“Palliatieve zorg is alles wat men
nog kan doen, als men denkt dat er
niets meer kan worden gedaan”
(Cicely Saunders, oprichtster St.
Christopher’s Hospice, UK)
PALLIATIEF
REDENEREN
,Voorwoord
In dit verslag vindt u onze opdracht palliatief redeneren. In elk hoofdstuk wordt een fase van het
besluitvormingsproces beschreven. Waar nodig, wordt verwezen naar de bijlagen.
We hebben veel van deze opdracht mogen leren, zowel theoretisch als wat betreft onze
bewustwording. We hebben bijvoorbeeld kennisgemaakt met de methodiek ‘besluitvorming in de
palliatieve fase’. Dit hulpmiddel gaan we zeker kunnen gebruiken in onze toekomstige carrières, hetzij
in de thuiszorg of in de ggz.
Bij palliatief redeneren ligt de nadruk op kwaliteit van leven en sterven. Wat ons betreft zou kwaliteit
van leven of sterven altijd het doel moeten zijn in onze zorgverlening. Kwaliteit van leven heeft
immers een grote invloed op welzijn, gezondheid en herstel. Zelfs als het doel genezing is, kunnen
verpleegkundigen veel doen om die reis naar genezing comfortabeler te maken. Wij nemen dan ook
een hernieuwde waardering voor dit aspect mee.
Ook hebben wij diverse malen geconstateerd dat het in de palliatieve zorg om de kern van het leven
gaat. De palliatieve fase gaat over afscheid nemen en het in het reine komen met het verlies.
Levensaspecten en (bij)zaken die misschien eerst belangrijk leken, verdwijnen daardoor naar de
achtergrond. Het gaat echt om wat de cliënt nog wil en wat hij of zij acceptabel vindt. Dat vraagt om
een open en respectvolle houding, waarbij we ons door de cliënt moeten laten leiden. Dit is in
overeenstemming met de code van onze verpleegkundige beroepsuitoefening, waarbij we de
zorgvrager centraal stellen en samenwerken (CGMV-vakorganisatie voor christenen et al., 2015, pp. 9-
10).
We willen graag onze docent palliatief redeneren bedanken voor haar lessen en haar hulp deze
periode. Het was fijn om met haar af te kunnen stemmen over keuzes die we moesten maken.
Bedankt voor het lezen en het beoordelen van dit verslag.
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1
Fase I ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Anamnese ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Lichamelijk, psychisch en sociaal gebied----------------------------------------------------------------------------- 3
Spirituele en morele aspecten ----------------------------------------------------------------------------------------- 4
Prognose --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
Beïnvloedende factoren op de kwaliteit van leven en sterven ------------------------------------------------- 4
Palliatieve symptomen --------------------------------------------------------------------------------------------------- 5
Markering palliatieve fase ----------------------------------------------------------------------------------------------- 6
Fase II ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Symptoomregistratie ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Symptoommanagement ----------------------------------------------------------------------------------------------- 11
Gezamenlijke besluitvorming ----------------------------------------------------------------------------------------- 12
Interventies --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13
Complementaire interventie bij vermoeidheid: luisteren naar muziek ------------------------------------ 15
Fase III ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 16
Afspraken over evaluatie van het beleid --------------------------------------------------------------------------- 16
Fase IV ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
Stel beleid zo nodig bij en blijf evalueren-------------------------------------------------------------------------- 17
Literatuurlijst ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 18
Bijlagen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 21
Bijlage 1: Volledige anamnese op basis van de elf gezondheidspatronen van Gordon ----------------- 21
Bijlage 2: SPICT ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Bijlage 3: Utrechts Symptoom Dagboek.--------------------------------------------------------------------------- 28
Bijlage 4: MVI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Bijlage 5: Utrechtse Copingstijlentest ------------------------------------------------------------------------------ 31
Bijlage 6: NRS-score gedurende één week (1 mei 2023 t/m 8 mei 2023)---------------------------------- 33
Bijlage 7: Peer assessments Esther/Chantal ---------------------------------------------------------------------- 34
Bijlage 8 : PowerPoint Presentatie demonstratie complementaire interventie -------------------------- 35
2
, Fase I
In de eerste fase van palliatief redeneren wordt aan de hand van een anamnese de problematiek van
de cliënt in kaart gebracht. Er wordt aandacht besteed aan de vier dimensies die onderling invloed op
elkaar hebben. Kwaliteit van leven, zowel van de cliënt als zijn/haar naasten staan centraal binnen de
palliatieve zorg (Wanrooij et al., 2010).
Anamnese
De volledige anamnese volgens de elf gezondheidspatronen van Gordon (Noordhoff uitgevers, 2011)
is terug te vinden in de bijlagen (bijlage 1). De gezondheidspatronen van Gordon bieden een
holistisch overzicht van de cliënt (Haaren & Kerstens, 2020, p. 40).
Lichamelijk, psychisch en sociaal gebied
Meneer Top is 56 jaar en is enkele maanden geleden gediagnosticeerd met kleincellig longcarcinoom
(SCLC) stadium IV met botmetastasen. Omdat er geen curatieve behandeling mogelijk is heeft
meneer aangegeven geen chemotherapie of bestralingen te willen. Volgens hem kosten
behandelingen veel tijd en energie en meneer besteedt dit liever aan iets anders. Meneer wil geen
onderzoeken meer, en gaat er door de nieuwe rugklachten vanuit dat er botmetastasen zijn.
De laatste weken heeft meneer erg veel pijn in zijn rug, waardoor bewegen steeds moeilijker wordt.
Meneer nam hier paracetamol voor, en gebruikt sinds twee weken Fentanylpleisters (12,5 mcg). Dit
maakt de pijn draaglijk. Meneer geeft aan de laatste maanden geleidelijk vier kilogram te zijn
afgevallen en merkt dat hij steeds vaker opziet tegen eten en drinken. Het smaakt hem allemaal niet
meer en zijn eetlust neemt af. Ook kost het klaarmaken van eten hem energie. Meneer geeft aan wel
voldoende te drinken, ongeveer 1,5 liter per dag (water, koffie, cola). Meneer heeft geen
obstipatieproblemen en gebruikt hiervoor Macrogol (één keer daags een zakje). Slapen is verstoord,
meneer wordt vaak wakker en kan dan soms piekeren. Naast pijn heeft meneer klachten als
vermoeidheid, hoesten (niet-productief) en benauwdheid. Meneer geeft aan vooral last te hebben
van beginnende benauwdheid bij inspanning.
Meneer ervaart op dit moment geen problemen met zijn cognitie, bewustzijn of aandacht. Wel geeft
hij aan dat zijn concentratie is verminderd omdat hij vaker denkt aan de toekomst. Meneer is
geschrokken van zijn diagnose. Hij ervaart gevoelens van verdriet, boosheid en schuld. Zo neemt hij
het zichzelf kwalijk dat hij niet is gestopt met roken. Ook heeft hij spijt dat hij geen gezin heeft
gesticht en meer sociale contacten is aangegaan. Tegelijkertijd spreekt meneer ook over acceptatie.
Meneer gaat om met zijn problemen door te roken. Meneer rookt nu drie tot vijf sigaretten per dag.
Sinds zijn vijftiende rookte hij 20-25 sigaretten per dag. Ook zoekt hij afleiding voor pijn en piekeren
in de vorm van spelletjes spelen of films kijken. Hij praat niet graag over zijn problemen, ook niet met
vrienden. Meneer neemt regie in zijn behandeling en vindt dit geruststellend.
Meneer werkte tot drie weken geleden nog drie dagen per week als vrachtwagenmonteur bij een
garagebedrijf waar hij als 17-jarige is begonnen als stagiaire. Meneer geeft aan dat dat is waar hij
voor leeft. Zijn werkgever is op de hoogte van zijn ziekzijn en geeft meneer de ruimte om thuis te
blijven als het niet gaat. Meneer heeft een beperkt sociaal netwerk. Hij is alleenstaand en heeft geen
kinderen. Door een familieruzie heeft hij geen contact meer met naaste familie. Ook heeft hij een
zeer beperkte vriendenkring, die hij niet wil belasten. Er is weinig contact met buren. Meneer geeft
aan zich soms wel eens eenzaam te voelen. Dit gevoel overvalt hem dan.
Op de Karnofsky Performance Status Scale scoort meneer 50%: veel hulp nodig, geregeld medische
zorg noodzakelijk; beperkte zelfzorg nog mogelijk) (Van der Biessen & Lolkema, 2021). Zijn functionele
beperkingen worden veroorzaakt door pijn, vermoeidheid en toenemende benauwdheid. Meneer
heeft moeite zichzelf te wassen, aan te kleden en heeft problemen rond zijn maaltijdverzorging. Ook
3
nog kan doen, als men denkt dat er
niets meer kan worden gedaan”
(Cicely Saunders, oprichtster St.
Christopher’s Hospice, UK)
PALLIATIEF
REDENEREN
,Voorwoord
In dit verslag vindt u onze opdracht palliatief redeneren. In elk hoofdstuk wordt een fase van het
besluitvormingsproces beschreven. Waar nodig, wordt verwezen naar de bijlagen.
We hebben veel van deze opdracht mogen leren, zowel theoretisch als wat betreft onze
bewustwording. We hebben bijvoorbeeld kennisgemaakt met de methodiek ‘besluitvorming in de
palliatieve fase’. Dit hulpmiddel gaan we zeker kunnen gebruiken in onze toekomstige carrières, hetzij
in de thuiszorg of in de ggz.
Bij palliatief redeneren ligt de nadruk op kwaliteit van leven en sterven. Wat ons betreft zou kwaliteit
van leven of sterven altijd het doel moeten zijn in onze zorgverlening. Kwaliteit van leven heeft
immers een grote invloed op welzijn, gezondheid en herstel. Zelfs als het doel genezing is, kunnen
verpleegkundigen veel doen om die reis naar genezing comfortabeler te maken. Wij nemen dan ook
een hernieuwde waardering voor dit aspect mee.
Ook hebben wij diverse malen geconstateerd dat het in de palliatieve zorg om de kern van het leven
gaat. De palliatieve fase gaat over afscheid nemen en het in het reine komen met het verlies.
Levensaspecten en (bij)zaken die misschien eerst belangrijk leken, verdwijnen daardoor naar de
achtergrond. Het gaat echt om wat de cliënt nog wil en wat hij of zij acceptabel vindt. Dat vraagt om
een open en respectvolle houding, waarbij we ons door de cliënt moeten laten leiden. Dit is in
overeenstemming met de code van onze verpleegkundige beroepsuitoefening, waarbij we de
zorgvrager centraal stellen en samenwerken (CGMV-vakorganisatie voor christenen et al., 2015, pp. 9-
10).
We willen graag onze docent palliatief redeneren bedanken voor haar lessen en haar hulp deze
periode. Het was fijn om met haar af te kunnen stemmen over keuzes die we moesten maken.
Bedankt voor het lezen en het beoordelen van dit verslag.
1
,Inhoudsopgave
Voorwoord --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 1
Fase I ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Anamnese ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3
Lichamelijk, psychisch en sociaal gebied----------------------------------------------------------------------------- 3
Spirituele en morele aspecten ----------------------------------------------------------------------------------------- 4
Prognose --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4
Beïnvloedende factoren op de kwaliteit van leven en sterven ------------------------------------------------- 4
Palliatieve symptomen --------------------------------------------------------------------------------------------------- 5
Markering palliatieve fase ----------------------------------------------------------------------------------------------- 6
Fase II ---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Symptoomregistratie ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 7
Symptoommanagement ----------------------------------------------------------------------------------------------- 11
Gezamenlijke besluitvorming ----------------------------------------------------------------------------------------- 12
Interventies --------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 13
Complementaire interventie bij vermoeidheid: luisteren naar muziek ------------------------------------ 15
Fase III ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 16
Afspraken over evaluatie van het beleid --------------------------------------------------------------------------- 16
Fase IV ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17
Stel beleid zo nodig bij en blijf evalueren-------------------------------------------------------------------------- 17
Literatuurlijst ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 18
Bijlagen ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------ 21
Bijlage 1: Volledige anamnese op basis van de elf gezondheidspatronen van Gordon ----------------- 21
Bijlage 2: SPICT ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 27
Bijlage 3: Utrechts Symptoom Dagboek.--------------------------------------------------------------------------- 28
Bijlage 4: MVI ------------------------------------------------------------------------------------------------------------- 29
Bijlage 5: Utrechtse Copingstijlentest ------------------------------------------------------------------------------ 31
Bijlage 6: NRS-score gedurende één week (1 mei 2023 t/m 8 mei 2023)---------------------------------- 33
Bijlage 7: Peer assessments Esther/Chantal ---------------------------------------------------------------------- 34
Bijlage 8 : PowerPoint Presentatie demonstratie complementaire interventie -------------------------- 35
2
, Fase I
In de eerste fase van palliatief redeneren wordt aan de hand van een anamnese de problematiek van
de cliënt in kaart gebracht. Er wordt aandacht besteed aan de vier dimensies die onderling invloed op
elkaar hebben. Kwaliteit van leven, zowel van de cliënt als zijn/haar naasten staan centraal binnen de
palliatieve zorg (Wanrooij et al., 2010).
Anamnese
De volledige anamnese volgens de elf gezondheidspatronen van Gordon (Noordhoff uitgevers, 2011)
is terug te vinden in de bijlagen (bijlage 1). De gezondheidspatronen van Gordon bieden een
holistisch overzicht van de cliënt (Haaren & Kerstens, 2020, p. 40).
Lichamelijk, psychisch en sociaal gebied
Meneer Top is 56 jaar en is enkele maanden geleden gediagnosticeerd met kleincellig longcarcinoom
(SCLC) stadium IV met botmetastasen. Omdat er geen curatieve behandeling mogelijk is heeft
meneer aangegeven geen chemotherapie of bestralingen te willen. Volgens hem kosten
behandelingen veel tijd en energie en meneer besteedt dit liever aan iets anders. Meneer wil geen
onderzoeken meer, en gaat er door de nieuwe rugklachten vanuit dat er botmetastasen zijn.
De laatste weken heeft meneer erg veel pijn in zijn rug, waardoor bewegen steeds moeilijker wordt.
Meneer nam hier paracetamol voor, en gebruikt sinds twee weken Fentanylpleisters (12,5 mcg). Dit
maakt de pijn draaglijk. Meneer geeft aan de laatste maanden geleidelijk vier kilogram te zijn
afgevallen en merkt dat hij steeds vaker opziet tegen eten en drinken. Het smaakt hem allemaal niet
meer en zijn eetlust neemt af. Ook kost het klaarmaken van eten hem energie. Meneer geeft aan wel
voldoende te drinken, ongeveer 1,5 liter per dag (water, koffie, cola). Meneer heeft geen
obstipatieproblemen en gebruikt hiervoor Macrogol (één keer daags een zakje). Slapen is verstoord,
meneer wordt vaak wakker en kan dan soms piekeren. Naast pijn heeft meneer klachten als
vermoeidheid, hoesten (niet-productief) en benauwdheid. Meneer geeft aan vooral last te hebben
van beginnende benauwdheid bij inspanning.
Meneer ervaart op dit moment geen problemen met zijn cognitie, bewustzijn of aandacht. Wel geeft
hij aan dat zijn concentratie is verminderd omdat hij vaker denkt aan de toekomst. Meneer is
geschrokken van zijn diagnose. Hij ervaart gevoelens van verdriet, boosheid en schuld. Zo neemt hij
het zichzelf kwalijk dat hij niet is gestopt met roken. Ook heeft hij spijt dat hij geen gezin heeft
gesticht en meer sociale contacten is aangegaan. Tegelijkertijd spreekt meneer ook over acceptatie.
Meneer gaat om met zijn problemen door te roken. Meneer rookt nu drie tot vijf sigaretten per dag.
Sinds zijn vijftiende rookte hij 20-25 sigaretten per dag. Ook zoekt hij afleiding voor pijn en piekeren
in de vorm van spelletjes spelen of films kijken. Hij praat niet graag over zijn problemen, ook niet met
vrienden. Meneer neemt regie in zijn behandeling en vindt dit geruststellend.
Meneer werkte tot drie weken geleden nog drie dagen per week als vrachtwagenmonteur bij een
garagebedrijf waar hij als 17-jarige is begonnen als stagiaire. Meneer geeft aan dat dat is waar hij
voor leeft. Zijn werkgever is op de hoogte van zijn ziekzijn en geeft meneer de ruimte om thuis te
blijven als het niet gaat. Meneer heeft een beperkt sociaal netwerk. Hij is alleenstaand en heeft geen
kinderen. Door een familieruzie heeft hij geen contact meer met naaste familie. Ook heeft hij een
zeer beperkte vriendenkring, die hij niet wil belasten. Er is weinig contact met buren. Meneer geeft
aan zich soms wel eens eenzaam te voelen. Dit gevoel overvalt hem dan.
Op de Karnofsky Performance Status Scale scoort meneer 50%: veel hulp nodig, geregeld medische
zorg noodzakelijk; beperkte zelfzorg nog mogelijk) (Van der Biessen & Lolkema, 2021). Zijn functionele
beperkingen worden veroorzaakt door pijn, vermoeidheid en toenemende benauwdheid. Meneer
heeft moeite zichzelf te wassen, aan te kleden en heeft problemen rond zijn maaltijdverzorging. Ook
3
