Verdieping personen en familierecht
Hoorcollege 4 – Administratieve echtscheiding
20 september 2016, Prof. Mr. Masha Antokolskaia
Twee opvatting:
I. Administratieve echtscheiding is een toppunt van de gewenste dejuridisering van de
echtscheiding en terugdringing van de staatsbemoeienis. (Andrup, H., Buchhofer, B., Ziegert,
K., ‘Formal Marriage Under the Crossfire of Social Change’ (1980), p. 38.)
II. De keuze voor een administratieve of gerechtelijke echtscheiding is ‘slechts een kwestie van
smaak of traditie’ (Schmidt, T., ‘The Scandinavian Law of procedure in Matrimonial Causes’
(1984), p. 97.)
Is administratieve echtscheiding echt het toppunt van dejuridisering? Of is het maar een kwestie van
smaak en traditie dat eigenlijk niet veel betekent voor dejuridisering, terugtrekking van
staatsbemoeienis? Dat moeten we vandaag proberen uit te vinden. En een meer specifieke vraag: is
elke vorm van administratieve echtscheiding, is administratieve echtscheiding per se een hoge mate
van dejuridisering, terugtrekking van overheid, of geld het alleen voor bepaalde vormen.
Administratieve echtscheiding: Historisch en rechtsvergelijkend overzicht
Door historie begrijp je de discussie van vandaag beter.
Geschiedenis van de administratieve echtscheiding
Achttiende eeuw: echtscheiding bij Koninklijke dispensatie
- Zweden (en Finland) finland is dan een deel van zweden.
- Denemarken (en Noorwegen) en Noorwegen een deel van Denemarken.
In de 16e eeuw begint de reformatie. Echtscheiding wordt weer mogelijk in de landen die de
reformatie omarmen, o.a. de Scandinavische. De gronden voor echtscheiding zijn de twee klassieke
gronden: overspel + kwaadwillige verlating. Snel merken mensen in de Scandinavische landen
Noorwegen, Finland, zweden en Denemarken dat men tegen allerlei gevallen aanlopen die niet gedekt
worden door die gronden maar waar echtscheiding heel belangrijk is. Stel je voor dat iemand een
ongeneselijke ziekte heeft, zoals Lepra, of is krankzinnig geworden en er is geen voorruitzicht,
veroordeeld tot levenslang, wat moet je dan doen? Dat valt niet onder kwaadwillige verlating of
overspel. In die landen werd het mogelijk om een beroep te doen op de koning, die kon heel snel
beslissen op basis van zijn Koninklijke bevoegdheid om elk geschil te beslechten. Hij hanteerde
eigenlijk geen specifieke gronden. Hij kon het huwelijk ontbinden om elke reden die hij serieus
genoeg vond. Op die manier ontstonden twee parallelle trajecten. Een gerechtelijke echtscheiding met
beperkte gronden en het administratieve traject via de koning. Later kwamen er steeds meer van dit
soort zaken en werd het naar steeds lagere instanties gedelegeerd. Dus eerst de koning zelf, daarna was
het de ondergeschikte, daarna nog lagere overheid en uiteindelijk belande het bij wat bij ons de
gemeente is. Zo word de eerste generatie administratieve echtscheiding geboren. Het is een soort
parallel traject. Maar zowel de koning en al die ondergeschikte instanties vervullen een quasi-
rechterlijke taak. Ze hebben net zoveel discretionaire bevoegdheid om gronden te onderzoeken en zich
te buigen over de gevolgen. Feitelijk is er dus geen verschil tussen wat de administratieven doen met
wat de rechter doet. Dat is de eerste generatie, stroming, van administratieve echtscheiding.
Rusland na de revolutie van 1917
- Familiewetboek 1918: adm. Ontbinding door de a.v.b.s. Voorwaarde: wederzijdse instemming
- Familiewetboek 1926: ontbinding door de a.v.b.s. voor alle echtscheidingen
- Registratie wordt niet meer constitutief geacht
De tweede stroming administratieve echtscheiding ontstond in Rusland na de revolutie van 1917. Wat
gebeurt er dan? Echtscheiding en de familie aangelegenheden worden door de bolsjewieks als iets heel
belangrijks gezien, want ze zien het niet alleen vorm van emancipatie van het westen maar ze zijn ook
tegen de invloed van religie. Echtscheiding in Rusland was eerst een kerkelijke aangelegenheid. Wat
willen ze dan doen? Zo snel mogelijk de religie terugdringen. Dat doen ze al een jaar na de revolutie.
In 1918 komt een eerste familiewetboek. Daar word ontbinding van het huwelijk op grond van
wederzijdse instemming door administratieve instanties. Het wordt gedaan door de ambtenaar van de
Hoorcollege 4 – Administratieve echtscheiding
20 september 2016, Prof. Mr. Masha Antokolskaia
Twee opvatting:
I. Administratieve echtscheiding is een toppunt van de gewenste dejuridisering van de
echtscheiding en terugdringing van de staatsbemoeienis. (Andrup, H., Buchhofer, B., Ziegert,
K., ‘Formal Marriage Under the Crossfire of Social Change’ (1980), p. 38.)
II. De keuze voor een administratieve of gerechtelijke echtscheiding is ‘slechts een kwestie van
smaak of traditie’ (Schmidt, T., ‘The Scandinavian Law of procedure in Matrimonial Causes’
(1984), p. 97.)
Is administratieve echtscheiding echt het toppunt van dejuridisering? Of is het maar een kwestie van
smaak en traditie dat eigenlijk niet veel betekent voor dejuridisering, terugtrekking van
staatsbemoeienis? Dat moeten we vandaag proberen uit te vinden. En een meer specifieke vraag: is
elke vorm van administratieve echtscheiding, is administratieve echtscheiding per se een hoge mate
van dejuridisering, terugtrekking van overheid, of geld het alleen voor bepaalde vormen.
Administratieve echtscheiding: Historisch en rechtsvergelijkend overzicht
Door historie begrijp je de discussie van vandaag beter.
Geschiedenis van de administratieve echtscheiding
Achttiende eeuw: echtscheiding bij Koninklijke dispensatie
- Zweden (en Finland) finland is dan een deel van zweden.
- Denemarken (en Noorwegen) en Noorwegen een deel van Denemarken.
In de 16e eeuw begint de reformatie. Echtscheiding wordt weer mogelijk in de landen die de
reformatie omarmen, o.a. de Scandinavische. De gronden voor echtscheiding zijn de twee klassieke
gronden: overspel + kwaadwillige verlating. Snel merken mensen in de Scandinavische landen
Noorwegen, Finland, zweden en Denemarken dat men tegen allerlei gevallen aanlopen die niet gedekt
worden door die gronden maar waar echtscheiding heel belangrijk is. Stel je voor dat iemand een
ongeneselijke ziekte heeft, zoals Lepra, of is krankzinnig geworden en er is geen voorruitzicht,
veroordeeld tot levenslang, wat moet je dan doen? Dat valt niet onder kwaadwillige verlating of
overspel. In die landen werd het mogelijk om een beroep te doen op de koning, die kon heel snel
beslissen op basis van zijn Koninklijke bevoegdheid om elk geschil te beslechten. Hij hanteerde
eigenlijk geen specifieke gronden. Hij kon het huwelijk ontbinden om elke reden die hij serieus
genoeg vond. Op die manier ontstonden twee parallelle trajecten. Een gerechtelijke echtscheiding met
beperkte gronden en het administratieve traject via de koning. Later kwamen er steeds meer van dit
soort zaken en werd het naar steeds lagere instanties gedelegeerd. Dus eerst de koning zelf, daarna was
het de ondergeschikte, daarna nog lagere overheid en uiteindelijk belande het bij wat bij ons de
gemeente is. Zo word de eerste generatie administratieve echtscheiding geboren. Het is een soort
parallel traject. Maar zowel de koning en al die ondergeschikte instanties vervullen een quasi-
rechterlijke taak. Ze hebben net zoveel discretionaire bevoegdheid om gronden te onderzoeken en zich
te buigen over de gevolgen. Feitelijk is er dus geen verschil tussen wat de administratieven doen met
wat de rechter doet. Dat is de eerste generatie, stroming, van administratieve echtscheiding.
Rusland na de revolutie van 1917
- Familiewetboek 1918: adm. Ontbinding door de a.v.b.s. Voorwaarde: wederzijdse instemming
- Familiewetboek 1926: ontbinding door de a.v.b.s. voor alle echtscheidingen
- Registratie wordt niet meer constitutief geacht
De tweede stroming administratieve echtscheiding ontstond in Rusland na de revolutie van 1917. Wat
gebeurt er dan? Echtscheiding en de familie aangelegenheden worden door de bolsjewieks als iets heel
belangrijks gezien, want ze zien het niet alleen vorm van emancipatie van het westen maar ze zijn ook
tegen de invloed van religie. Echtscheiding in Rusland was eerst een kerkelijke aangelegenheid. Wat
willen ze dan doen? Zo snel mogelijk de religie terugdringen. Dat doen ze al een jaar na de revolutie.
In 1918 komt een eerste familiewetboek. Daar word ontbinding van het huwelijk op grond van
wederzijdse instemming door administratieve instanties. Het wordt gedaan door de ambtenaar van de
