Onderwijsgroep 2: Chronische pijn
Biologische factoren
Spinhoven, Bouman & Hoogduin (2001)
Biomedische visie van Descartes
Ons lichaam is niet meer dan een robot met gesofisticeerde mechanische onderdelen. Het
pijnsysteem bestaat uit een eenvoudige, directe lijn van de huid tot aan de hersenen. Dit systeem
functioneert zoals het luiden van de klokken in een kerk: net als een man onder aan de kerktoren aan
de touwen trekt om de klokken te luiden, zetten partikels die het lichaam beschadigen, onmiddellijk
en zonder tussenkomst van andere processen een alarmsysteem in gang.
Specificiteitstheorie van pijn
Er bestaan specifieke receptoren of zenuwbundels in het lichaam die op ondubbelzinnige wijze
informatie over weefselbeschadiging (nociceptie) doorsturen naar zones in de hersenen waar deze
informatie exclusief verwerkt en geïntegreerd wordt.
Pijn zonder weefselbeschadiging werd lange tijd genegeerd ofwel gepsychologiseerd. Dit is het
logische gevolg van het dualistisch denken tussen lichaam en geest dat sedert Descartes sluimerend
maar hardnekkig aanwezig is in het westerse denken. Volgens dit dualisme neemt de kans op
zogenaamde psychogene pijn toe naarmate de organische tekenen van een ziekte onduidelijk zijn,
minimaal zijn of ontbreken.
Echter pijn kan verschillend ervaren worden bij patiënten met hetzelfde letsel en mensen zonder
lichamelijke klachten kunnen hetzelfde letsel hebben. Bovendien kunnen mensen met minieme
lichamelijke afwijkingen intense pijnklachten rapporteren.
Poorttheorie (Melzack en Wall)
De poorttheorie koppelt biologische aan psychologische factoren. In dit model wordt uitgegaan van
de vaststelling dat de relatie tussen weefselbeschadiging en de ervaring van pijn verre van absoluut
is. In de poorttheorie wordt een aantal fysiologische mechanismen uitgewerkt om dit te verklaren.
Baanbrekend was de veronderstelling dat de achterhoorn van het ruggenmerg functioneert als een
poort, waarbij het doorsturen van informatie over weefselbeschadiging afhankelijk was van de
relatieve activiteit in twee groepen perifere zenuwbundels:
• De dikke zenuwbundels die gespecialiseerd zijn in het doorsturen van informatie over
weefselbeschadiging (nociceptie) open voornamelijk de poort en sturen informatie over
weefselbeschadiging door.
• De dunne zenuwbundels die gespecialiseerd zijn in het doorsturen van tactiele
informatie sluiten eerder de poort.
• Revolutionair is de opvatting dat de poort gemoduleerd wordt door afdalende
zenuwbundels. Melzack en Wall veronderstellen dat psychologische variabelen zoals
aandacht, angst en verwachting via deze dalende zenuwbundels inwerken op het
poortmechanisme.
Biologische factoren
Spinhoven, Bouman & Hoogduin (2001)
Biomedische visie van Descartes
Ons lichaam is niet meer dan een robot met gesofisticeerde mechanische onderdelen. Het
pijnsysteem bestaat uit een eenvoudige, directe lijn van de huid tot aan de hersenen. Dit systeem
functioneert zoals het luiden van de klokken in een kerk: net als een man onder aan de kerktoren aan
de touwen trekt om de klokken te luiden, zetten partikels die het lichaam beschadigen, onmiddellijk
en zonder tussenkomst van andere processen een alarmsysteem in gang.
Specificiteitstheorie van pijn
Er bestaan specifieke receptoren of zenuwbundels in het lichaam die op ondubbelzinnige wijze
informatie over weefselbeschadiging (nociceptie) doorsturen naar zones in de hersenen waar deze
informatie exclusief verwerkt en geïntegreerd wordt.
Pijn zonder weefselbeschadiging werd lange tijd genegeerd ofwel gepsychologiseerd. Dit is het
logische gevolg van het dualistisch denken tussen lichaam en geest dat sedert Descartes sluimerend
maar hardnekkig aanwezig is in het westerse denken. Volgens dit dualisme neemt de kans op
zogenaamde psychogene pijn toe naarmate de organische tekenen van een ziekte onduidelijk zijn,
minimaal zijn of ontbreken.
Echter pijn kan verschillend ervaren worden bij patiënten met hetzelfde letsel en mensen zonder
lichamelijke klachten kunnen hetzelfde letsel hebben. Bovendien kunnen mensen met minieme
lichamelijke afwijkingen intense pijnklachten rapporteren.
Poorttheorie (Melzack en Wall)
De poorttheorie koppelt biologische aan psychologische factoren. In dit model wordt uitgegaan van
de vaststelling dat de relatie tussen weefselbeschadiging en de ervaring van pijn verre van absoluut
is. In de poorttheorie wordt een aantal fysiologische mechanismen uitgewerkt om dit te verklaren.
Baanbrekend was de veronderstelling dat de achterhoorn van het ruggenmerg functioneert als een
poort, waarbij het doorsturen van informatie over weefselbeschadiging afhankelijk was van de
relatieve activiteit in twee groepen perifere zenuwbundels:
• De dikke zenuwbundels die gespecialiseerd zijn in het doorsturen van informatie over
weefselbeschadiging (nociceptie) open voornamelijk de poort en sturen informatie over
weefselbeschadiging door.
• De dunne zenuwbundels die gespecialiseerd zijn in het doorsturen van tactiele
informatie sluiten eerder de poort.
• Revolutionair is de opvatting dat de poort gemoduleerd wordt door afdalende
zenuwbundels. Melzack en Wall veronderstellen dat psychologische variabelen zoals
aandacht, angst en verwachting via deze dalende zenuwbundels inwerken op het
poortmechanisme.
