Samenvatting geschiedenis tijdvak 7 en 8

Geschiedenis tijdvak 7: De tijd van pruiken en revoluties (1700 – 1800)
7.1 De verlichting (18e eeuw)

KA: rationeel optimisme en toepassing verlicht denken

16e eeuw: humanisme (wetenschappelijk denken)
17e eeuw: wetenschappelijke revolutie
 rationalisme toegepast in de wetenschap
18e eeuw: Verlichting
 rationalisme toegepast in de hele samenleving (vb. economie, sociale verhoudingen, godsdienst,
politiek)

Kenmerken verlichting:

 Rationalisme (nu ook toegepast buiten de wetenschap)
 Rationeel optimisme: alles is met het verstand op te lossen (natuurwetten)
 Denkbeelden bekend bij groter deel van de bevolking
- kranten / boeken
- toneelstukken / opera’s
- salons
 Maatschappijkritisch

Voorbeelden van verlichtingsfilosofen:

 Adam Smith (‘Wealth of Nations,’ 1776)
 economie aangestuurd door een ‘onzichtbare hand’ (vraag en aanbod)
 vrijhandel (geen overheidsbemoeienis) leidt tot welvaart
 Voltaire
 pleitte voor tolerantie (iedereen is gelijk)
 intolerantie werd verspreid door o.a. de kerk
 ondanks kritiek op de kerk, was hij wel gelovig : deïsme
 pleitte voor verlicht absolutisme (‘alles voor, maar niets door het volk’)
 Immanuel Kant
 onvrijheid van denken leidt tot intolerantie, geloofsfanatisme, sociale verschillen)
 onvrijheid leidt tot onmondigheid
 dus: durf (vrij) te denken!!
 Montesquieu
 Trias politica (scheiding der machten) moet machtsmisbruik voorkomen
 Rousseau
 Sociaal contract
= ooit heeft het volk de macht aan de vorst gegeven. Dus: het volk mag bij een slechte vorst /
tiran de macht terugnemen
 Volkssoevereiniteit
 De mens is van nature goed, de samenleving zorgt voor ‘onnatuurlijke sociale
verhoudingen’
(Dus: we moeten ‘terug naar de natuurtoestand’)

, 7.2 Het Ancien régime

Ancien régime : (lett. Oude bewind) periode voor de Franse Revolutie



Kenmerken:

 Standensamenleving
- 1e stand: geestelijkheid Hadden privileges
- 2e stand: adel
- 3e stand: (boeren, burgerij)
 Absolutisme
Rechtvaardiging: droit divin (= goddelijk recht)
18e eeuw: Verlicht absolutisme (alles voor, maar niets door het volk)

7.3 De democratische revoluties

 Amerika (1776 – 1783: onafhankelijkheidsstrijd)
- Verlichtingsidee: volkssoevereiniteit
(De kolonisten betaalden belasting, maar hadden geen vertegenwoordiging in het Britse
parlement. ‘No taxation without representation’)
 Bataafse revolutie / patriottenopstand (1781 – 1787)
- Verlichtingsidee: gelijkheid
(Burgers / patriotten eisten politieke invloed en een einde aan de erfelijkheid van het
stadhouderschap)

Franse Revolutie, oorzaken:

 Verlichting  nieuwe mentaliteit
 Feodale verhoudingen niet meer van de tijd (vb. privileges kerk, adel)
 Wanbeleid Lodewijk XVI (speelbal hoge adel)
 Misoogsten  hoge broodprijzen
 Financiële crisis (meer uitgaven dan inkomsten)  Lodewijk XVI roept de Staten
Generaal na 175 jaar bij een om het op te lossen

Probleem:
Stemmen per stand? (2-1)
stemmen per hoofd (300-300-600)

Afgevaardigden van de 3e stand verlaten de Staten Generaal en richten de Nationale Vergadering op
(Eed op de Kaatsbaan)

De koning stuurt troepen naar Parijs  Bestorming Bastille

Gevolg: De koning erkent de Nationale Vergadering, als parlement (1 e en 2e stand voegen zich bij
hen)

4 Aug. 1789: afschaffing feodale rechten / privileges
26 aug. 1789: verklaring van de rechten en plichten van de mens en de burger (alle mensen gelijk
voor de wet)
= einde Ancien Regime (op basis van Verlichtingsideeën vrijheid en gelijkheid)

1791: Nationale Vergadering schrijft grondwet