Etiologie – Ontwikkelingspsychopathologie bij kinderen en jeugdigen
Hoofdstuk 1
In dit boek staan vier vragen centraal;
- Wat is er aan de hand? (stoornis)
- Hoe is dit zo gekomen? (risico- en beschermende factoren)
- Wat kan eraan gedaan worden? (behandeling)
- Hoe zal het met hem/haar verder gaan?
Psychopathologie = de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd. Hierin wordt
onderscheid gemaakt tussen voorkomen en behandeling van stoornissen.
Ontwikkelingspsychopathologie houdt zich bezig met het beloop van psychische stoornissen. Het kan
gezien worden als een integratie tussen bestaande en nieuwe kennis vanuit verschillende disciplines
(biologie, sociologie, pedagogiek, psychologie etc.).
Het verschil tussen psychopathologie en psychiatrie is dat psychopathologie zich bezighoudt met de
theorie over psychische stoornissen en psychiatrie met de hulpverleningspraktijk aan mensen met een
psychische stoornis. Er bestaat geen wezenlijk verschil tussen psychische en psychiatrische stoornis,
hoewel er wordt gedacht dat een psychiatrische stoornis ernstiger is.
Bij ontwikkelingspsychopathologie wordt dus gekeken naar het beloop van stoornissen. Hierbij wordt
vanuit gegaan dat er aspecten (emotie, cognitie etc.) invloed hebben op de stoornis, wat zorgt voor een
wederzijdse beïnvloeding. Tevens gaan zij er vanuit dat ervaringen uit het verleden invloed hebben op
het heden en andersom.
Een psychische stoornis wordt opgevat als een vastgelopen ontwikkeling (niet behalen of achterstand
van ontwikkelingsopgaven) en niet als iets wat het kind kenmerkt. Een psychische stoornis is vrijwel
altijd in oorsprong een normale ontwikkeling die echter door bepaalde oorzaken uit de rails is gelopen.
Men gaat daarnaast uit van een dynamisch gezichtspunt; beïnvloeding zorgt ervoor dat gedrag in
bepaalde situaties erger of frequenter voorkomt. Het dynamisch gezichtspunt in de
ontwikkelingspsychopathologie houdt in dat gedrag in een bepaalde levensfase ‘normaal’ en wenselijk
kan zijn en in een andere levensfase abnormaal en ongewenst kan zijn. Vb. ouders leren kinderen om
zichzelf te wassen. In de puberteit gaan kinderen zich schamen en laten de ouders niet meer toe in de
badkamer. Dit zien wij als ‘normaal’. In deze levensfase zou het ‘abnormaal’ zijn als het kind de ouder
wél toelaat in de badkamer. Je kunt gedrag pas beoordelen als je weet wat ‘normaal’ is.
Het kind wordt gezien als een uniek individu (kindkenmerken) met unieke ervaringen (life-events en
omgevingsfactoren). Als er enkel wordt gekeken naar eenzijdige oorzaken/factoren, zet dat meestal
aan tot onjuist en mogelijk schadelijk handelen en verkeerde hulpverlening.
Cultuur heeft op twee manieren invloed op de psychopathologie:
1. Cultuur kan de kans op bepaald gedrag vergroten of verkleinen
Een cultuur waarin veel focus is op prestatie zou voor een bepaald kind kunnen leiden tot een
depressie. Ook is er de opvatting dat bepaald gedrag meer voorkomt in bepaalde culturen.
Onderzoek van Pels toonde echter aan dat de niet-westerse ouder niet bestaat, omdat er binnen
deze groep te grote verschillen bestaan en dat de opvattingen over opvoeding zich snel
ontwikkelen richting de dominante waarden van het opvangende land. Toch lijkt er wel een
verband te zijn tussen kinderen die opgroeien in armoede en de ontwikkeling van stoornissen
onder deze kinderen.
2. Oordeel van volwassenen op het gedrag van kinderen
Dit houdt in dat de normen en waarden uit de cultuur de opvattingen over het gedrag van
kinderen kan beïnvloeden. Cultuur is mede bepalend voor wat je ‘normaal’ of ‘afwijkend’
vindt (natuurlijk kunnen ook de opvattingen tussen ouders in dezelfde cultuur heel uitlopend
Hoofdstuk 1
In dit boek staan vier vragen centraal;
- Wat is er aan de hand? (stoornis)
- Hoe is dit zo gekomen? (risico- en beschermende factoren)
- Wat kan eraan gedaan worden? (behandeling)
- Hoe zal het met hem/haar verder gaan?
Psychopathologie = de wetenschap waarin psychische stoornissen worden bestudeerd. Hierin wordt
onderscheid gemaakt tussen voorkomen en behandeling van stoornissen.
Ontwikkelingspsychopathologie houdt zich bezig met het beloop van psychische stoornissen. Het kan
gezien worden als een integratie tussen bestaande en nieuwe kennis vanuit verschillende disciplines
(biologie, sociologie, pedagogiek, psychologie etc.).
Het verschil tussen psychopathologie en psychiatrie is dat psychopathologie zich bezighoudt met de
theorie over psychische stoornissen en psychiatrie met de hulpverleningspraktijk aan mensen met een
psychische stoornis. Er bestaat geen wezenlijk verschil tussen psychische en psychiatrische stoornis,
hoewel er wordt gedacht dat een psychiatrische stoornis ernstiger is.
Bij ontwikkelingspsychopathologie wordt dus gekeken naar het beloop van stoornissen. Hierbij wordt
vanuit gegaan dat er aspecten (emotie, cognitie etc.) invloed hebben op de stoornis, wat zorgt voor een
wederzijdse beïnvloeding. Tevens gaan zij er vanuit dat ervaringen uit het verleden invloed hebben op
het heden en andersom.
Een psychische stoornis wordt opgevat als een vastgelopen ontwikkeling (niet behalen of achterstand
van ontwikkelingsopgaven) en niet als iets wat het kind kenmerkt. Een psychische stoornis is vrijwel
altijd in oorsprong een normale ontwikkeling die echter door bepaalde oorzaken uit de rails is gelopen.
Men gaat daarnaast uit van een dynamisch gezichtspunt; beïnvloeding zorgt ervoor dat gedrag in
bepaalde situaties erger of frequenter voorkomt. Het dynamisch gezichtspunt in de
ontwikkelingspsychopathologie houdt in dat gedrag in een bepaalde levensfase ‘normaal’ en wenselijk
kan zijn en in een andere levensfase abnormaal en ongewenst kan zijn. Vb. ouders leren kinderen om
zichzelf te wassen. In de puberteit gaan kinderen zich schamen en laten de ouders niet meer toe in de
badkamer. Dit zien wij als ‘normaal’. In deze levensfase zou het ‘abnormaal’ zijn als het kind de ouder
wél toelaat in de badkamer. Je kunt gedrag pas beoordelen als je weet wat ‘normaal’ is.
Het kind wordt gezien als een uniek individu (kindkenmerken) met unieke ervaringen (life-events en
omgevingsfactoren). Als er enkel wordt gekeken naar eenzijdige oorzaken/factoren, zet dat meestal
aan tot onjuist en mogelijk schadelijk handelen en verkeerde hulpverlening.
Cultuur heeft op twee manieren invloed op de psychopathologie:
1. Cultuur kan de kans op bepaald gedrag vergroten of verkleinen
Een cultuur waarin veel focus is op prestatie zou voor een bepaald kind kunnen leiden tot een
depressie. Ook is er de opvatting dat bepaald gedrag meer voorkomt in bepaalde culturen.
Onderzoek van Pels toonde echter aan dat de niet-westerse ouder niet bestaat, omdat er binnen
deze groep te grote verschillen bestaan en dat de opvattingen over opvoeding zich snel
ontwikkelen richting de dominante waarden van het opvangende land. Toch lijkt er wel een
verband te zijn tussen kinderen die opgroeien in armoede en de ontwikkeling van stoornissen
onder deze kinderen.
2. Oordeel van volwassenen op het gedrag van kinderen
Dit houdt in dat de normen en waarden uit de cultuur de opvattingen over het gedrag van
kinderen kan beïnvloeden. Cultuur is mede bepalend voor wat je ‘normaal’ of ‘afwijkend’
vindt (natuurlijk kunnen ook de opvattingen tussen ouders in dezelfde cultuur heel uitlopend
