Hoofdstuk 14
14.1 Rechtsvorm en jaarrekening
Er bestaan verschillende definities van het begrip onderneming. Een veelgebruikte definitie is de
volgende: ‘een onderneming is een zelfstandige productieorganisatie’.
De belangrijkste rechtsvormen zijn: de eenmanszaak, de vennootschap onder firma, de besloten
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (bv) en de naamloze vennootschap (nv). De
eenmanszaak en de vof kennen geen strikte scheiding tussen het privévermogen van de eigenaren en
het vermogen van de onderneming. Bij de nv en de bv is er een duidelijke scheiding tussen het
vermogen van de eigenaren en het vermogen van de onderneming. De nv en de bv zijn zelfstandige
rechtspersonen. Niet alleen particulieren, maar ook vennootschappen kunnen aandeelhouder zijn. Ze
hebben stemrecht en kunnen dus invloed uitoefenen.
14.2 Definities van soorten kapitaalbelangen
De twee basissoorten van kapitaalbelangen zijn beleggingen en deelnemingen.
14.2.1 Beleggingen
Beleggen is het investeren van geld met het doel om daarop rendement te maken. Beleggen kan in
bijvoorbeeld aandelen, obligaties of vastgoed. Bij beleggen in aandelen is er sprake van een
kapitaalbelang. Een belegging kan kort- of langlopend zijn; in het eerste geval worden de beleggingen
in de balans opgenomen onder de vlottende activa, in het tweede geval onder de vaste activa.
14.2.2 Deelnemingen
Het kopen van aandelen kan ook andere doelen hebben dan het behalen van rendement. Bij een
deelneming gaat het om een langlopend kapitaalbelang, waarbij gewoonlijk samenwerking wordt
beoogd. Het doel van een deelneming is het duurzaam dienen van de eigen bedrijfsactiviteiten van
de eigenaar. Deelnemingen worden nader onderverdeeld in:
- Deelnemingen waarin beslissende zeggenschap kan worden uitgeoefend (deelnemingen in
dochterondernemingen)
- Deelnemingen in joint ventures
- Deelnemingen waarop invloed van betekenis kan worden uitgeoefend (geassocieerde
deelnemingen)
- Overige deelnemingen
Drie kenmerken van een deelneming:
- De deelneming is voor eigen rekening
- De deelneming is duurzaam bedoeld
- De deelneming is ten dienste van de eigen werkzaamheden
-
14.2.3 Deelnemingen in dochterondernemingen
Er is sprake van een deelneming in een dochteronderneming indien het kapitaalbelang een zodanige
aard en omvang heeft (> 50 % van de aandelen) dat de aandeelhouder, die dan als
moederonderneming wordt aangeduid, feitelijk de baas is. De moedermaatschappij heeft dan
beslissende zeggenschap in het beleid van de dochteronderneming. IFRS hanteert het begrip control.
Vanwege de aanwezigheid van deelnemingen in dochterondernemingen zal de moederonderneming
niet alleen een enkelvoudige (of vennootschappelijke) jaarrekening opmaken, maar ook een
geconsolideerde jaarrekening. In een enkelvoudige jaarrekening wordt de deelneming in de
dochteronderneming als een enkel activum getoond, in de geconsolideerde jaarrekening wordt ervan
uitgegaan dat de juridische grenzen tussen moeders en dochters niet bestaan en worden activa en
passiva (en opbrengsten en kosten) weergegeven alsof er sprake is van één onderneming.
14.1 Rechtsvorm en jaarrekening
Er bestaan verschillende definities van het begrip onderneming. Een veelgebruikte definitie is de
volgende: ‘een onderneming is een zelfstandige productieorganisatie’.
De belangrijkste rechtsvormen zijn: de eenmanszaak, de vennootschap onder firma, de besloten
vennootschap met beperkte aansprakelijkheid (bv) en de naamloze vennootschap (nv). De
eenmanszaak en de vof kennen geen strikte scheiding tussen het privévermogen van de eigenaren en
het vermogen van de onderneming. Bij de nv en de bv is er een duidelijke scheiding tussen het
vermogen van de eigenaren en het vermogen van de onderneming. De nv en de bv zijn zelfstandige
rechtspersonen. Niet alleen particulieren, maar ook vennootschappen kunnen aandeelhouder zijn. Ze
hebben stemrecht en kunnen dus invloed uitoefenen.
14.2 Definities van soorten kapitaalbelangen
De twee basissoorten van kapitaalbelangen zijn beleggingen en deelnemingen.
14.2.1 Beleggingen
Beleggen is het investeren van geld met het doel om daarop rendement te maken. Beleggen kan in
bijvoorbeeld aandelen, obligaties of vastgoed. Bij beleggen in aandelen is er sprake van een
kapitaalbelang. Een belegging kan kort- of langlopend zijn; in het eerste geval worden de beleggingen
in de balans opgenomen onder de vlottende activa, in het tweede geval onder de vaste activa.
14.2.2 Deelnemingen
Het kopen van aandelen kan ook andere doelen hebben dan het behalen van rendement. Bij een
deelneming gaat het om een langlopend kapitaalbelang, waarbij gewoonlijk samenwerking wordt
beoogd. Het doel van een deelneming is het duurzaam dienen van de eigen bedrijfsactiviteiten van
de eigenaar. Deelnemingen worden nader onderverdeeld in:
- Deelnemingen waarin beslissende zeggenschap kan worden uitgeoefend (deelnemingen in
dochterondernemingen)
- Deelnemingen in joint ventures
- Deelnemingen waarop invloed van betekenis kan worden uitgeoefend (geassocieerde
deelnemingen)
- Overige deelnemingen
Drie kenmerken van een deelneming:
- De deelneming is voor eigen rekening
- De deelneming is duurzaam bedoeld
- De deelneming is ten dienste van de eigen werkzaamheden
-
14.2.3 Deelnemingen in dochterondernemingen
Er is sprake van een deelneming in een dochteronderneming indien het kapitaalbelang een zodanige
aard en omvang heeft (> 50 % van de aandelen) dat de aandeelhouder, die dan als
moederonderneming wordt aangeduid, feitelijk de baas is. De moedermaatschappij heeft dan
beslissende zeggenschap in het beleid van de dochteronderneming. IFRS hanteert het begrip control.
Vanwege de aanwezigheid van deelnemingen in dochterondernemingen zal de moederonderneming
niet alleen een enkelvoudige (of vennootschappelijke) jaarrekening opmaken, maar ook een
geconsolideerde jaarrekening. In een enkelvoudige jaarrekening wordt de deelneming in de
dochteronderneming als een enkel activum getoond, in de geconsolideerde jaarrekening wordt ervan
uitgegaan dat de juridische grenzen tussen moeders en dochters niet bestaan en worden activa en
passiva (en opbrengsten en kosten) weergegeven alsof er sprake is van één onderneming.
