Samenvatting Geschiedenis tijdvak 5 en 6

Geschiedenis Tijdvak 5 en 6
5.1 De Europese expansie
KA: Het begin van de Europese overzeese expansie

Waarom vonden de ontdekkingsreizen plaats?

 Technisch mogelijk, vb scheepsbouw, kompas, Jacobsstaf
 Specerijhandel over land werd duur / onmogelijk na 1453: val Constantinopel  eigen
zeeroute naar Azië
 Goud / zilver (Amerika)
 Andere motieven: verspreiden christendom, avontuur, Reconquista (Spanje, Portugal)

Gevolgen van de Europese expansie:

 Concurrentie Europese landen  lijn van Tordesillas
 Europacentrisme
 Vernietiging Indiaanse samenlevingen (besmettelijke ziekten)
 Ontwikkeling van handelskapitalisme en wereldeconomie (=KA)
 Stichting handelsposten / nederzettingen
 Inflatie (vanwege goud- en zilverporten)  prijsstijgingen  sociale onrust

5.2 De Renaissance
KA: Het mens- en wereldbeeld van de Renaissance
KA: De hernieuwende oriëntatie op de klassieke oudheid

Renaissance = wedergeboorte / herontdekking van de klassieke (Grieks-Romeinse) cultuur
- ontstaan in Italië, 15e eeuw
- Mede mogelijk gemaakt door het humanisme = bestuderen van oorspronkelijke klassieke (Grieks-
Romeinse) werken

Middeleeuwen Renaissance
Geloof Kritische houding van humanisten tegenover
de kerk. (bijv. de Bijbel bleek vertaalfouten te
bevatten)
Memento mori (leven gericht op hiernamaals) Carpe diem = pluk de dag
Individu niet belangrijk (geniet van het hier en nu)
Individualisme
Wetenschap: bestudeer de oude geleerden Wetenschap: observeer en experimenteer!
(=deductie) (=inductie)
Kunst Kunst:
heeft met het geloof te maken, geloofstaferelen - Realisme en emotie
- Perspectief (diepte)
- Ook wereldse onderwerpen
- Grieks-Romeinse bouwkunst


Waarom ontstond de Renaissance in Italië:

 Rijke stadstaten (bijv. Venetië, Florence, Genua)
- profiteerden van de opkomende handel (kruistochten)

, - stadsbesturen / kooplieden toonden hun rijkdom met kunst (andere levenshouding) 
werk voor kunstenaars
 1453: val van Constantinopel  veel geleerden vluchten naar het westen (Italië)
 Romeinse architectuur / gebouwen konden bestudeerd worden en nagevolgd.

5.3 De Reformatie
KA: De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had

Kritiek op de kerk was er al in de middeleeuwen, maar nooit echt succesvol, vanwege ontbreken
boekdrukkunst.

1517: Luther’s 95 stellingen (kritiekpunten)
Bijv. Rijkdom kerk, slechte opleiding priesters, verkoop van kerkelijke ambten, aflaathandel (door Tetzel),
slechte leefwijze hoge geestelijken, veel kerkregels zijn later bedacht, Bijbel (Latijn) onleesbaar voor gewone
mensen, etc.
Voor Luther was de Bijbel de bron van het geloof. Hij vertaalde de Bijbel in de volkstaal, zodat
iedereen hem kon lezen.

Luther kreeg steun van veel Duitse vorsten, want:

 Ze wilden hun invloed op de kerk vergroten.
 Veel geld verdween naar de paus in Rome.

1546-1555: oorlog tussen Karel V + katholieke vorsten en protestantse vorsten

1555: Vrede van Augsburg (Wiens gebied, diens godsdienst)

Maatschappelijk gevolg van Luther’s hervorming:
Boerenopstand tegen de lage adel (1524 -1525)


Boeren kregen door verarmde adel steeds meer oude plichten als horigen opgelegd.
Luther steunde de opstand NIET.

Luther Calvijn
De mens heeft invloed op zijn lot (hemel / hel) Geen invloed op het lot (predestinatie)

Gehoorzamen aan de bestuurders Gehoorzaamheid niet altijd verplicht:

Instanties mogen in opstand komen (door god
ingesteld)

Rechtvaardiging Nederlandse
opstand