Stap 4: ontwerp van de gezondheidskundige interventie
Deze uitwerking van stap 4 is gedaan door Michelle Benschop en is gericht op het gedrag ‘te
weinig bewegen’.
4.1 Uitwerking interventies
De volgende interventie is gericht op het einddoel ‘patiënten van 65 jaar en ouder met COPD
bewegen binnen 12 maanden intensiever in het dagelijks leven’. Om dit einddoel te behalen,
is het plan maken om meer beweging in te plannen in het dagelijks leven belangrijk. De
interventie zal zich focussen op de gedragsdeterminanten attitude, eigen effectiviteit, en
barrières. Deze drie gedragsdeterminanten bleken het belangrijkst te zijn voor mensen met
COPD om aan te pakken, wil de interventie slagen. Daarnaast wordt er ook aandacht
geboden aan de gedragsdeterminanten risicoperceptie en sociale invloed, die in mindere
mate belangrijk zijn, maar wel bijdragen aan de andere interventies.
Gedragsdeterminant Methode Techniek Interventie
Attitude Decisional Individueel gesprek Matrix opstellen voor- en
balance nadelen meer bewegen en
opnemen in digitaal werkboek
Sociale invloed Mobilizing others Individueel gesprek Zoeken naar mogelijkheden
for social support om de cliënt te ondersteunen
Risicoperceptie Risk Perception Individueel Actief laten meedenken in de
gesprek/Groepsvoorlichting relatie tussen het
gezondheidsgedrag en het
gezondheidsprobleem en
foutieve percepties rechtzetten
/ Groepsvoorlichting, waarbij
algemene kennis over het
ziektebeeld wordt besproken.
Barrières Motiverende Motiverend gesprek voeren Achterhalen / bespreken van
gespreksvoering / met patiënt, individueel barrières
Coping planning
Eigen effectiviteit Action Planning / Motiverend gesprek, Het vormen van lange- en
Goal Setting individueel, counseling, korte termijn doelen voor de
feedback patiënt in een digitaal
werkboek. Lange termijn
doelen zijn daarbij ook gericht
op copingstrategieën.
Tabel 1 - Interventie overzicht bij gedragsdoel 2 van meer bewegen
4.1.1 Risicoperceptie
Bij de eerste stap in het model van gedragsverandering, het contact leggen met je
patiëntengroep, moet je rekening houden met het feit dat mensen een inschatting maken van
de kans die zij lopen om een bepaald gezondheidsprobleem te krijgen of om bepaalde
complicaties te krijgen. Bij mensen met COPD is gebleken dat zij vaak het risico op het
krijgen van een longaanval erg hoog inschatten en dat zij daardoor foutieve keuzes maken.
Het blijkt effectief te zijn als de patiënt wordt uitgenodigd om zelf na te denken over de relatie
tussen leefstijl en gezondheidsprobleem.
Er zijn een aantal obstakels bij risicoperceptie:
Mensen kunnen niet goed bepalen welke informatie op hun eigen situatie toepasbaar
is.
, De patiënt is niet gemotiveerd om naar bepaalde informatie te luisteren.
De patiënt pikt een bepaald voorlichtingsbericht dat voor hem bestemd is niet op door
de situatie waarin hij zit.
Interventie
In deze interventie kan door middel van risk perception ingegaan worden op hoe hoog de
patiënt het risico inschat dat hij zijn gedrag niet kan veranderen of dat gedrag mogelijk kwaad
kan doen. In een individueel gesprek wordt met de patiënt besproken welke kennis hij of zij
mogelijk al heeft en welke risico’s de patiënt voor zichzelf inschat. In dit individuele gesprek
zal ruimte zijn om foute percepties te bespreken en mogelijk te veranderen. Het gesprek is
gericht op de patiënt en sluit aan bij de opvattingen die de cliënt heeft. Het doel van het
inventariseren van deze risicopercepties is om de cliënt meer vertrouwen te geven in het
overwegen van gedragsverandering. Deze methode gaat hand in hand met andere
gesprekken, omdat deze bij de andere gedragsdeterminanten ook toepast kan worden.
Aanvullend bij deze interventie is het belangrijk dat de patiënt voldoende kennis heeft over
zijn ziektebeeld. De verpleegkundige dient daarom ook te inventariseren welke kennis de
patiënt al heeft, door verschillende vragen te stellen over het ziektebeeld en de patiënt uit te
nodigen om te vertellen over de ziekte COPD. Als blijkt dat de patiënt onvoldoende of
onjuiste kennis over COPD heeft, dan kan besproken worden dat de patiënt deelneemt aan
een groepsvoorlichting. Deze groepsvoorlichting vindt dan plaats met een groep lotgenoten
en is gericht op de algemene kennis over COPD te verbeteren. Het is belangrijk om daarbij
de deelnemende patiënten een folder aan te bieden met algemene informatie over COPD.
Omdat het oudere patiënten betreft, is het waarschijnlijker dat zij aan een folder meer
hebben dan aan digitale informatie. Dat heeft te maken met dat niet alle ouderen goed met
technologie om kunnen gaan.
4.1.2 Attitude
Voorafgaand aan het formuleren van concrete doelen is het belangrijk dat de patiënt het te
veranderen gedrag kritisch beoordeelt. Het gedrag moet daarbij door de patiënt geëvalueerd
worden in termen van voor- en nadelen, op zowel de lange als op de korte termijn. Om de
attitude te veranderen wordt gebruik gemaakt van decisional balance. Door de persoonlijke
voor- en nadelen van het gedrag op een rijtje te zetten, kan een verandering van attitude
ontstaan. Belangrijk is dat de persoonlijke voordelen op de korte termijn opwegen tegen de
persoonlijke nadelen op de korte termijn (Sassen, 2014).
Kennis is een belangrijk onderdeel van attitude. Het is belangrijk dat de patiënt een reëel
beeld heeft van de negatieve kanten van de gedragsverandering. Voor de patiënt is het
belangrijk dat het gewenste gedrag een beloning met zich mee brengt (Sassen, 2014). Het is
belangrijk om te inventariseren welke kennis een patiënt heeft en of deze kennis accuraat is.
Door de aandacht op specifieke voor- en nadelen te richten, probeer je de balans tussen
voor- en nadelen in gunstige richting te veranderen door het versterken van bestaande juiste
veronderstellingen over deze voor- en nadelen. Daarnaast kan de verpleegkundige foute
veronderstellingen ook corrigeren. Naast de voordelen die de patiënt noemt, kan de
verpleegkundige ‘nieuwe’ voordelen noemen. Daarnaast kan de verpleegkundige een
positieve invloed uitoefenen op de balans door het beïnvloeden van de mate waarin nadelen
als nadeel en voordelen als voordeel worden beoordeeld. De inhoud van het bericht van de
verpleegkundige moet niet te veel afwijken van de heersende opvatting van de patiënt. Het is
belangrijk dat de boodschap aansluit bij de leeftijd en de waarden en normen van de patiënt.
De overtuigingskracht neemt ook toe als de verpleegkundige argumenten geeft die nieuw zijn
voor de patiënt. Belangrijk is dat deze argumenten evidence-based zijn. Het causale verband
aangeven tussen COPD en de leefstijl en het gedrag werkt bevorderend op de
Deze uitwerking van stap 4 is gedaan door Michelle Benschop en is gericht op het gedrag ‘te
weinig bewegen’.
4.1 Uitwerking interventies
De volgende interventie is gericht op het einddoel ‘patiënten van 65 jaar en ouder met COPD
bewegen binnen 12 maanden intensiever in het dagelijks leven’. Om dit einddoel te behalen,
is het plan maken om meer beweging in te plannen in het dagelijks leven belangrijk. De
interventie zal zich focussen op de gedragsdeterminanten attitude, eigen effectiviteit, en
barrières. Deze drie gedragsdeterminanten bleken het belangrijkst te zijn voor mensen met
COPD om aan te pakken, wil de interventie slagen. Daarnaast wordt er ook aandacht
geboden aan de gedragsdeterminanten risicoperceptie en sociale invloed, die in mindere
mate belangrijk zijn, maar wel bijdragen aan de andere interventies.
Gedragsdeterminant Methode Techniek Interventie
Attitude Decisional Individueel gesprek Matrix opstellen voor- en
balance nadelen meer bewegen en
opnemen in digitaal werkboek
Sociale invloed Mobilizing others Individueel gesprek Zoeken naar mogelijkheden
for social support om de cliënt te ondersteunen
Risicoperceptie Risk Perception Individueel Actief laten meedenken in de
gesprek/Groepsvoorlichting relatie tussen het
gezondheidsgedrag en het
gezondheidsprobleem en
foutieve percepties rechtzetten
/ Groepsvoorlichting, waarbij
algemene kennis over het
ziektebeeld wordt besproken.
Barrières Motiverende Motiverend gesprek voeren Achterhalen / bespreken van
gespreksvoering / met patiënt, individueel barrières
Coping planning
Eigen effectiviteit Action Planning / Motiverend gesprek, Het vormen van lange- en
Goal Setting individueel, counseling, korte termijn doelen voor de
feedback patiënt in een digitaal
werkboek. Lange termijn
doelen zijn daarbij ook gericht
op copingstrategieën.
Tabel 1 - Interventie overzicht bij gedragsdoel 2 van meer bewegen
4.1.1 Risicoperceptie
Bij de eerste stap in het model van gedragsverandering, het contact leggen met je
patiëntengroep, moet je rekening houden met het feit dat mensen een inschatting maken van
de kans die zij lopen om een bepaald gezondheidsprobleem te krijgen of om bepaalde
complicaties te krijgen. Bij mensen met COPD is gebleken dat zij vaak het risico op het
krijgen van een longaanval erg hoog inschatten en dat zij daardoor foutieve keuzes maken.
Het blijkt effectief te zijn als de patiënt wordt uitgenodigd om zelf na te denken over de relatie
tussen leefstijl en gezondheidsprobleem.
Er zijn een aantal obstakels bij risicoperceptie:
Mensen kunnen niet goed bepalen welke informatie op hun eigen situatie toepasbaar
is.
, De patiënt is niet gemotiveerd om naar bepaalde informatie te luisteren.
De patiënt pikt een bepaald voorlichtingsbericht dat voor hem bestemd is niet op door
de situatie waarin hij zit.
Interventie
In deze interventie kan door middel van risk perception ingegaan worden op hoe hoog de
patiënt het risico inschat dat hij zijn gedrag niet kan veranderen of dat gedrag mogelijk kwaad
kan doen. In een individueel gesprek wordt met de patiënt besproken welke kennis hij of zij
mogelijk al heeft en welke risico’s de patiënt voor zichzelf inschat. In dit individuele gesprek
zal ruimte zijn om foute percepties te bespreken en mogelijk te veranderen. Het gesprek is
gericht op de patiënt en sluit aan bij de opvattingen die de cliënt heeft. Het doel van het
inventariseren van deze risicopercepties is om de cliënt meer vertrouwen te geven in het
overwegen van gedragsverandering. Deze methode gaat hand in hand met andere
gesprekken, omdat deze bij de andere gedragsdeterminanten ook toepast kan worden.
Aanvullend bij deze interventie is het belangrijk dat de patiënt voldoende kennis heeft over
zijn ziektebeeld. De verpleegkundige dient daarom ook te inventariseren welke kennis de
patiënt al heeft, door verschillende vragen te stellen over het ziektebeeld en de patiënt uit te
nodigen om te vertellen over de ziekte COPD. Als blijkt dat de patiënt onvoldoende of
onjuiste kennis over COPD heeft, dan kan besproken worden dat de patiënt deelneemt aan
een groepsvoorlichting. Deze groepsvoorlichting vindt dan plaats met een groep lotgenoten
en is gericht op de algemene kennis over COPD te verbeteren. Het is belangrijk om daarbij
de deelnemende patiënten een folder aan te bieden met algemene informatie over COPD.
Omdat het oudere patiënten betreft, is het waarschijnlijker dat zij aan een folder meer
hebben dan aan digitale informatie. Dat heeft te maken met dat niet alle ouderen goed met
technologie om kunnen gaan.
4.1.2 Attitude
Voorafgaand aan het formuleren van concrete doelen is het belangrijk dat de patiënt het te
veranderen gedrag kritisch beoordeelt. Het gedrag moet daarbij door de patiënt geëvalueerd
worden in termen van voor- en nadelen, op zowel de lange als op de korte termijn. Om de
attitude te veranderen wordt gebruik gemaakt van decisional balance. Door de persoonlijke
voor- en nadelen van het gedrag op een rijtje te zetten, kan een verandering van attitude
ontstaan. Belangrijk is dat de persoonlijke voordelen op de korte termijn opwegen tegen de
persoonlijke nadelen op de korte termijn (Sassen, 2014).
Kennis is een belangrijk onderdeel van attitude. Het is belangrijk dat de patiënt een reëel
beeld heeft van de negatieve kanten van de gedragsverandering. Voor de patiënt is het
belangrijk dat het gewenste gedrag een beloning met zich mee brengt (Sassen, 2014). Het is
belangrijk om te inventariseren welke kennis een patiënt heeft en of deze kennis accuraat is.
Door de aandacht op specifieke voor- en nadelen te richten, probeer je de balans tussen
voor- en nadelen in gunstige richting te veranderen door het versterken van bestaande juiste
veronderstellingen over deze voor- en nadelen. Daarnaast kan de verpleegkundige foute
veronderstellingen ook corrigeren. Naast de voordelen die de patiënt noemt, kan de
verpleegkundige ‘nieuwe’ voordelen noemen. Daarnaast kan de verpleegkundige een
positieve invloed uitoefenen op de balans door het beïnvloeden van de mate waarin nadelen
als nadeel en voordelen als voordeel worden beoordeeld. De inhoud van het bericht van de
verpleegkundige moet niet te veel afwijken van de heersende opvatting van de patiënt. Het is
belangrijk dat de boodschap aansluit bij de leeftijd en de waarden en normen van de patiënt.
De overtuigingskracht neemt ook toe als de verpleegkundige argumenten geeft die nieuw zijn
voor de patiënt. Belangrijk is dat deze argumenten evidence-based zijn. Het causale verband
aangeven tussen COPD en de leefstijl en het gedrag werkt bevorderend op de
