Hoofdstuk 1 – Een inleiding op praktijkonderzoek
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek
Intentioneel leren= als je bewust via een bepaalde systematiek antwoord probeert te krijgen op je
vragen.
Onderzoek doen is nauw verbonden met leren en ontwikkelen en ligt aan de basis van ons bestaan.
Onderzoek doe je als je iets (nieuws) te weten wilt komen. Je hebt vragen maar nog geen
antwoorden.
1.1.1 Het belang van een onderzoekende beroepshouding
Professionals moeten de behoeften van vraagstellers, hulpzoekenden of mensen met problemen en
van mensen in hun directe omgeving kunnen doorgronden. Ze dienen deze bovendien te plaatsen in
de context van de leefsituatie en brede maatschappelijke problemen. Ze moeten in staat zijn om zich
in te leven in de leefwereld van hulpvragers en hulpbehoevenden en de verscheidenheid aan noden en
behoeften kunnen vertalen naar adequate zorg en ondersteuning.
Je moet een onderzoekende houding bezitten kennis uit onderzoek van anderen toepassen en zelf
onderzoek doen. Daarnaast is reflecteren een belangrijk aspect. Reflectie kan plaatsvinden op drie
niveaus:
1. Het instrumentele niveau: het zichtbare handelen van de professional in de praktijk.
2. Het substantiële niveau: de onderliggende uitgangspunten van het handelen als professional.
3. Het kritische niveau: de morele, ethische en andere normatieve overwegingen die je als
professional hebt.
1.1.2 Hoofddoelen van onderzoek
We onderscheiden drie hoofddoelen om een onderzoek uit te voeren:
1. Je wilt theorieën ontwikkelen of toetsen (fundamenteel onderzoek)
2. Je wilt kennis toepasbaar maken in een brede beroepscontext (toegepast onderzoek)
3. Je wilt op zoek gaan naar antwoorden op vragen in een specifieke beroepssituatie met als doel
deze situatie beter te begrijpen en waar nodig te verbeteren (praktijkonderzoek)
Fundamenteel onderzoek Toegepast onderzoek Praktijkonderzoek
Theorievorming en Toepassing van kennis om Begrijpen en verbeteren van de
theorietoetsing generieke problemen op te eigen praktijk
lossen
Kennis is generaliseerbaar Kennis is probleemgebonden Kennis is contextgebonden
Een landelijk onderzoek naar Een onderzoek bij diverse Een onderzoek bij een
de vraag: ‘Welke problemen psychiatrische instellingen naar psychiatrische instelling
ervaren cliënten met een de vraag: ‘Welke professionele gespecialiseerd in ouderenzorg
posttraumatische stressstoornis ondersteuning hebben cliënten naar de vraag: ‘Hoe kunnen wij
bij het aangaan van nieuwe met een posttraumatische cliënten met een
relaties?’ stresstoornis nodig om nieuwe posttraumatische stressstoornis
relaties aan te kunnen gaan?’ ondersteunen bij het aangaan
van nieuwe relaties?’
1.1.3 Onderzoeksbenaderingen
We beschrijven twee belangrijke onderzoeksbenaderingen:
1. Constructivistische onderzoeksbenadering; er kunnen meerdere interpretaties van de
werkelijkheid naast elkaar bestaan. De kennis ontstaat in de interactie tussen mensen en de
omgeving. Je kijkt naar interpretaties die zich in een specifieke beroepssituatie voordoen.
2. Positivistische onderzoeksbenadering; kennis is gebaseerd op dat wat direct
waarneembaar is. Als je iets wilt onderzoeken moet je zorgen dat vertroebeling
geminimaliseerd wordt, waardoor je ondanks die factoren in staat bent uitspraken te doen
over de werkelijkheid.
1.1 Een positiebepaling van praktijkonderzoek
Intentioneel leren= als je bewust via een bepaalde systematiek antwoord probeert te krijgen op je
vragen.
Onderzoek doen is nauw verbonden met leren en ontwikkelen en ligt aan de basis van ons bestaan.
Onderzoek doe je als je iets (nieuws) te weten wilt komen. Je hebt vragen maar nog geen
antwoorden.
1.1.1 Het belang van een onderzoekende beroepshouding
Professionals moeten de behoeften van vraagstellers, hulpzoekenden of mensen met problemen en
van mensen in hun directe omgeving kunnen doorgronden. Ze dienen deze bovendien te plaatsen in
de context van de leefsituatie en brede maatschappelijke problemen. Ze moeten in staat zijn om zich
in te leven in de leefwereld van hulpvragers en hulpbehoevenden en de verscheidenheid aan noden en
behoeften kunnen vertalen naar adequate zorg en ondersteuning.
Je moet een onderzoekende houding bezitten kennis uit onderzoek van anderen toepassen en zelf
onderzoek doen. Daarnaast is reflecteren een belangrijk aspect. Reflectie kan plaatsvinden op drie
niveaus:
1. Het instrumentele niveau: het zichtbare handelen van de professional in de praktijk.
2. Het substantiële niveau: de onderliggende uitgangspunten van het handelen als professional.
3. Het kritische niveau: de morele, ethische en andere normatieve overwegingen die je als
professional hebt.
1.1.2 Hoofddoelen van onderzoek
We onderscheiden drie hoofddoelen om een onderzoek uit te voeren:
1. Je wilt theorieën ontwikkelen of toetsen (fundamenteel onderzoek)
2. Je wilt kennis toepasbaar maken in een brede beroepscontext (toegepast onderzoek)
3. Je wilt op zoek gaan naar antwoorden op vragen in een specifieke beroepssituatie met als doel
deze situatie beter te begrijpen en waar nodig te verbeteren (praktijkonderzoek)
Fundamenteel onderzoek Toegepast onderzoek Praktijkonderzoek
Theorievorming en Toepassing van kennis om Begrijpen en verbeteren van de
theorietoetsing generieke problemen op te eigen praktijk
lossen
Kennis is generaliseerbaar Kennis is probleemgebonden Kennis is contextgebonden
Een landelijk onderzoek naar Een onderzoek bij diverse Een onderzoek bij een
de vraag: ‘Welke problemen psychiatrische instellingen naar psychiatrische instelling
ervaren cliënten met een de vraag: ‘Welke professionele gespecialiseerd in ouderenzorg
posttraumatische stressstoornis ondersteuning hebben cliënten naar de vraag: ‘Hoe kunnen wij
bij het aangaan van nieuwe met een posttraumatische cliënten met een
relaties?’ stresstoornis nodig om nieuwe posttraumatische stressstoornis
relaties aan te kunnen gaan?’ ondersteunen bij het aangaan
van nieuwe relaties?’
1.1.3 Onderzoeksbenaderingen
We beschrijven twee belangrijke onderzoeksbenaderingen:
1. Constructivistische onderzoeksbenadering; er kunnen meerdere interpretaties van de
werkelijkheid naast elkaar bestaan. De kennis ontstaat in de interactie tussen mensen en de
omgeving. Je kijkt naar interpretaties die zich in een specifieke beroepssituatie voordoen.
2. Positivistische onderzoeksbenadering; kennis is gebaseerd op dat wat direct
waarneembaar is. Als je iets wilt onderzoeken moet je zorgen dat vertroebeling
geminimaliseerd wordt, waardoor je ondanks die factoren in staat bent uitspraken te doen
over de werkelijkheid.
