Filosofisch essay vrijheid
Anna Canessa Schrooyen
Gymnasium Haganum
09-12-2021
, vrijheid en veiligheid
Vrijheid en veiligheid zijn twee van de belangrijkste waarden in de Nederlandse
samenleving. De meeste Nederlanders gaan ervan uit dat ze vrij zijn om hun mening te uiten
en dat zij zelf keuzes mogen maken. Daarnaast rekenen we erop dat wij door de overheid
beschermd worden, bijvoorbeeld tegen terroristen of andere criminelen. Deze waarden
staan ook vastgelegd in artikel 6 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese
Unie:1
‘Eenieder heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon.’
Maar gaan veiligheid en vrijheid wel altijd hand in hand? Zo stelde de overheid een aantal
maanden terug de avondklok in om haar burgers te beschermen tegen de verspreiding van
het coronavirus. Maar als jij na negen uur ‘s avonds niet meer naar buiten mag dan zou je
kunnen zeggen dat jouw vrijheid ingeperkt wordt. Betekent de avondklok dat veiligheid een
belangrijkere waarde is dan vrijheid? Of ben je ondanks de avondklok nog wel vrij, omdat
het Nederlandse volk zelf deze regering heeft gekozen en dus indirect invloed heeft gehad
op de maatregelen die genomen zijn in deze pandemie?
Door te kijken naar de begrippen veiligheid en vrijheid, en de argumenten van verschillende
filosofen te lezen en te bekritiseren, probeer we antwoord te geven op deze vraag: Mag
veiligheid ten koste gaan van vrijheid?
Om een antwoord te kunnen geven op de vraag moeten we eerst de begrippen veiligheid en
vrijheid definiëren. Een van de filosofen die nadacht over vrijheid was Benedictus de
Spinoza. Hij schreef hierover in zijn boek Ethica, dat na zijn dood in 1677 uitkwam. Volgens
Spinoza vallen God en de natuur samen. Spinoza zei dat het onmogelijk was om absolute
vrijheid te hebben, omdat de mens altijd wordt beïnvloed door natuurverschijnselen, ofwel
God. Spinoza vindt dat vrijheid niet het handelen is uit vrije wil. Vrij zijn is leven volgens onze
rede en niet belemmerd worden door onze hartstochten. Dat is namelijk hoe je God leert
kennen.2 In zijn definitie van vrijheid zegt Spinoza dat je je hartstochten moet onderdrukken
om vrij te zijn. Ik vraag me af hoe je vrij kunt zijn als je een gedeelte van jezelf moet
belemmeren? Als de hartstochten een gedeelte van jou zijn, dan zouden die ook vrij moeten
zijn— anders zijn niet alle delen van jou vrij, en ben je dus zelf niet compleet vrij.
Een andere filosoof die ons een definitie van vrijheid geeft is Isaiah Berlin. Deze Britse
filosoof was één van de belangrijkste politieke filosofen van de 20ste eeuw. Toen hij in 1958
hoogleraar aan de universiteit van Oxford werd, zei hij dat vrijheid eigenlijk twee concepten
was, namelijk positieve vrijheid en negatieve vrijheid. Positieve vrijheid is dat je zelf kan
besluiten om bepaalde dingen te doen. Je kan voor jezelf de wet stellen. Daarnaast is er
negatieve vrijheid, dat betekent dat anderen jou niet dwingen iets te doen.3 Berlin benadrukt
met deze definitie twee belangrijke voorwaarden van vrijheid. Alhoewel Berlin het wel heeft
over de absentie van externe invloeden, zegt hij echter niks over het bestaan van God of zijn
rol voor vrijheid van de mens.
In dit essay volg ik grotendeels de definitie van Berlin, maar leg ik iets meer nadruk op de
vrije wil in plaats van autonomie. Mijn definitie van vrijheid is: de mogelijkheid om te denken,
spreken en handelen uit vrije wil en niet door andere mensen gedwongen worden op een
bepaalde manier te handelen.
1
https://ecer.minbuza.nl
2
https://humanistischecanon.nl/
3
https://www.filosofie.nl/filosoof/isaiah-berlin/
Anna Canessa Schrooyen
Gymnasium Haganum
09-12-2021
, vrijheid en veiligheid
Vrijheid en veiligheid zijn twee van de belangrijkste waarden in de Nederlandse
samenleving. De meeste Nederlanders gaan ervan uit dat ze vrij zijn om hun mening te uiten
en dat zij zelf keuzes mogen maken. Daarnaast rekenen we erop dat wij door de overheid
beschermd worden, bijvoorbeeld tegen terroristen of andere criminelen. Deze waarden
staan ook vastgelegd in artikel 6 van het Handvest van de Grondrechten van de Europese
Unie:1
‘Eenieder heeft recht op vrijheid en veiligheid van zijn persoon.’
Maar gaan veiligheid en vrijheid wel altijd hand in hand? Zo stelde de overheid een aantal
maanden terug de avondklok in om haar burgers te beschermen tegen de verspreiding van
het coronavirus. Maar als jij na negen uur ‘s avonds niet meer naar buiten mag dan zou je
kunnen zeggen dat jouw vrijheid ingeperkt wordt. Betekent de avondklok dat veiligheid een
belangrijkere waarde is dan vrijheid? Of ben je ondanks de avondklok nog wel vrij, omdat
het Nederlandse volk zelf deze regering heeft gekozen en dus indirect invloed heeft gehad
op de maatregelen die genomen zijn in deze pandemie?
Door te kijken naar de begrippen veiligheid en vrijheid, en de argumenten van verschillende
filosofen te lezen en te bekritiseren, probeer we antwoord te geven op deze vraag: Mag
veiligheid ten koste gaan van vrijheid?
Om een antwoord te kunnen geven op de vraag moeten we eerst de begrippen veiligheid en
vrijheid definiëren. Een van de filosofen die nadacht over vrijheid was Benedictus de
Spinoza. Hij schreef hierover in zijn boek Ethica, dat na zijn dood in 1677 uitkwam. Volgens
Spinoza vallen God en de natuur samen. Spinoza zei dat het onmogelijk was om absolute
vrijheid te hebben, omdat de mens altijd wordt beïnvloed door natuurverschijnselen, ofwel
God. Spinoza vindt dat vrijheid niet het handelen is uit vrije wil. Vrij zijn is leven volgens onze
rede en niet belemmerd worden door onze hartstochten. Dat is namelijk hoe je God leert
kennen.2 In zijn definitie van vrijheid zegt Spinoza dat je je hartstochten moet onderdrukken
om vrij te zijn. Ik vraag me af hoe je vrij kunt zijn als je een gedeelte van jezelf moet
belemmeren? Als de hartstochten een gedeelte van jou zijn, dan zouden die ook vrij moeten
zijn— anders zijn niet alle delen van jou vrij, en ben je dus zelf niet compleet vrij.
Een andere filosoof die ons een definitie van vrijheid geeft is Isaiah Berlin. Deze Britse
filosoof was één van de belangrijkste politieke filosofen van de 20ste eeuw. Toen hij in 1958
hoogleraar aan de universiteit van Oxford werd, zei hij dat vrijheid eigenlijk twee concepten
was, namelijk positieve vrijheid en negatieve vrijheid. Positieve vrijheid is dat je zelf kan
besluiten om bepaalde dingen te doen. Je kan voor jezelf de wet stellen. Daarnaast is er
negatieve vrijheid, dat betekent dat anderen jou niet dwingen iets te doen.3 Berlin benadrukt
met deze definitie twee belangrijke voorwaarden van vrijheid. Alhoewel Berlin het wel heeft
over de absentie van externe invloeden, zegt hij echter niks over het bestaan van God of zijn
rol voor vrijheid van de mens.
In dit essay volg ik grotendeels de definitie van Berlin, maar leg ik iets meer nadruk op de
vrije wil in plaats van autonomie. Mijn definitie van vrijheid is: de mogelijkheid om te denken,
spreken en handelen uit vrije wil en niet door andere mensen gedwongen worden op een
bepaalde manier te handelen.
1
https://ecer.minbuza.nl
2
https://humanistischecanon.nl/
3
https://www.filosofie.nl/filosoof/isaiah-berlin/
