SAMENVATTING
RECHT VAN DE DECENTRALE
OVERHEID
GEMEENTERECHT IN DE PRAKTIJK
DOOR: BRAM VAN BAAL
APRIL 2017
Pagina 1 van 19
ABR&R HBO-Rechten
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
H1: De gemeentelijke overheid 3
H2: Bevoegdheden 6
H3: De gemeente en de gemeentewet 7
H4: De gemeenteraad 7
H5: Het college van burgemeesters en wethouders 9
H6 De burgemeester 11
H7: Binnengemeentelijke organen 13
H8: Gemeentesecretaris, griffier en ambtelijke organisatie 14
H9 Het financieel bestuur 15
H10 De provincie 16
H11 Het waterschap 18
H12 Internationaal perspectief 19
Pagina 2 van 19
, Samenvatting Recht van de decentrale overheid
Deze samenvatting is gemaakt m.b.v. het boek ‘Gemeenterecht in de praktijk’ voor de opleiding HBO-Rechten gevolgd
aan Saxion Hogescholen in Enschede. Deze samenvatting is een ondersteunend middel naast het boek. Alleen het leren
van de samenvatting garandeert niet dat je de toets haalt!
H1: De gemeentelijke overheid
Herhaling bestuursrecht
De wet kan in formele of in materiële zin zijn.
Een wet in formele zin (WIFZ) is een wet die gezamenlijk besloten is door de regering en de
staten generaal (of regering, provinciale staten of gemeente). Als er ‘Wet’ staat weet je dat het een
WIFZ is.
Een wet in materiële zin (WIMZ) bevat algemene regels (normen) van een tot regelsgeving
bevoegd overheidsorgaan, die de burgers binden. Een WIMZ is algemeen bindend. Deze wetten
zijn niet vatbaar voor één persoon en herhaaldelijk van toepassing. De meeste WIFZ zijn ook
WIMZ. Uitzonderingen zijn er, bijvoorbeeld de Rijksbegroting (art. 105 Gw).
Er zijn dus 3 soorten wetten mogelijk.
1. WIFZ die tevens WIMZ zijn. Voorbeeld is het burgerlijk wetboek.
2. WIFZ die tevens niet WIMZ zijn. Voorbeeld is de voogdij over een minderjarige koning.
3. WIMZ die niet WIFZ zijn. Voorbeeld is een provinciale verordening.
We spreken van een staat als er een gemeenschap is van mensen op een bepaald grondgebied,
waarover een organisatie het hoogste gezag uitoefent. Voor een staat zijn drie elementen nodig,
ook wel de drie G’s genoemd:
- Grondgebied
- Het territorium van een staat kent grenzen die soms na talloze oorlogen of in een verdrag zijn
opgenomen. Daarmee wordt bedoeld de grenzen tussen landen, de zee, en natuurlijk het
luchtruim. De staat heeft exclusieve zeggenschap op en over zijn gehele grondgebied
- Gemeenschap
- De gemeenschap wordt gevormd door de groep mensen die de nationaliteit van de staat
hebben gekregen. Zo’n gemeenschap heeft zijn eigen taal, godsdienst, cultuur en
geschiedenis. Als kenmerken zijn er de vlag en het volkslied.
- Gezag
- Het hoogste gezag van de staat is gericht op het scheppen van orde en recht, om te
voorkomen dat burgers voor eigen rechter gaan spelen. Daarom heeft de staat een
geweldsmonopolie.
- (Erkenning)
In het begin (1930 - 1945) vonden de burgers dat de overheid zich vooral als een nachtwaker
moest opstellen, en alleen moest zorgen voor veiligheid, rust en orde. Vandaar de naam
nachtwakersstaat. Na de tweede wereldoorlog verschoof de rol van de overheid. Het werd de taak
van de overheid om in te grijpen in het sociaaleconomische leven, dat voor alle burgers een
menswaardig bestaan was gegarandeerd. In de 21e eeuw is een kentering in dit denken zichtbaar,
waardoor steeds meer aan private ondernemingen wordt overgelaten. Ongeacht de rol van de
overheid is de Nederlandse staat een democratische rechtsstaat. Een democratische rechtsstaat
draagt de volgende kenmerken:
- De overheid mag slechts optreden op grond van algemene
regels die democratisch tot stand zijn gekomen
(legaliteitsbeginsel) Legaliteitsbeginsel
Spreiding van
overheidsmacht
- De macht van de overheid is gespreid over verschillende
organen of personen in de staat
- Een onafhankelijke rechter biedt burgers bescherming tegen Onafhankelijke Eerbiediging van
rechtspraak grondrechten
overhemdoptreden dat willekeurig is of op een of andere manier
in strijd is met het recht
- Burgers hebben fundamentele rechten die de overheid moet
Pagina 3 van 19
RECHT VAN DE DECENTRALE
OVERHEID
GEMEENTERECHT IN DE PRAKTIJK
DOOR: BRAM VAN BAAL
APRIL 2017
Pagina 1 van 19
ABR&R HBO-Rechten
,Inhoudsopgave
Inhoudsopgave 2
H1: De gemeentelijke overheid 3
H2: Bevoegdheden 6
H3: De gemeente en de gemeentewet 7
H4: De gemeenteraad 7
H5: Het college van burgemeesters en wethouders 9
H6 De burgemeester 11
H7: Binnengemeentelijke organen 13
H8: Gemeentesecretaris, griffier en ambtelijke organisatie 14
H9 Het financieel bestuur 15
H10 De provincie 16
H11 Het waterschap 18
H12 Internationaal perspectief 19
Pagina 2 van 19
, Samenvatting Recht van de decentrale overheid
Deze samenvatting is gemaakt m.b.v. het boek ‘Gemeenterecht in de praktijk’ voor de opleiding HBO-Rechten gevolgd
aan Saxion Hogescholen in Enschede. Deze samenvatting is een ondersteunend middel naast het boek. Alleen het leren
van de samenvatting garandeert niet dat je de toets haalt!
H1: De gemeentelijke overheid
Herhaling bestuursrecht
De wet kan in formele of in materiële zin zijn.
Een wet in formele zin (WIFZ) is een wet die gezamenlijk besloten is door de regering en de
staten generaal (of regering, provinciale staten of gemeente). Als er ‘Wet’ staat weet je dat het een
WIFZ is.
Een wet in materiële zin (WIMZ) bevat algemene regels (normen) van een tot regelsgeving
bevoegd overheidsorgaan, die de burgers binden. Een WIMZ is algemeen bindend. Deze wetten
zijn niet vatbaar voor één persoon en herhaaldelijk van toepassing. De meeste WIFZ zijn ook
WIMZ. Uitzonderingen zijn er, bijvoorbeeld de Rijksbegroting (art. 105 Gw).
Er zijn dus 3 soorten wetten mogelijk.
1. WIFZ die tevens WIMZ zijn. Voorbeeld is het burgerlijk wetboek.
2. WIFZ die tevens niet WIMZ zijn. Voorbeeld is de voogdij over een minderjarige koning.
3. WIMZ die niet WIFZ zijn. Voorbeeld is een provinciale verordening.
We spreken van een staat als er een gemeenschap is van mensen op een bepaald grondgebied,
waarover een organisatie het hoogste gezag uitoefent. Voor een staat zijn drie elementen nodig,
ook wel de drie G’s genoemd:
- Grondgebied
- Het territorium van een staat kent grenzen die soms na talloze oorlogen of in een verdrag zijn
opgenomen. Daarmee wordt bedoeld de grenzen tussen landen, de zee, en natuurlijk het
luchtruim. De staat heeft exclusieve zeggenschap op en over zijn gehele grondgebied
- Gemeenschap
- De gemeenschap wordt gevormd door de groep mensen die de nationaliteit van de staat
hebben gekregen. Zo’n gemeenschap heeft zijn eigen taal, godsdienst, cultuur en
geschiedenis. Als kenmerken zijn er de vlag en het volkslied.
- Gezag
- Het hoogste gezag van de staat is gericht op het scheppen van orde en recht, om te
voorkomen dat burgers voor eigen rechter gaan spelen. Daarom heeft de staat een
geweldsmonopolie.
- (Erkenning)
In het begin (1930 - 1945) vonden de burgers dat de overheid zich vooral als een nachtwaker
moest opstellen, en alleen moest zorgen voor veiligheid, rust en orde. Vandaar de naam
nachtwakersstaat. Na de tweede wereldoorlog verschoof de rol van de overheid. Het werd de taak
van de overheid om in te grijpen in het sociaaleconomische leven, dat voor alle burgers een
menswaardig bestaan was gegarandeerd. In de 21e eeuw is een kentering in dit denken zichtbaar,
waardoor steeds meer aan private ondernemingen wordt overgelaten. Ongeacht de rol van de
overheid is de Nederlandse staat een democratische rechtsstaat. Een democratische rechtsstaat
draagt de volgende kenmerken:
- De overheid mag slechts optreden op grond van algemene
regels die democratisch tot stand zijn gekomen
(legaliteitsbeginsel) Legaliteitsbeginsel
Spreiding van
overheidsmacht
- De macht van de overheid is gespreid over verschillende
organen of personen in de staat
- Een onafhankelijke rechter biedt burgers bescherming tegen Onafhankelijke Eerbiediging van
rechtspraak grondrechten
overhemdoptreden dat willekeurig is of op een of andere manier
in strijd is met het recht
- Burgers hebben fundamentele rechten die de overheid moet
Pagina 3 van 19
