Geschiedenis H14: Vrijheid en democratie
1.1: Wat is vrijheid?
1 juli 1863: Afschaffing slavernij in Nederland (tegengestelde van vrijheid)
Vrijheidsrechten waarborgen vrijheid, garanderen vrijheid van ongewenste bemoeienis (anderen/staat)
Vrijheid heeft door de jaren heen een andere betekenis:
Burgers en slaven, horigen en lijfeigenen
- Athene ten tijde van Pericles: beperkte groep mensen met burgerrecht, geen
vrouwen/slaven/vreemdelingen
Komst Christendom afschaffing slavernij
- Middeleeuwen: geen slavernij in de Nederlanden, niet iedereen vrij!
Horigen: gebonden aan grond, in ruil voor bescherming aan heer
Lijfeigenen: persoonlijk aan heer gebonden
Edelen waren pas echt liber: geen belasting, geen regels; vrij
- Late middeleeuwen: vrije burgers in steden; ‘Vrij van onderworpenheid’
- Opstand: vrijheid was ‘hoogste goed’
Geef mij maar Amsterdam
- Amsterdam wordt nu gezien als een stad waar veel kan/mag
- 17e eeuw: belangrijkste stad Republiek; drie soorten inwoners:
o Burgers/poorters, inwoners, vreemden
Burgers: meest vrij tolvrij, toegang tot gilden/politieke functies etc.
Kan burger worden met geld; gratis voor religieuze vluchtelingen
(Minder rechten voor Joden/Katholieken)
o Grote inperking persoonlijke vrijheid
o Economische vrijheid; lage belasting
1.2 Anders en toch gelijk
Overheid mag geen grenzen stellen aan vrijheid van meningsuiting: beledigden moeten naar de rechter
Een tafel die gras eet
Denkvrijheid in zeventiendeeeuws Amsterdam: veel denkers naar A’dam
- Spinoza: vrijheid van meningsuiting hoort bij goede regering
- Willem van Oranje: wil godsdienstvrijheid vecht tegen Filips II
Unie van Utrecht (1579): vrijheid kiezen religie; godsdiensten mogen niet openbaar beleid worden
Van patriotten naar Aletta Jacobs
Patriotten, 18e eeuw: strijden voor persvrijheid, individuele vrijheid
Strijden ook voor representatieve democratie 1798: democratische grondwet
Napoleon vondt bestuur niet effectief Koninkrijk der Nederlanden
1848: koning geeft toe, laat Thorbecke grondwet opstellen
Vrouwen niet dezelfde wetten als mannen Aletta Jacobs, eerste vrouwelijke student
Strijdt voor vrouwenkiesrecht: Vereniging voor Vrouwenkiestrecht 1919
1983: verbod discriminatie in de grondwet
1
1.1: Wat is vrijheid?
1 juli 1863: Afschaffing slavernij in Nederland (tegengestelde van vrijheid)
Vrijheidsrechten waarborgen vrijheid, garanderen vrijheid van ongewenste bemoeienis (anderen/staat)
Vrijheid heeft door de jaren heen een andere betekenis:
Burgers en slaven, horigen en lijfeigenen
- Athene ten tijde van Pericles: beperkte groep mensen met burgerrecht, geen
vrouwen/slaven/vreemdelingen
Komst Christendom afschaffing slavernij
- Middeleeuwen: geen slavernij in de Nederlanden, niet iedereen vrij!
Horigen: gebonden aan grond, in ruil voor bescherming aan heer
Lijfeigenen: persoonlijk aan heer gebonden
Edelen waren pas echt liber: geen belasting, geen regels; vrij
- Late middeleeuwen: vrije burgers in steden; ‘Vrij van onderworpenheid’
- Opstand: vrijheid was ‘hoogste goed’
Geef mij maar Amsterdam
- Amsterdam wordt nu gezien als een stad waar veel kan/mag
- 17e eeuw: belangrijkste stad Republiek; drie soorten inwoners:
o Burgers/poorters, inwoners, vreemden
Burgers: meest vrij tolvrij, toegang tot gilden/politieke functies etc.
Kan burger worden met geld; gratis voor religieuze vluchtelingen
(Minder rechten voor Joden/Katholieken)
o Grote inperking persoonlijke vrijheid
o Economische vrijheid; lage belasting
1.2 Anders en toch gelijk
Overheid mag geen grenzen stellen aan vrijheid van meningsuiting: beledigden moeten naar de rechter
Een tafel die gras eet
Denkvrijheid in zeventiendeeeuws Amsterdam: veel denkers naar A’dam
- Spinoza: vrijheid van meningsuiting hoort bij goede regering
- Willem van Oranje: wil godsdienstvrijheid vecht tegen Filips II
Unie van Utrecht (1579): vrijheid kiezen religie; godsdiensten mogen niet openbaar beleid worden
Van patriotten naar Aletta Jacobs
Patriotten, 18e eeuw: strijden voor persvrijheid, individuele vrijheid
Strijden ook voor representatieve democratie 1798: democratische grondwet
Napoleon vondt bestuur niet effectief Koninkrijk der Nederlanden
1848: koning geeft toe, laat Thorbecke grondwet opstellen
Vrouwen niet dezelfde wetten als mannen Aletta Jacobs, eerste vrouwelijke student
Strijdt voor vrouwenkiesrecht: Vereniging voor Vrouwenkiestrecht 1919
1983: verbod discriminatie in de grondwet
1
