Sport- en beweegmanagement in de lage landen Samenvatting
Steven Vos & Jeroen Scheerder
AA Management en marketing van sport - en beweegorganisaties
Inhoudsopgave
H1 De eigenheid van het sport- en beweegmanagement 2
H2 Aanbieders van sport 4
H3 Situering van het sportmanagement 5
H4 De bouwstenen van sport- en beweegorganisaties 7
H5 De (in)directe omgeving van sport- en beweegorganisaties 13
H6 Stakeholders en Interorganisationele relaties 14
H7 Human Resources Management 16
H8 Leiderschap en teamwerk 21
H11 Modellen voor het analyseren van organisaties en hun omgeving 23
OEFENVRAGEN 30
1
,H1 De eigenheid van het sport- en beweegmanagement
Sport en haar verschijningsvormen
Sport is alledaags geworden. Een gevolg van deze ontwikkeling is dat er een grote
verscheidenheid aan vormen van sportbeoefening is ontstaan. Een eerste belangrijk
onderscheid dat wordt gemaakt, is dat tussen topsport en vrijetijdssport. Topsport of
elitesport heeft betrekking op internationaal erkende, uitmuntende prestaties. Bij
vrijetijdssport is er geen sprake van een beroepsactiviteit, noch van financiële vergoedingen.
Verder onderscheiden we ook mediasport en breedtesport. Mediasport of kijksport is een
fysiek passieve variant waarbij het toeschouwersperspectief centraal staat. Breedtesport is
daarentegen de fysieke actieve variant van de vrijetijdssport, die veelal gezien wordt als
tegenpool van de elitesport. De breedtesport dekt een breed scala, in eerste instantie kan
een onderscheid gemaakt worden tussen prestatiesport en participatiesport Bij de
prestatiesport staan competitiviteit en resultaatgerichtheid op de voorgrond. Bij
participatiesport staan recreatiesport en beleving hier op de voorgrond. Traditioneel vond
prestatiesport voornamelijk plaats in sportverenigingen (clubgeorganiseerd). Dit geldt
vandaag tot in zekere mate nog steeds, maar prestatiesport kan zowel in clubverband als
daarbuiten gebeuren. Trainingen kunne probleemloos in een andersgeorganiseerde context
(bv. lichte sportgemeenschappen) of niet-georganiseerd plaatsvinden.
Demografische en maatschappelijke verschuivingen
De sportsector wordt beïnvloed door allerhande maatschappelijke processen. Zowel
demografische (bv. vergrijzing, ontgroening en verkleuring etc.) als maatschappelijke of
socioculturele verschuivingen (bv. individualisering, commercialisering, andere
tijdsbestedingspatronen, medicalisering, etc.) werken door op de georganiseerde en de niet-
georganiseerde sport.
Demografische Vergrijzing
verschuivingen Niet enkel de stijging van het aantal of het aandeel ouderen is van belang voor
sportorganisaties die hun aanbod willen afstemmen op deze doelgroep, maar
zeker ook het veranderende profiel en verwachtingspatronen van senioren.
Ontgroening
De term ontgroening verwijst naar de afname van het aandeel min 20-jarigen
in de totale bevolkingsopbouw, veroorzaakt door een terugloop in de
vruchtbaarheid. Dit ontgroeningsproces i.c.m. de vergrijzing impliceert wellicht
dat sportorganisaties zoals bijvoorbeeld sportverenigingen zich beest niet
enkel naar jongeren richten, maar ook oog hebben voor de groeiende
seniorenmarkt.
Verkleuring
Tot slot is er nog de verkleuring (migratie) van de samenleving. Deze groepen
bereiken vormt een uitdaging voor sportorganisaties. Dit geldt met name voor
sportverenigingen. Naar analogie met de ouderen biedt ook deze groep
groeimogelijkheden voor sportorganisaties.
2
, Maatschappelijke Individualisering
verschuivingen Meer dan ooit willen mensen keuzevrijheid hebben en individuele voorkeuren
spelen in toenemende mate een rol in de sociale engagementen die individuen
aangaan. Dit heeft ontegensprekelijk ook een impact op het traditionele
verenigingsleven waarbij vaak een langdurig engagement verwacht wordt.
Scheerder e.a. geven aan dat de individualiseringtred onder meer weerspiegeld
wordt in het groeiende belang van korte en informele ontmoetingen. Deze
minder zware sociale contacten vinden plaats in wat wordt omschreven als een
lichte gemeenschap (bv. jog- en fietsgroepjes). Ook het vrijwilligersengagement
staat door de individualiseringstendens onder druk. Steeds meer
sportverenigingen hebben, omwille van hun sterke afhankelijkheid van
vrijwilligers, hier mee te kampen. Laagdrempelige en flexibele
lidmaatschappen zijn wellicht één van de vele mogelijkheden om hier op in te
spelen.
Commercialisering
Een tweede socioculturele verschuiving is de commercialisering. De groei van
de commerciële markt komt onder meer tot uiting in het sportaanbod en in het
consumptiegedrag van sportbeoefenaars. Vanaf de jaren 80 zijn commerciële
sportaanbieders nadrukkelijk op de voorgrond getreden (fitnessbranche,
bowling- en/of squashcentra, subtropische zwembaden, outdoor bedrijven
etc.) Daarnaast is de verkoop van sportkleding, sportschoenen en
sportmateriaal een markt die de laatste decennia erg is gegroeid. Ook de
stijging in de bedragen die worden neergeteld voor de radio- en
televisierechten voor sportwedstrijden illustreert de commercialisering.
Medicalisering
Met medicalisering wordt verwezen naar de toegenomen tendens om
gezondheid en ziekte steeds centraler te plaats in het menselijk leven. Zo is er
het toegenomen belang van ‘gezondheid’ als waarde in de maatschappij. Zo is
er in de laatste decennia een opvallende toename in de recreatieve
sportparticipatie die mede verklaard kan worden door het gestegen belang van
gezondheid als maatschappelijke waarde. Anderzijds verwijst medicalisering
ook naar de toegenomen machtspositie van de geneeskunde en van de
medische professionals.
Het Europese sportmodel
Sportwetenschappers maken traditioneel een onderscheid tussen twee grote modellen ten
aanzien van sport en sportbeleid die ieder hun eigenheid hebben: het Europese model en
het Noord-Amerikaanse model. Het Europese sportmodel steunt op de principes van het
Rijnlands denken, wat gebaseerd is op een actieve rol van de overheid en waar bij consensus
wordt nagestreefd tussen de verschillende sportactoren. Maatschappelijk ondernemerschap
staat centraal in dit model, net als lange termijnzorg.
Het Noord-Amerikaanse model wordt sport voornamelijk gedragen door professioneel,
particulier ondernemerschap en is de rol van de overheid beperkt. Centraal staat het
individuele succes. Sportorganisaties zijn hier juist concurrenten van elkaar.
3
Steven Vos & Jeroen Scheerder
AA Management en marketing van sport - en beweegorganisaties
Inhoudsopgave
H1 De eigenheid van het sport- en beweegmanagement 2
H2 Aanbieders van sport 4
H3 Situering van het sportmanagement 5
H4 De bouwstenen van sport- en beweegorganisaties 7
H5 De (in)directe omgeving van sport- en beweegorganisaties 13
H6 Stakeholders en Interorganisationele relaties 14
H7 Human Resources Management 16
H8 Leiderschap en teamwerk 21
H11 Modellen voor het analyseren van organisaties en hun omgeving 23
OEFENVRAGEN 30
1
,H1 De eigenheid van het sport- en beweegmanagement
Sport en haar verschijningsvormen
Sport is alledaags geworden. Een gevolg van deze ontwikkeling is dat er een grote
verscheidenheid aan vormen van sportbeoefening is ontstaan. Een eerste belangrijk
onderscheid dat wordt gemaakt, is dat tussen topsport en vrijetijdssport. Topsport of
elitesport heeft betrekking op internationaal erkende, uitmuntende prestaties. Bij
vrijetijdssport is er geen sprake van een beroepsactiviteit, noch van financiële vergoedingen.
Verder onderscheiden we ook mediasport en breedtesport. Mediasport of kijksport is een
fysiek passieve variant waarbij het toeschouwersperspectief centraal staat. Breedtesport is
daarentegen de fysieke actieve variant van de vrijetijdssport, die veelal gezien wordt als
tegenpool van de elitesport. De breedtesport dekt een breed scala, in eerste instantie kan
een onderscheid gemaakt worden tussen prestatiesport en participatiesport Bij de
prestatiesport staan competitiviteit en resultaatgerichtheid op de voorgrond. Bij
participatiesport staan recreatiesport en beleving hier op de voorgrond. Traditioneel vond
prestatiesport voornamelijk plaats in sportverenigingen (clubgeorganiseerd). Dit geldt
vandaag tot in zekere mate nog steeds, maar prestatiesport kan zowel in clubverband als
daarbuiten gebeuren. Trainingen kunne probleemloos in een andersgeorganiseerde context
(bv. lichte sportgemeenschappen) of niet-georganiseerd plaatsvinden.
Demografische en maatschappelijke verschuivingen
De sportsector wordt beïnvloed door allerhande maatschappelijke processen. Zowel
demografische (bv. vergrijzing, ontgroening en verkleuring etc.) als maatschappelijke of
socioculturele verschuivingen (bv. individualisering, commercialisering, andere
tijdsbestedingspatronen, medicalisering, etc.) werken door op de georganiseerde en de niet-
georganiseerde sport.
Demografische Vergrijzing
verschuivingen Niet enkel de stijging van het aantal of het aandeel ouderen is van belang voor
sportorganisaties die hun aanbod willen afstemmen op deze doelgroep, maar
zeker ook het veranderende profiel en verwachtingspatronen van senioren.
Ontgroening
De term ontgroening verwijst naar de afname van het aandeel min 20-jarigen
in de totale bevolkingsopbouw, veroorzaakt door een terugloop in de
vruchtbaarheid. Dit ontgroeningsproces i.c.m. de vergrijzing impliceert wellicht
dat sportorganisaties zoals bijvoorbeeld sportverenigingen zich beest niet
enkel naar jongeren richten, maar ook oog hebben voor de groeiende
seniorenmarkt.
Verkleuring
Tot slot is er nog de verkleuring (migratie) van de samenleving. Deze groepen
bereiken vormt een uitdaging voor sportorganisaties. Dit geldt met name voor
sportverenigingen. Naar analogie met de ouderen biedt ook deze groep
groeimogelijkheden voor sportorganisaties.
2
, Maatschappelijke Individualisering
verschuivingen Meer dan ooit willen mensen keuzevrijheid hebben en individuele voorkeuren
spelen in toenemende mate een rol in de sociale engagementen die individuen
aangaan. Dit heeft ontegensprekelijk ook een impact op het traditionele
verenigingsleven waarbij vaak een langdurig engagement verwacht wordt.
Scheerder e.a. geven aan dat de individualiseringtred onder meer weerspiegeld
wordt in het groeiende belang van korte en informele ontmoetingen. Deze
minder zware sociale contacten vinden plaats in wat wordt omschreven als een
lichte gemeenschap (bv. jog- en fietsgroepjes). Ook het vrijwilligersengagement
staat door de individualiseringstendens onder druk. Steeds meer
sportverenigingen hebben, omwille van hun sterke afhankelijkheid van
vrijwilligers, hier mee te kampen. Laagdrempelige en flexibele
lidmaatschappen zijn wellicht één van de vele mogelijkheden om hier op in te
spelen.
Commercialisering
Een tweede socioculturele verschuiving is de commercialisering. De groei van
de commerciële markt komt onder meer tot uiting in het sportaanbod en in het
consumptiegedrag van sportbeoefenaars. Vanaf de jaren 80 zijn commerciële
sportaanbieders nadrukkelijk op de voorgrond getreden (fitnessbranche,
bowling- en/of squashcentra, subtropische zwembaden, outdoor bedrijven
etc.) Daarnaast is de verkoop van sportkleding, sportschoenen en
sportmateriaal een markt die de laatste decennia erg is gegroeid. Ook de
stijging in de bedragen die worden neergeteld voor de radio- en
televisierechten voor sportwedstrijden illustreert de commercialisering.
Medicalisering
Met medicalisering wordt verwezen naar de toegenomen tendens om
gezondheid en ziekte steeds centraler te plaats in het menselijk leven. Zo is er
het toegenomen belang van ‘gezondheid’ als waarde in de maatschappij. Zo is
er in de laatste decennia een opvallende toename in de recreatieve
sportparticipatie die mede verklaard kan worden door het gestegen belang van
gezondheid als maatschappelijke waarde. Anderzijds verwijst medicalisering
ook naar de toegenomen machtspositie van de geneeskunde en van de
medische professionals.
Het Europese sportmodel
Sportwetenschappers maken traditioneel een onderscheid tussen twee grote modellen ten
aanzien van sport en sportbeleid die ieder hun eigenheid hebben: het Europese model en
het Noord-Amerikaanse model. Het Europese sportmodel steunt op de principes van het
Rijnlands denken, wat gebaseerd is op een actieve rol van de overheid en waar bij consensus
wordt nagestreefd tussen de verschillende sportactoren. Maatschappelijk ondernemerschap
staat centraal in dit model, net als lange termijnzorg.
Het Noord-Amerikaanse model wordt sport voornamelijk gedragen door professioneel,
particulier ondernemerschap en is de rol van de overheid beperkt. Centraal staat het
individuele succes. Sportorganisaties zijn hier juist concurrenten van elkaar.
3
