatsen → rijke gebarencultuur
,
Huisman, Joye & Maeseele ‘Wie is de Ander? De representatie van Japan in het
Nederlandse televisieprogramma Wie is de mol?’ (2010)
Oriëntalisme wordt volgens de auteurs door Said gezien als een systeem over kennis en
representaties van de Oriënt te ‘filteren’ naar het Westers bewustzijn. Wat wordt hiermee
bedoeld?
- Oriëntalisme als discours/ taalgebruik voor representatie van Oriënt/ Oosten en de
niet-westerse Ander.
- Beperkingen en restricties: de klemtoon op veronderstelde verschillen t.o.v. de
Westerse wereld.
- ‘Interpretative framework’: de Ander als een entiteit die we zelf niet (willen) zijn
- Ideologische strategie: polarisatie tussen wij (positief in-group) en zij (de out-group,
de Ander, negatief en stereotype).
Wat is volgens de auteurs de reden dat programmamakers van Wie is de Mol culturele
stereotypen hebben gebruikt?
- Herkenbaarheid voor de kijker van Japan is een belangrijk aspect.
- Meeste kijkers zullen Japan alleen kennen uit de media, waar die stereotypen al
worden gepresenteerd
In hoeverre vinden Huisman et al. (2012) dat de opvattingen van Said toepasbaar zijn op een
hedendaags mediaproduct als WIDM? En hoe verklaren de auteurs dat?
- Aan de ene kant doet WIDM aan ‘’othering’ (met stereotypes), aan de andere kant
wordt crosscultureel begrip gepromoot door de wijze waarop Japan wordt
gepresenteerd (nl. niet als vreemd onbegrijpelijk of bizar)
- Gebalanceerd en genuanceerd beeld- focus ligt dan ook op het spelelement van
WIDM.
Conclusie onderzoek:
- De programmamakers maakten vanwege de vereiste van herkenbaarheid weliswaar
gebruik van culturele stereotypen, maar streefden er tegelijkertijd naar om dit met
mate en op een genuanceerde en creatieve wijze te doen waarbij Japan niet als vreemd
en bizar werd gerepresenteerd.
- Uit het interview bleek dat de makers wel een bepaalde voorkennis van de kijkers
verwachten.
- WIDM volgt qua opbouw de structuur van een typisch televisieformat waarbij de
premisse elk jaar hetzelfde is ongeacht de locatie. Dit impliceert dat het programma in
eerste instantie om het spelelement draait waarbij het land waarin WIDM zich afspeelt
kan worden gezien als een soort van ‘interactieve achtergrond’.
- Conform de bevindingen uit het voorbereidend gesprek met de programmamakers,
kunnen we eveneens uit de discoursanalyse van WIDM uitmaken dat de makers een
zekere mate van ‘agency’ of zelfstandigheid verlangen van hun kijkers. Het pro-
gramma geeft maar heel zelden op een directe manier informatie over Japan, haar
bevolking en cultuur. Bovendien wordt er geen gebruik gemaakt van een voice-over
die enige toelichting geeft over het land waar het spel zich afspeelt. De kijker krijgt
als het ware vrijheid of autonomie om zijn/haar eigen interpretatie te vormen van
het land, al wordt hij/zij in dit proces uiteraard wel gestuurd door de makers in hun
keuze van montage (visueel en auditief) van de intervallen en de opdrachten die
vaak gerelateerd zijn aan de omgeving/het land.
, - Beide identiteiten van Japan werden geneigd, maar het programma neigt het meest
naar het traditionele Japan, voor veel Westerse toeristen het ‘’enige’’ Japan.
Sotaro Kita, Cross-cultural variation of speech-accompanying gesture: A review (2009)
Sterke link tussen spraak en gebaren
- Jonge kinderen
- Blinden
- Ook als ontvanger zender niet kan zien
Gebaren bij spraak (speech-accompanying gestures) waarschijnlijk universeel.
Cultuurverschillen: wat voor gebaren, wanneer, hoeveel, hoe vaak.
Vier factoren voor variatie tussen culturen in gebaren
- Conventies van vorm-betekenis associatie: emblemen & aanwijsgebaren
o Variatie in emblemen: vorm en betekenis zijn cultuurspecifiek
o Verspreiding van emblemen: verschilt tussen culturen
o Hoeveelheid emblemen verschilt tussen culturen
o Aanwijsgebaren: variatie
- Denken over ruimte: Cognitive Diversity
o Gebaren beelden ruimte uit
o Culturen denken verschillend over ruimte
o Daarom: verschillen tussen gebaren voor ruimte in culturen: referentiekader,
beweging en (relatieve) locatie & deiktische tijd
o Gebaren bij spraak:
▪ Relatief: gebaar wijst richting aan vanuit jouw eigen perspectief
▪ Absoluut: gebaar wijst richting aan vanuit absoluut perspectief (gebaar
t.o.v. eigen lichaam verandert dus wanneer spreker zich omdraait).
▪ Ook bij afwezigheid van absoluut of relatief taalgebruik
- Talige variatie
- Pragmatische aspecten
Twee verklaringen voor de geografische
verspreiding van emblematische gebaren:
- Contact tussen culturen: geografische
nabijheid → zelfde interpretatie
- Lokale noodzaak: drukke, lawaaïge
plaatsen → rijke gebarencultuur
,
